91ÌÒɫ

Czy książka „Feminizm na XXI wiek" zdobędzie Nagrodę im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego?

Praca „Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek”, dr. hab. Aleksandry Derry, prof. UMK jest kolejną z pięciu nominowanych w tym roku do Nagrody im. Pierwszego Rektora Uniwersytetu Łódzkiego Prof. Tadeusza Kotarbińskiego. O tym, czy ta właśnie pozycja zostanie uznana przez Kapitułę Nagrody za najlepszą książkę humanistyczną wydaną w Polsce w 2025 roku, dowiemy się podczas uroczystej gali 22 listopada w Filharmonii Łódzkiej.

Opublikowano: 10 listopada 2026
logotypy

Kim jest Aleksandra Derra?

 

Jak sama pisze o sobie: jestem filozofką, tłumaczką, filolożką. Z niegasnącym entuzjazmem pracuję w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (UMK) w Toruniu, obecnie kieruję . Prowadziłam badania w Trinity College w Dublinie w Irlandii (2013-2017), wcześniej w w Holandii (wrzesień 2011) oraz w , Katholieke Universiteit Leuven w Belgii (2005-2006). Odbyłam pouczające staże w Kings College w Londynie (lipiec-sierpień 2003) oraz Faculty of Philosophy Oxford University (wrzesień-październik 2000) w Wielkiej Brytanii.

Zajmuję się problemem płci w nauce, współczesną filozofią nauki, studiami nad nauką i technologią, teoriami feministycznymi oraz krytycznymi nurtami w posthumanistyce. Badam fenomen języka, podmiotowości, cielesności w filozofii współczesnej i w naukach kognitywnych. Współtworzyłam podyplomowe studia z zakresu gender na ówczesnym Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (lata 2013- 2017). Od jesieni 2018 jestem redaktorką naczelną czasopisma .

Jestem zwolenniczką minimalizmu, pasjonatką nauki, uwielbiam spotykać się z bliskimi ludźmi i dyskutować jak można zmieniać świat na lepsze. W wolnych chwilach czytam: literaturę, poezję; oglądam najróżniejsze filmy i ze wzruszeniem patrzę na zwierzęta. 

portret autor

Aleksandra Derra opisuje Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek"

 

Jakiego feminizmu potrzebujemy w XXI wieku? 

Czy współczesne teorie feministyczne mogą pomóc nam zrozumieć świat naznaczony narastającymi nierównościami, kryzysami demokracji, zmianami klimatycznymi i społeczną polaryzacją? Czy dysponują narzędziami nie tylko do krytycznej analizy rzeczywistości, ale także do jej przekształcania? Na te pytania próbuję odpowiedzieć w książce Z czułością i wspólnie. Feminizm na XXI wiek.
Przedstawiam w niej najważniejsze nurty współczesnych teorii feministycznych, ich intelektualne tradycje, podstawowe pojęcia oraz sposoby wykorzystywania ich w działaniach na rzecz równości i emancypacji. Pokazuję feminizm nie jako jednolity zbiór gotowych odpowiedzi, lecz jako dynamicznie rozwijający się obszar refleksji, w którym ścierają się różnorodne stanowiska i propozycje rozwiązań. Łączy je dążenie do rozpoznawania i przezwyciężania mechanizmów wykluczenia, stereotypów i nierówności oraz poszukiwanie bardziej sprawiedliwych sposobów organizowania myślenia i życia społecznego.
Głównym przesłaniem książki jest przekonanie, że współczesny świat potrzebuje feminizmu nowych sojuszy – otwartego na różnorodność doświadczeń, wrażliwego na wzajemne zależności i opartego na solidarności przekraczającej granice poszczególnych grup społecznych. Feminizmu, który upomina się nie tylko o prawa kobiet, lecz także o godność wszystkich osób doświadczających wykluczenia, uwzględnia potrzeby innych istot żywych i bierze odpowiedzialność za kondycję środowiska naturalnego. Tytułowe czułość i wspólnotowość wskazują na znaczenie troski, współodpowiedzialności i budowania relacji jako podstaw wspólnego działania.

Dobrym przykładem poszerzenia stosowania relacji troski jest środowiskowa etyka troski, która stanowi podstawę fe- ministycznych ruchów społecznych ludów rdzennych, takich jak Mother Earth Water Walk czy Green Belt Movement. Ten pierwszy ruch to inicjatywa podjęta przez starsze kobiety z pół- nocnoamerykańskiego ludu Anishinaabe w obronie i ochronie zasobów wody. Wiosną 2003 roku kobiety i mężczyźni z różnych klanów maszerowali wokół Jeziora Górnego, największego i najbardziej wysuniętego na północ z pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej, by zwrócić uwagę na zanieczyszczenie i niedobory wody. Wiosna została wybrana nieprzypadkowo jako czas odradzania się życia, a marsz jako naturalna czyn- ność wykonywana przez człowieka bez zapośredniczenia tech- nologicznego. W kulturach tradycyjnych woda jest podstawą każdej formy życia, traktowaną jako święta i cenna wartość, którą należy otoczyć troską i opieką. Celem pierwszego marszu było także zainspirowanie większej liczby osób, by w przyszło- ści obejść kolejne jeziora, co też w kolejnych latach uczyniono. 

Feminizm stanowi przy tym szczególnie bogaty przykład krytycznej humanistyki, która nie poprzestaje na opisywaniu świata, lecz poszukuje sposobów jego zmieniania. Od dawna łączy refleksję teoretyczną z aktywizmem społecznym i rozwija się we współpracy z innymi tradycjami intelektualnymi oraz ruchami emancypacyjnymi. Ta zdolność do budowania sojuszy i łączenia różnych głosów, doświadczeń i form zaangażowania czyni go szczególnie wartościowym narzędziem mierzenia się ze współczesnymi, wzajemnie powiązanymi kryzysami.

Przykład feministycznej polityki zagranicznej miał pokazać, że troska, opieka, matkowanie jako pojęcia abstrakcyjne budują feministyczną etykę troski i choć opisują osobiste doświadczenia o konkretnym przebiegu, znajdują szersze zastosowanie w odniesieniu do ekonomii czy polityki. Troska dotyczy naszych osobistych pierwszoosobowych relacji, ale da się ją z powodzeniem i korzyścią dla wspólnoty odnieść do relacji społecznych lub z istotami pozaludzkimi. Czy też z całym światem przyrody. Upraszczając, feministyczna troska wobec świata to nie postawa zawłaszczania, wykorzystywania czy zdobywania, ale postawa matkowania, otoczenia opieką szeroko rozumianego życia we wszystkich jego możliwych przejawach. Niekoniecznie życia z nami spokrewnionego, ale takiego, z którym pozostajemy w bliskiej relacji opartej na sprawowaniu dobrej opieki. 

Książkę kieruję zarówno do osób zainteresowanych myślą feministyczną, jak i tych, które dopiero zaczynają ją poznawać. Chciałabym, aby lektura tej książki umacniała w nas przekonanie, że krytyczne myślenie, jakiego uczy nas współczesna humanistyka, jest dziś potrzebne bardziej niż kiedykolwiek. W świecie postępującej algorytmizacji, technofeudalizmu i coraz bardziej drapieżnych, podsycających polaryzację mediów potrzebujemy przestrzeni do wspólnego namysłu nad tym jaki świat chcemy współtworzyć. Potrzebujemy myśleć wspólnie, z czułością wobec siebie nawzajem i świata, którego jesteśmy częścią.

Materiał źródłowy: prof. Aleksandra Derra, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu 

Opracowanie: Honorata Ogieniewska, Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni

Więcej informacji o możliwościach udziału w gali  oraz bieżące informacje na temat przebiegu konkursu można znaleźć na stronie poświęconej Nagrodzie im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego oraz . 

logotypy  

 

Opublikowano: Honorata Ogieniewska

ul. Narutowicza 68, 90-136 Łódź
NIP: 724 000 32 43
Adres do doręczeń elektronicznych (ADE): AE:PL-74796-17640-IHHIV-17
KONTAKT​â¶ċâ¶ċâ¶ċâ¶ċâ¶ċâ¶ċ

© 2009-2026, 91ÌÒɫ