鈥濪o艣wiadczenie czasu w przestrzeni archiwum鈥� jest bardzo osobist膮 refleksj膮 autorki, kt贸ra zabiera nas w g艂膮b archiw贸w ca艂ego 艣wiata opowiadaj膮c o w艂asnych, cz臋sto wieloletnich, poszukiwaniach. Badaczka podzieli艂a si臋 z nami kilkoma my艣lami o swoim dziele a tak偶e wybra艂a na potrzeby konkursu o Nagrod臋 im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego te fragmenty ksi膮偶ki, kt贸re s膮 dla niej szczeg贸lnie istotne. Pozw贸lmy si臋 poprowadzi膰鈥�
Przeb艂ysk refleksji: ile godzin, dni, miesi臋cy, lat sp臋dzi艂a艣 w archiwach? I dlaczego ich przestrzenie, pe艂ne kurzu, ple艣ni, zapachu st臋chlizny, niekiedy o temperaturze nie do wytrzymania (w Petersburgu archiwum mie艣ci si臋 w oran偶erii, wi臋c latem skwar, w Nowym Jorku na Columbia University klimatyzacja doprowadza niemal do odmro偶e艅) s膮 dla ciebie tak atrakcyjne?
I drugi przeb艂ysk: co uznajesz za swoje najwa偶niejsze osi膮gni臋cie? T艂umaczenia (Bachtina, Jakobsona, Proppa, Szk艂owskiego)? Jednak nie. Najwa偶niejsze by艂o odnalezienia archiwum Dawida Hopensztanda. Szuka艂am go latami w Warszawie, Wilnie, Nowym Jorku, a znalaz艂am tu偶 obok, we Lwowie, w bibliotece wci膮偶 zwanej Ossolineum. Zrozumia艂am wtedy rado艣膰 archeologa z odkopania z艂amanej szpilki.
Motta, kt贸re opatruj膮 t臋 ksi膮偶k臋, pochodz膮 z rozpraw jej trzech g艂贸wnych bohater贸w: Michai艂a Bachtina, Romana Jakobsona i Romana Ingardena. To ich rozprawy towarzyszy艂y mi od pierwszych lat studi贸w, wyznaczaj膮c styl my艣lowy i styl pisarski, a tak偶e dwa podstawowe problemy powracaj膮ce przez p贸艂 wieku: relacji mi臋dzy do艣wiadczeniem i j臋zykiem oraz ci膮g艂o艣ci i zmiany w kulturze naukowej.
Ci trzej my艣liciele to prawodawcy literaturoznawstwa nowoczesnego. Nale偶eli do tej samej generacji 鈥� tzw. pokolenia 90鈥�. Ich nast臋pcy zradykalizowali je i na poz贸r przemie艣cili. Ci膮g艂o艣膰 zosta艂a jednak zachowana, tyle 偶e trudniej j膮 uchwyci膰 ni偶 prze艂omy, przebudowy i zwroty. Zna膰 to wyra藕nie w pracach i aktywno艣ci spo艂ecznej za艂o偶ycielskiego dla nowoczesnego literaturoznawstwa polskiego pokolenia 910鈥�: m艂odzie偶y studenckiej z k贸艂 polonist贸w. I w ich wypadku studia archiwalne prowadzi艂y do nieoczekiwanej hipotezy, 偶e zerwania to sprawa generacyjna, a d艂ugomy艣lno艣膰 (neologizm Stefana Swie偶awskiego) 鈥� transgeneracyjna, zwi膮zana z mechanizmami pami臋ci i zapominania.
Do艣wiadczanie trwania czasu przesz艂ego imperfektywnego wi膮za艂o si臋 nie jedynie z badaniem 藕r贸de艂 archiwalnych. Mo偶e wi臋cej nawet zawdzi臋cza艂o spotkaniom i rozmowom, cz臋sto przypadkowym, w czasie wolnym wolno艣膰 ubezpieczaj膮cym i w dalekich od akademickich przestrzeniach. Tote偶 ko艅cz臋 t臋 ksi膮偶k臋 wspomnieniem o dw贸ch polskich literaturoznawcach, kt贸rym zawdzi臋czam unikatow膮 wiedz臋 z zaplecza, nieosi膮galn膮 ani dzi臋ki ksi臋gom, ani dokumentom.
Z tych zastanowie艅 wyros艂a ksi膮偶ka 鈥濪o艣wiadczenie czasu w przestrzeni archiwum鈥� Pozwoli艂a mi odpowiedzie膰 samej sobie na pytane o t臋 - dla wielu zapewne dziwn膮 - fascynacj臋. U艣wiadomi艂a, 偶e w przestrzeniach archiw贸w do艣wiadczam czasu, czasu zmaterializowanego.
Pierwszy rozdzia艂 tej bardzo osobistej, cho膰 skrupulatnie filologicznej ksi膮偶ki ko艅cz臋 wi臋c s艂owami:
Wyblak艂e fotografie, zetla艂y papier, coraz mniej wyra藕ny zapis s膮 jak popi贸艂: ju偶 nie przedmiotami w swojej okaza艂o艣ci, ale jeszcze nie unicestwionymi ich znakami.
Prof. dr hab. Danuta Ulicka kieruje Zak艂adem Poetyki, Teorii Literatury i Metodologii Bada艅 Literackich w Instytucie Literatury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Jest autork膮 pi臋ciu ksi膮偶ek, pomys艂odawczyni膮 kilku antologii (w tym 鈥濿ieku teorii. Stu lat nowoczesnego literaturoznawstwa polskiego") i t艂umaczk膮 (przede wszystkim humanistyki rosyjskiej, m. in. rozpraw Michai艂a Bachtina i Romana Jakobsona). Lubi codzienne marszobiegi po Puszczy Kampinoskiej, p艂ywanie i oper臋.
Materia艂 藕r贸d艂owy: prof. Danuta Ulicka, Uniwersytet Warszawski
Wi臋cej informacji o mo偶liwo艣ciach udzia艂u w gali oraz bie偶膮ce informacje na temat przebiegu konkursu mo偶na znale藕膰 na stronie po艣wi臋conej Nagrodzie im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego oraz FB nagrody.
