Zdj臋cie badanego kr臋gu ludzkiego ze z艂amaniem
Spondyloliza zm臋czeniowa - p臋kni臋cie zm臋czeniowe kr臋gos艂upa
Spondyloliza to specyficzne z艂amanie pi膮tego kr臋gu l臋d藕wiowego. Powstaje ono zwykle w wyniku d艂ugotrwa艂ego przeci膮偶ania kr臋gos艂upa, a wi臋c, jak s膮dzono dotychczas, stanowi dow贸d na wykonywanie ci臋偶kiej, powtarzalnej pracy fizycznej. U dawnych rolnik贸w, rzemie艣lnik贸w czy zbieraczy drewna pojawia艂o si臋 w wyniku wielokrotnych sk艂on贸w i prostowania plec贸w, np. podczas m艂贸cenia zbo偶a czy obr贸bki sk贸r. Antropolodzy por贸wnywali naszych przodk贸w do dzisiejszych Inuit贸w lub cz艂onk贸w tradycyjnych spo艂eczno艣ci, u kt贸rych podobne zmiany nadal si臋 obserwuje.
Jednak nowe badania przeprowadzone na populacjach archeologicznych z regionu Brze艣cia Kujawskiego sugeruj膮, 偶e to nie ca艂a prawda.
Czy naprawd臋 to tylko praca fizyczna?
Okazuje si臋, 偶e nie tylko ci臋偶ka praca mog艂a by膰 przyczyn膮 tego urazu. Dzi臋ki nowoczesnym technikom, takim jak skanowanie 3D i analiza kszta艂tu kr臋g贸w metod膮 morfometrii geometrycznej, naukowcy odkryli, 偶e osoby z spondyloliz膮 cz臋sto mia艂y... anatomiczn膮 sk艂onno艣膰 do tego urazu.
Zdj臋cie skanu 3D kr臋gu l臋d藕wiowego, na kt贸ry naniesiono znaczniki (tzw. landmarki), kt贸re s艂u偶膮 do badania zmian kszta艂t
Kr臋gi os贸b, u kt贸rych wyst膮pi艂o z艂amanie, r贸偶ni艂y si臋 od tych os贸b zdrowych. Zauwa偶ono mi臋dzy innymi:
- d艂u偶szy i ni偶ej osadzony wyrostek kolczysty, kt贸ry m贸g艂 uciska膰 kr臋g znajduj膮cy si臋 poni偶ej,
- mniejsze powierzchnie stawowe, ograniczaj膮ce kontakt i stabilno艣膰 kr臋g贸w,
- wi臋ksz膮 odleg艂o艣膰 mi臋dzy wyrostkami stawowymi a trzonem kr臋gu, co zwi臋ksza艂o ruchomo艣膰 i ryzyko niew艂a艣ciwego ustawienia kr臋gu.
Innymi s艂owy: budowa kr臋gos艂upa niekt贸rych os贸b ju偶 od urodzenia predysponowa艂a je do kontuzji. A praca fizyczna mog艂a by膰 tylko dodatkowym czynnikiem, kt贸ry uraz przyspiesza艂.
Nowe spojrzenie na 偶ycie dawnych spo艂ecze艅stw
Wyniki tych bada艅 pokazuj膮, 偶e dotychczasowe za艂o偶enia, traktuj膮ce spondyloliz臋 zm臋czeniow膮 jako prosty dow贸d na intensywn膮 prac臋 fizyczn膮, jest zbyt uproszczone. Aby w艂a艣ciwie zinterpretowa膰 艣lady w ko艣ciach naszych przodk贸w, trzeba uwzgl臋dnia膰 r贸wnie偶 ich indywidualne cechy anatomiczne.
To wa偶na informacja dla antropolog贸w, kt贸rzy na podstawie szkielet贸w pr贸buj膮 rekonstruowa膰 styl 偶ycia dawnych populacji. Nasze wyobra偶enie o 鈥瀦m臋czonych鈥� 偶yciem rolnikach i rzemie艣lnikach mo偶e wymaga膰 korekty.
Ko艣ci - nie tylko 艣wiadectwo 艣mierci, ale i 偶ycia
Badania prowadzone na populacjach z Brze艣cia Kujawskiego udowadniaj膮, 偶e szkielet to nie tylko 鈥瀙ozosta艂o艣膰 po cz艂owieku鈥� - to tak偶e jego biografia. Ka偶de z艂amanie, 艣lad urazu czy zmiana zwyrodnieniowa to zapis 偶ycia danej osoby: jej pracy, codziennych czynno艣ci, a tak偶e indywidualnych ogranicze艅 cia艂a.
Nowoczesne techniki, jak morfometria geometryczna, pozwalaj膮 dzi艣 鈥瀋zyta膰鈥� ko艣ci precyzyjniej ni偶 kiedykolwiek wcze艣niej. A ka偶da nowa analiza pozwala zajrze膰 g艂臋biej w codzienno艣膰 ludzi sprzed setek lat.
Wygenerowane przez komputer kszta艂ty 艣rednie kr臋g贸w ze z艂amaniem (spondylolitic)
Wygenerwane przez komputer kszta艂ty 艣rednie kr臋g贸w z grupy zdrowej (normal)
Opisane badania zosta艂y przeprowadzone przez dr Joann臋 Mietli艅sk膮-Sauter i realizowane s膮 w ramach projektu pt. 鈥濨udowa morfologiczna kr臋gu a predyspozycja do wyst膮pienia spondylolizy zm臋czeniowej w populacji ludzkiej - badania geomorfometryczne na materiale szkieletowym鈥�. Wyniki tych analiz rzucaj膮 nowe 艣wiat艂o na interpretacj臋 zmian przeci膮偶eniowych kr臋gos艂upa w dawnych populacjach i podkre艣laj膮 konieczno艣膰 uwzgl臋dniania indywidualnych predyspozycji anatomicznych w badaniach paleopatologicznych.
dr Joanna Mietli艅ska-Sauter to m艂odsza specjalistka w Katedrze Antropologii WBiO艢. Jej zainteresowania naukowe koncentruj膮 si臋 wok贸艂 paleopatologii i geomorfometrii.
Materia艂 i zdj臋cia: dr Joanna Mietli艅ska-Sauter, Katedra Antropologii, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁