XII edycja Nagrody im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego
Od 2015 roku to wyj膮tkowe wyr贸偶nienie wr臋czane przez Uniwersytet 艁贸dzki trafia do autor贸w i autorek ksi膮偶ek, kt贸re wnosz膮 now膮 jako艣膰 do polskiej humanistyki i pomagaj膮 zrozumie膰 z艂o偶ono艣膰 ludzkiego do艣wiadczenia. Nagroda jest nie tylko form膮 uznania dla odwagi my艣lenia i pasji badawczej, ale te偶 przypomnieniem, jak wa偶na jest rola humanistyki w kszta艂towaniu 艣wiata opartego na dialogu, wra偶liwo艣ci i odpowiedzialno艣ci.
Ksi膮偶ka 鈥濳arpaty. Opowie艣膰 o pewnych g贸rach鈥�, prof. Macieja Janowskiego zosta艂a wydana i zg艂oszona do konkursu przez Mi臋dzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie.
Kim jest autor wyr贸偶nionej pozycji? Jak charakteryzuje swoj膮 ksi膮偶k臋? Jakie wa偶ne dla siebie cytaty wybra艂 specjalnie na potrzeby konkursu o Nagrod臋 im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego? Zapraszamy do lektury!
Maciej Janowski uko艅czy艂 histori臋 na UW (1987), od 1988 jest zwi膮zany z Instytutem Historii PAN; przez ponad dwadzie艣cia lat wyk艂ada艂 tak偶e na Wydziale Historii Central European University w Budapeszcie. Zajmuje si臋 histori膮 Polski i Europy 艢rodkowo-Wschodniej w XIX wieku; pisa艂 o polskiej my艣li liberalnej, o genezie polskiej inteligencji a tak偶e o my艣li politycznej Europy 艢rodkowo-Wschodniej.
Uwa偶a si臋 za uprzywilejowanego przez los, bo praca zawodowa jest zarazem jego hobby i ma艂o zna rzeczy przyjemniejszych ni偶 czytanie ksi膮偶ek historycznych. Mo偶na by艂oby wymieni膰 chodzenie po g贸rach, zwiedzanie zabytk贸w i wycieczki rowerowe, gdyby nie to, 偶e tym zaj臋ciom po艣wi臋ca o wiele mniej czasu ni偶 by chcia艂.
Karpaty. Opowie艣膰 o pewnych g贸rach
Chcia艂em w tej ksi膮偶ce pokaza膰, w jaki spos贸b ludzie m贸wi膮cy rozmaitymi j臋zykami, wyznaj膮cy r贸偶ne wiary i nale偶膮cy do r贸偶nych kr臋g贸w kulturowych, ale mieszkaj膮cy obok siebie i wzajemnie na siebie wp艂ywaj膮cy, 偶yj膮c w g贸rach (a wi臋c w podobnych warunkach geograficznych) wytwarzaj膮 podobne sposoby funkcjonowania spo艂ecznego. Istnieje bowiem co艣 takiego jak g贸rsko艣膰; pewna specyfika, zar贸wno geograficzna jak i kulturowa, kt贸ra pozwala patrze膰 na spo艂eczne funkcjonowanie g贸r jako ca艂o艣ci. Da si臋 wi臋c stworzy膰 w miar臋 jednolit膮 opowie艣膰 o g贸rach, kt贸rych granice id膮 w poprzek granic etnicznych, religijnych czy j臋zykowych. To w艂a艣nie pr贸bowa艂em zrobi膰. Ksi膮偶ka wyros艂a nie tylko z profesjonalnych zainteresowa艅 historycznych ale i z wieloletnich wakacyjnych w臋dr贸wek, z potrzeby wyt艂umaczenia samemu sobie r贸偶nych zjawisk dostrzeganych a niezrozumia艂ych bez si臋gni臋cia do przesz艂o艣ci.
Ksi膮偶ka dzieli si臋 na trzy cz臋艣ci. Dwa pierwsze rozdzia艂y obejmuj膮 czasy przedrzymskie i rzymskie; ich celem jest ukazanie, 偶e r贸偶ne zjawiska, kt贸re napotkamy w 艣redniowieczu i czasach nowo偶ytnych maj膮 swoje antecedencje; 偶e historia interesuj膮cego nas regionu jest d艂u偶sza, ni偶 mog艂oby si臋 wydawa膰. Rozdzia艂 trzeci, dotycz膮cy kilkuset lat 艣redniowiecza, przedstawia cztery czynniki, kt贸re w taki czy innych spos贸b okre艣li艂y charakter kulturowy Karpat na d艂ugie stulecia, mo偶e do dzi艣. Chodzi o pojawienie si臋 S艂owian, przybycie Madziar贸w, a w pierwszej po艂owie drugiego tysi膮clecia n.e. o kolonizacj臋 niemieck膮 i w臋dr贸wki wo艂oskie.
Cz臋艣膰 druga sk艂ada si臋 z sze艣ciu rozdzia艂贸w. Przedstawia najpierw geografi臋 historyczn膮 regionu karpackiego: przegl膮d historyczno-politycznych jednostek terytorialnych jak r贸wnie偶 elementy geografii fizycznej. Karpaty s膮 bowiem, w moim przekonaniu, g贸rami bez wyra藕nego centrum; trzeba wi臋c po艣wi臋ci膰 r贸wn膮 uwag臋 r贸偶nym regionom. Dalej praca omawia gospodarcze i spo艂eczne funkcjonowanie g贸r mi臋dzy mniej wi臋cej XIII wiekiem a druga po艂ow膮 wieku osiemnastego. Ukazuje zaj臋cia na halach (przede wszystkim pasterstwo), gospodarcze u偶ytkowanie las贸w i wody, funkcjonowanie wsi w aspekcie przestrzennym, gospodarczym i ustrojowym. W dalszym ciagu ksi膮偶ka przedstawia miasta regionu karpackiego, ich specyfik臋 urbanistyczna, architektoniczn膮, ich funkcje gospodarcze; ukazuje rol臋 szlachty ze szczeg贸lnym akcentem na szlacht臋 drobn膮, pod pewnymi wzgl臋dami bliska ch艂opom. Przedstawia mowy i wiary regionu karpackiego, zwracaj膮c uwag臋 na ich wzajemne przenikanie si臋, na rol臋 unii ko艣cielnych a tak偶e na dorobek regionu karpackiego w dziedzinie sztuki sakralnej.
Mam nadziej臋, 偶e cho膰 troch臋 zdo艂a艂em ukaza膰 urod臋 i r贸偶norodno艣膰 sztuki religijnej w interesuj膮cym nas regionie. Na czym polega jej czar? Stosuj膮c kryteria czysto formalne, musieliby艣my uzna膰, 偶e jest to sztuka rozmaita: cz臋sto prymitywna, czasem niez艂a, a chwilami nawet wybitna, zdolna do wywo艂ywania g艂臋bokich prze偶y膰
artystycznych, ale przecie偶 nie najwspanialsza w skali europejskiej czy 艣wiatowej. Jej oddzia艂ywanie w du偶ym stopniu opiera si臋 na kontek艣cie 鈥� na otaczaj膮cym krajobrazie, na kszta艂cie i wyposa偶eniu wn臋trza ko艣cielnego, w kt贸rym umieszczone s膮 dane obrazy lub rze藕by, na widocznych przejawach mieszania si臋 wp艂yw贸w kulturowych, a tak偶e na rozmaitych tre艣ciach ideowych i pozaartystycznych, kt贸re zaciekawiaj膮, nieraz bawi膮, a nieraz wzruszaj膮.
Cz臋艣膰 trzecia, ostatnia, obejmuje okres od ok. 1770 roku do dzi艣; przedstawia przemiany administracyjno-polityczne (z akcentem na tworzenie pierwszych map opartych na pomiarze), gospodarczo-spo艂eczne i kulturowe mi臋dzy epoka o艣wiecenia a rokiem 1939; osobny rozdzia艂 po艣wi臋cony jest kataklizmowi obu wojen 艣wiatowych, i jego rezultatom, z kt贸rych najwa偶niejszym jest zniszczenie (nie ca艂kowite, ale daleko id膮ce) mozaiki przeplataj膮cych si臋 wiar i j臋zyk贸w. Dwa ostatnie rozdzia艂y dotycz膮 okresu po 1945 roku.
Rezygnuj膮c z kronikarskiego uj臋cia chronologicznego na rzecz szerszej panoramy przemian historycznych w d艂u偶szej perspektywie, traktuj臋 jedno z g艂贸wnych pasm g贸rskich Europy jako pe艂noprawnego uczestnika dziej贸w, wp艂ywaj膮cego na zachowania ludzi i zarazem przez nich przekszta艂canego.
Materia艂 藕r贸d艂owy: prof. Maciej Janowski, Mi臋dzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie
Wi臋cej informacji o mo偶liwo艣ciach udzia艂u w gali oraz bie偶膮ce informacje na temat przebiegu konkursu mo偶na znale藕膰 na stronie po艣wi臋conej Nagrodzie im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego oraz FB nagrody.
