91ÌÒÉ«

Żydowscy architekci �odzi - nowa książka prof. Krzysztofa Stefańskiego

Żydowscy architekci odegrali wielką rolę w ukształtowaniu architektury �odzi końca XIX i pierwszych dekad XX wieku. Chętnie wprowadzali nowe rozwiązania, pojawiające się od przełomu wieków – byli na tutejszym gruncie prekursorami secesji i prądów modernistycznych. Odznaczali się biegłością w stosowaniu różnorodnych motywów, wychodząc naprzeciw życzeniom zleceniodawców, którymi byli w głównej mierze łódzcy żydowscy inwestorzy. Zmieniali tym samym oblicze przemysłowego miasta, nadając mu nowocześniejszy wyraz.

Opublikowano: 08 lutego 2022
H. Hirszenberg, projekt kamienicy Juliusza Triebego przy obecnej al. A. Mickiewicza 11

H. Hirszenberg, projekt kamienicy Juliusza Triebego przy obecnej al. A. Mickiewicza 11

°­²õ¾±Ä…ż°ì²¹ profesora Krzysztofa StefaÅ„skiego (WydziaÅ‚ Filozoficzno-Historyczny) prezentuje ich dziaÅ‚ania i jest to pierwsza publikacja prezentujÄ…ca to zagadnienie.

Meritum tworzą rozdziały II i III. W pierwszym przedstawiono twórczość żydowskich architektów w �odzi przed wybuchem pierwszej wojny światowej: Gustawa Landaua-Gutentegera, Dawida Landégo i Adolfa Zeligsona, a następnie twórców żydowskich młodego pokolenia, jacy pojawili się przed rokiem 1914 (Maurycy Bornsztajn, Witold Szereszewski, Rudolf Sunderland, Lew Doński, Henryk Lewinson, Henryk Goldberg).

Rozdział III ukazuje działalność architektów żydowskich w �odzi w latach międzywojennych. Odegrali oni tu ważną rolę w propagowaniu architektury modernistycznej. W centrum �odzi wyrastały kamienice o modernistycznej formie i funkcjonalnych rozwiązaniach. Projektowali je Henryk Lewinson, Paweł Lewy, Ignacy Gutman, Ludwik Oli, Jerzy Müntz, Ludwik Kirszbaum, Izydor Feinberg.

Rozdział IV poświęcony jest Henrykowi Hirszenbergowi (1885-1955). Był on młodszym bratem malarzy: Samuela i Leona. Studiował w Monachium, w Sankt Petersburgu, być może w Paryżu i w Dreźnie. Okres pierwszej wojny światowej spędził w Rosji. Powrócił do Polski w 1921 r. Zapisał na swoim koncie liczne realizacje w duchu modernistycznym.

W książce znajduje się również informacja o obecnym budynku Rektoratu U�:

DzieÅ‚em architekta z tego czasu o szczególnej randze jest gmach SzkoÅ‚y Zgromadzenia Kupców przy obecnej ul.  Narutowicza 68. Do budowy szykowano siÄ™ dÅ‚ugo. Już w  1904  roku rozpisany zostaÅ‚ konkurs na jego projekt –  wspomniany w  poprzednim rozdziale –  który przyniósÅ‚ kilka ciekawych prac67. RealizacjÄ™ zamierzeÅ„ uniemożliwiÅ‚a jednak rewolucja 1905 roku. Powrócono do nich po trzech latach, w momencie stabilizacji sytuacji politycznej i gospodarczej w mieÅ›cie. Plany zamówiono wówczas u trzech czoÅ‚owych łódzkich twórców: Piotra Brukalskiego, Dawida Landégo i  Gustawa Landaua-Gutentegera. Ostatecznie wykonanie projektu powierzono Brukalskiemu i  Landauowi-Gutentegerowi –  gmach powstaÅ‚ jako ich wspólne dzieÅ‚o. Zrealizowano go w latach 1909–1911. Budynek otrzymaÅ‚ nowoczesnÄ… stalowo-żelbetowÄ… konstrukcjÄ™, a jego forma nosi wyraźne cechy modernistyczne połączone z późnosecesyjnÄ…, zgeometryzowanÄ… dekoracjÄ…. To jedno z najlepszych dzieÅ‚ w architekturze polskiej tego czasu.

 

ʰùó»åÅ‚´Ç: Wydawnictwo UÅ�

Redakcja: Centrum Promocji U�

 

ul. Narutowicza 68, 90-136 �ódź
NIP: 724 000 32 43
Adres do doręczeń elektronicznych (ADE): AE:PL-74796-17640-IHHIV-17
KONTAKT​â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹

© 2009-2026, 91ÌÒÉ«