Temat 鈥瀕udzkich mutant贸w鈥� podj臋li dr hab. Beata Giesen, prof. U艁 i dr Krzysztof Kurosz, prawnicy z Uniwersytetu 艁贸dzkiego, specjalizuj膮cy si臋 m.in. w prawie w艂asno艣ci intelektualnej. Naukowcy opublikowali artyku艂 w Studia Iuridica 2020, tom 87, p.t. 鈥濵aska artystyczna 鈥� pomi臋dzy dobrem osobistym, artystycznym wykonaniem a utworem". Tekst jest dost臋pny w wolnym dost臋pie na stronach Studia Iuridica 鈥�
Dzi臋ki temu, 偶e artyku艂 ujmuje zjawisko maski artystycznej w szerszym kontek艣cie, obejmuj膮c dokonania aktor贸w, mim贸w i artyst贸w performatywnych, najbardziej szokuj膮ce postacie przemiany wizualnej jawi膮 si臋 jako tylko jeden z przyk艂ad贸w tworzenia 鈥瀞ztucznej鈥� wykreowanej przez artyst臋 osobowo艣ci.
Zasadniczym elementem konceptu maski artystycznej jest stworzenie sztucznej, bo nierzeczywistej osoby, o okre艣lonej, cz臋sto kompleksowej to偶samo艣ci. Nie chodzi przy tym o odegranie postaci, czy to scenicznej, czy to filmowej, w ka偶dym razie nie tylko o to.鈥�
Otwiera to drog臋 do szeregu pyta艅 prawnych 鈥� czy tw贸rca owej maski mo偶e domaga膰 si臋 jej ochrony niezale偶nie od swojego wygl膮du? Czy mo偶e j膮 ekonomicznie eksploatowa膰 鈥� przenosz膮c prawa do niej na innych?
M贸wi dr Krzysztof Kurosz.
Maska to 鈥瀞ztuczna to偶samo艣膰鈥�, kt贸rej no艣nikiem jest jednak nie utw贸r literacki, jak to ma miejsce w przypadku postaci fikcyjnych, lecz cz艂owiek, kt贸ry stanowi 偶ywy, bo podlegaj膮cy ci膮g艂ym przekszta艂ceniom, jej materia艂. W tym uj臋ciu maska tworzy osobowo艣膰 paraleln膮 do rzeczywistej osobowo艣ci jej tw贸rcy. M贸wi膮c jeszcze inaczej, maska artystyczna jest dobrem osobistym, kt贸rego substratem jest sztucznie wykreowana lub przetworzona osobowo艣膰 oraz jej fizyczne odzwierciedlenie, nieograniczaj膮ce si臋 jedynie do cech fizycznych postaci 鈥� lecz wszelkich 鈥瀞ilnych鈥� konotacji z osobowo艣ci膮 (zachowanie, styl ubioru itp.).鈥�
Maska artystyczna to szczeg贸lnego rodzaju dobro 鈥� dobro osobiste, kt贸re w przeciwie艅stwie do innych mo偶na oderwa膰 鈥� je艣li taka jest wola kreatora maski 鈥� od cz艂owieka. Nie spos贸b jednocze艣nie w pe艂ni oderwa膰 maski od osobowo艣ci jej tw贸rcy, w tych sytuacjach, gdy przetworzenie wyj艣ciowej osobowo艣ci nie jest daleko id膮ce, a spod maski przeb艂yskuje wizerunek. To zatem prowadzi do ostatniego wniosku, 偶e mo偶liwo艣膰 oderwania maski od jej tw贸rcy 鈥� kreatora 鈥� jest stopniowalna 鈥� w zale偶no艣ci od stopnia przetworzenia osobowo艣ci.
Tym co odr贸偶nia mask臋 artystyczn膮 od wizerunku cz艂owieka jest r贸wnie偶 to, 偶e mo偶liwa jest maj膮tkowa eksploatacja ca艂o艣ci sztucznie wykreowanej osobowo艣ci, w oderwaniu od prawdziwej, wyj艣ciowej osobowo艣ci kreatora maski.鈥�
Nie bez znaczenia s膮 r贸wnie偶 nowe trendy w sztuce, opieraj膮ce si臋 na r贸偶norakich formach ekspresji osobowo艣ci bazuj膮cych nie tylko na wizerunku konkretnej osoby fizycznej, ale i na jej cechach. Pojawia si臋 te偶 zjawisko podw贸jnej to偶samo艣ci, czego przyk艂adem s膮 kreacje artyst贸w: Petera Burna 鈥� brytyjskiego piosenkarza, kt贸ry korzysta艂 z zabieg贸w chirurgii plastycznej i eksperymentowa艂 ze swoim wygl膮dem, RuPaula Andre Charlesa 鈥� ameryka艅skiego wokalisty wykorzystuj膮cego sceniczny wizerunek kobiety, czy Salvii albo Hannah Rose Dalton. Niekt贸rzy arty艣ci wysuwali r贸wnie偶 偶膮dania uznania ich za 偶ywe dzie艂a sztuki (sprawa Eve & Adel przed niemieckimi s膮dami).鈥�
Zainteresowanie prawnik贸w mask膮 artystyczn膮 wi膮偶e si臋 m.in. z pojawieniem si臋 nieznanych dot膮d mo偶liwo艣ci wykorzystania sztucznie wykreowanych to偶samo艣ci. Nowe techniki, zwi膮zane przede wszystkim z technologi膮 cyfrow膮, stwarzaj膮 mo偶liwo艣膰 skanowania wizerunku osoby fizycznej, a nast臋pnie wprowadzenia w nim zmian, tak aby pierwowz贸r nie by艂 ju偶 rozpoznawalny, a jednocze艣nie wzbudza艂 wra偶enie d茅j脿 vu.鈥�
Po wi臋cej komentarzy dotycz膮cych rzeczywisto艣ci nowych technologii, 艣wiata wirtualnego, cybernetyki, sztucznej inteligencji zapraszamy na .
O masce artystycznej w mediach:
Materia艂 藕r贸d艂owy: dr Krzysztof Kurosz, WPiA; redakcja Centrum Promocji U艁