Ju偶 na wst臋pie doktor studzi wielkanocne emocje. Jak wyja艣nia, nazwa wyspy nie wzi臋艂a si臋 z lokalnej mi艂o艣ci do pisanek, lecz z europejskiego przypadku.
Nazw臋 Wyspie nada艂 holenderski 偶eglarz Jacob Roggeveen, kt贸ry dotar艂 na ni膮 5 kwietnia 1722 roku 鈥� w niedziel臋 wielkanocn膮. W dzienniku wyprawy odkryty w贸wczas l膮d opisano jako Paasch-Eyland, czyli 鈥濿yspa Wielkanocna鈥�
鈥� m贸wi dr Adam Bartnik.
Tymczasem sami mieszka艅cy wol膮 nazw臋 Rapa Nui i (co 艂atwo zrozumie膰) nie przepadaj膮 za okre艣leniem nadanym przez Europejczyk贸w. W miejscowej mitologii funkcjonuje te偶 pi臋kne miano Te Pito O Te Henua, czyli 鈥濸臋pek 艢wiata鈥�. To ju偶 brzmi znacznie godniej ni偶 geograficzna etykietka przyklejona od 艣wi臋ta.
A gdzie w艂a艣ciwie le偶y ten ca艂y 鈥濸臋pek 艢wiata鈥�?
Bardzo, bardzo daleko od wszystkiego.
Wyspa Wielkanocna le偶y w po艂udniowo-wschodniej cz臋艣ci Oceanu Spokojnego 鈥� po艣rodku ogromnego obszaru wodnego, oko艂o 2000 km od najbli偶szego innego zamieszka艂ego obszaru, czyli wyspy Pitcairn, oraz oko艂o 3700 km od wybrze偶a Ameryki Po艂udniowej
鈥� wyja艣nia dr Bartnik.
Naturalnie nasuwa si臋 pytanie, 偶e skoro nazwa jest wielkanocna, to czy na miejscu znajdziemy cokolwiek 艣wi膮tecznego? Mo偶e procesje moai? Morskie pisanki z Oceanu Spokojnego? Zaj膮ca w wersji tropikalnej?
Na Wyspie nie ma poza nazw膮 innych odniesie艅 do 艢wi膮t Wielkanocnych. Istnieje co prawda w Hanga Roa misja chrze艣cija艅ska organizuj膮ca obchody i procesje podczas tego 艣wi臋ta
鈥� m贸wi naukowiec.
Jest jednak pewien w膮tek jajeczny, cho膰 zdecydowanie bardziej ekstremalny ni偶 nasze domowe stukanie si臋 skorupkami przy stole. Chodzi o tradycj臋 zdobywania pierwszego w sezonie jaja rybitwy. Kandydat do tytu艂u 艣mia艂ka musia艂 skoczy膰 z klifu, przep艂yn膮膰 wzburzone wody oceanu do ma艂ych skalistych wysepek, zdoby膰 jajo i wr贸ci膰 z nim ca艂o na brzeg.
Ten, kto zrobi艂 to pierwszy, zyskiwa艂 miano Hangata-Manu, czyli Cz艂owieka-Ptaka, i przez kolejny rok sprawowa艂 funkcj臋 w艂adcy duchowego Wyspy
鈥� opowiada dr Bartnik.
Ale prawdziwa s艂awa Rapa Nui stoi kamiennym pos膮giem. A w艂a艣ciwie wieloma kamiennymi pos膮gami. Moai to jedne z najbardziej rozpoznawalnych figur 艣wiata, a przy okazji bohaterowie ca艂ej kolekcji nieporozumie艅.
Najwi臋ksze? To przecie偶 same g艂owy
Moim zdaniem najwi臋kszy mit to ten, 偶e moai to same g艂owy. Mit ten utrwalaj膮 fotografie. A to nieprawda 鈥� wi臋kszo艣膰 moai ma pe艂ne cia艂a, ich torsy s膮 po prostu zasypane osadami nagromadzonymi w ci膮gu stuleci
鈥� podkre艣la dr Bartnik.
Drugi mit? To, to, 偶e wszystkie patrz膮 na ocean, wzdychaj膮c do bezkresu fal jak kamienni poeci.
W rzeczywisto艣ci tylko jedna grupa rze藕b, w Ahu Akivi, jest zwr贸cona w stron臋 morza. Wszystkie pozosta艂e stoj膮 plecami do Oceanu. Przed nimi istnia艂y place, na kt贸rych odbywa艂y si臋 ceremonie, prawdopodobnie zwi膮zane z kultem przodk贸w. Same pos膮gi przedstawiaj膮 bowiem najwa偶niejszych, czczonych cz艂onk贸w rod贸w Rapa Nui 鈥� w艂adc贸w, kap艂an贸w i inne osoby o szczeg贸lnej pozycji spo艂ecznej. Nie byli to bogowie, postacie mityczne ani 鈥瀔osmici鈥�, lecz zdeifikowani przodkowie, kt贸rzy mieli chroni膰 swoje klany i zapewnia膰 im pomy艣lno艣膰
鈥� podkre艣la naukowiec.
Tak (niestety dla autora tego tekstu), kosmici odpadaj膮, cho膰 trzeba uczciwie przyzna膰, 偶e ludzko艣膰 od dawna ma osobliw膮 sk艂onno艣膰 do t艂umaczenia wszystkiego, czego nie rozumie, przybyszami z innych planet. Wielkie kamienne pos膮gi? Kosmici. Piramidy? Kosmici. Znikaj膮ce skarpetki po praniu? Tu nauka chyba nie daje odpowiedzi. Tymczasem sama wyspa wcale nie jest muzealn膮 ciekawostk膮 zawieszon膮 poza czasem. Wr臋cz przeciwnie 鈥� zmaga si臋 dzi艣 z bardzo realnymi problemami 艣rodowiskowymi.
Wed艂ug aktualnych bada艅 Wyspa do艣wiadcza wyj膮tkowo silnej i d艂ugotrwa艂ej suszy, trwaj膮cej ju偶 ponad dekad臋. Jej przyczyn naukowcy upatruj膮 we wzmocnieniu i przesuni臋ciu na zach贸d po艂udniowego antycyklonu Pacyfiku, a tak偶e w przesuni臋ciu na po艂udnie szlaku przemieszczania si臋 sztorm贸w
鈥� dodaje badacz.
I tu primaaprilisowy ton na chwil臋 cichnie, bo geografia 鈥� nawet ta najbardziej egzotyczna 鈥� potrafi przypomina膰, 偶e 艣wiat nie jest poczt贸wk膮, tylko systemem naczy艅 po艂膮czonych.
Powracaj膮c jednak do dobrego humoru, mo偶na powiedzie膰 jedno 鈥� je艣li kto艣 w ten prima aprilis us艂yszy, 偶e Wyspa Wielkanocna naprawd臋 istnieje, niech nie przewraca oczami. To nie 偶art. 呕artem by艂oby raczej my艣lenie, 偶e wiemy o niej wszystko tylko dlatego, 偶e widzieli艣my kiedy艣 zdj臋cie jednej kamiennej g艂owy. Tak wi臋c, ca艂y artyku艂 nie jest prima-aprilisowym 偶artem, tylko ciekawostk膮, o kt贸rem mo偶na opowiedzie膰 przy 艣wi膮tecznym stole!