Astrofizycy od dawna badaj膮 tempo tworzenia gwiazd we wczesnym wszech艣wiecie. Mo偶e to pom贸c w wyja艣nieniu, kiedy w gwiazdach powsta艂y ci臋偶kie pierwiastki, z kt贸rych zbudowane jest j膮dro ziemi. Ostatnio mi臋dzynarodowa grupa naukowc贸w wraz z astrofizykami z Wydzia艂u Fizyki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu 艁贸dzkiego odkry艂a wa偶ny element: emisj臋 foton贸w gamma bardzo wysokich energii z odleg艂ej aktywnej galaktyki PKS 1441+25. Fotony gamma, oddzia艂uj膮c z promieniowaniem wczesnych gwiazd, pozwalaj膮 uzyska膰 informacje o tempie powstawania i momencie pojawienia si臋 gwiazd we wszech艣wiecie. PKS 1441+25 to drugie, tak odleg艂e 藕r贸d艂o, w kt贸rym zosta艂a odkryta energetyczna emisja. Astrofizycy zaklasyfikowali je jako aktywn膮 galaktyk臋. W jej sercu znajduje si臋 czarna dziura, o masie 70 milion贸w razy wi臋kszej od s艂o艅ca, otoczona przez dysk gor膮cego gazu i py艂. Gaz zawarty w dysku spada w stron臋 czarnej dziury, przez co powoduje powstawanie dw贸ch symetrycznych strug materii wystrzeliwanych w przeciwnych kierunkach z pr臋dko艣ci膮 blisk膮 pr臋dko艣ci 艣wiat艂a. 殴r贸d艂a takie jak PKS 1441+25 s膮 bardzo jasne, poniewa偶 jedna ze strug skierowana jest prosto w kierunku Ziemi.
Odkrycie by艂oby niemo偶liwe, gdyby nie obserwacje teleskopami MAGIC (Major Atmospheric Gamma颅ray Imaging Cherenkov), umieszczonymi na Roque de los Muchachos European North Observatory ( 2200 m n.p.m.) na wyspie kanaryjskiej La Palma. MAGIC to uk艂ad dw贸ch teleskop贸w z 17 metrow膮 艣rednic膮 zwierciad艂a, kt贸ra jest w stanie mierzy膰 ze 藕r贸de艂 poza-ziemskich promieniowanie od kilkadziesi膮t miliard贸w do kilkadziesi膮t bilion贸w razy bardziej energetyczne ni偶 艣wiat艂o widzialne. MAGIC powsta艂 w wyniku wsp贸艂pracy 160 naukowc贸w pracuj膮cych w instytutach naukowych w Niemczech, Hiszpanii, W艂oszech, Polsce, Szwajcarii, Finlandii, Bu艂garii, Chorwacji, Indiach oraz Japonii. Naukowcy z Katedry Astrofizyki, Wydzia艂u Fizyki i Informatyki Stosowanej, Uniwersytetu 艁贸dzkiego -prof. dr hab. W艂odzimierz Bednarek, dr hab. Andrzej Nied藕wiecki, dr Julian Sitarek, dr hab. Dorota Sobczy艅ska - bior膮 aktywny udzia艂 w eksperymencie MAGIC od momentu jego powstania, czyli od ponad dziesi臋ciu lat.
- Co roku dwie osoby z naszego zespo艂u wyje偶d偶aj膮, aby pobra膰 dane do obs艂ugi teleskop贸w - informuje dr Julian Sitarek i dodaje - Zajmujemy si臋 zar贸wno przygotowaniem oprogramowania, jak i interpretacj膮 fizyczn膮. W ubieg艂ym roku prof. W艂odzimierz Bednarek by艂 szefem komitetu lokacji czasu w projekcie, ja natomiast zajmuj臋 si臋 g艂贸wnie koordynacj膮 programu aktywnych galaktyk przy wsp贸艂pracy z MAGIC.
15 grudnia w presti偶owym czasopi艣mie "Astrophysical Journal Letters" ukaza艂 si臋 artyku艂 podsumowuj膮cy wyniki tej wa偶nej obserwacji.
NASA przygotowa艂a r贸wnie偶 film-animacj臋, szczeg贸艂owo wyja艣niaj膮cy obserwacj臋: