Na Uniwersytecie 艁贸dzkim wierzymy, 偶e humanistyka 鈥� cho膰 konkuruje ze wsp贸艂czesnym 艣wiatem technologii 鈥� ci膮gle posiada realn膮 moc zmieniania 艣wiata. Kieruj膮c si臋 tym przekonaniem, Kapitu艂a Nagrody im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego wskaza艂a pi臋膰 prac, spo艣r贸d kt贸rych zostanie wybrane najlepsze dzie艂o humanistyczne A.D. 2025. Werdykt poznamy 22 listopada br. podczas uroczystej gali w Filharmonii 艁贸dzkiej. Nagroda dla autora lub autorki zwyci臋skiej pozycji wynosi 70 tysi臋cy z艂otych. Decyzj膮 Kapitu艂y Nagrody wyr贸偶nienia i nagrody w wysoko艣ci 5 tysi臋cy z艂otych otrzymaj膮 tak偶e pozostali czterej finali艣ci konkursu.
Pierwszym, w kolejno艣ci alfabetycznej ze wzgl臋du na nazwisko autora, jest dzie艂o 鈥濳alendarium 偶ycia i tw贸rczo艣ci Zbigniewa Herberta 1924鈥�1998", t. I鈥揑I, dra Henryka Citko.
Henryk Citko to dokumentalista, r臋kopi艣miennik, edytor 藕r贸de艂 do historii polskiej literatury i kultury wsp贸艂czesnej. Absolwent Institut National des Langues et Civilisations Orientales w Pary偶u, doktoryzowa艂 si臋 z literaturoznawstwa na Uniwersytecie KEN w Krakowie. W latach dziewi臋膰dziesi膮tych XX wieku pracowa艂 w Bibliotece Polskiej w Pary偶u, a po powrocie do Polski w 2000 roku w redakcji 鈥瀂eszyt贸w Literackich鈥�. Z Piotrem K艂oczowskim wsp贸艂zak艂ada艂 w 2005 roku Instytut Dokumentacji i Studi贸w nad Literatur膮 Polsk膮, Oddzia艂 Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza, od 2007 roku kustosz Archiwum Zbigniewa Herberta w Bibliotece Narodowej, od 2024 roku w Pracowni Dokumentacji Literatury Wsp贸艂czesnej w Instytucie Bada艅 Literackich PAN, od 2025 roku jej kierownik. Literaturoznawstwo i bryd偶 鈥瀠prawia鈥� z r贸wn膮 pasj膮, jak ogr贸d przy stuletnim domu w podwarszawskim Brwinowie.
Oddajmy g艂os autorowi鈥�
Zbigniew Herbert z lekk膮 dezynwoltur膮 podchodzi艂 do chronologii, zdarza艂o mu si臋 w listach myli膰 dni, miesi膮ce, a nawet b艂臋dnie zapisywa膰 lata. I by膰 mo偶e nie spodoba艂oby mu si臋 to, 偶e jego 偶ycie mo偶e by膰 przedmiotem dok艂adnego rozpisania nie tyle na lata, ile na miesi膮ce, a nawet dni, przedmiotem ustalenia dok艂adnego 鈥瀟ekstu 偶ycia鈥�.
鈥濳alendarium 偶ycia i tw贸rczo艣ci Zbigniewa Herberta鈥� jest tak膮 pr贸b膮 i wpisuje si臋 w tradycj臋 opracowa艅, si臋gaj膮c膮 w Polsce roku 1954 i pierwszego wydania 鈥濳alendarza 偶ycia i tw贸rczo艣ci Henryka Sienkiewicza鈥� Juliana Krzy偶anowskiego. Jest ono publikacj膮 藕r贸d艂ow膮, 艂膮cz膮c膮 elementy biografistyki, dokumentacji literackiej i edytorstwa, graniczy z biografi膮 naukow膮 i monografi膮 bibliograficzn膮. Jest skomponowane z not u艂o偶onych chronologicznie, zredagowanych w przewa偶aj膮cym stopniu na podstawie 藕r贸de艂 prymarnych, tj. materia艂贸w archiwalnych i r臋kopi艣miennych, a tak偶e audiowizualnych przechowywanych w archiwach, bibliotekach, muzeach krajowych i zagranicznych, jak i pochodz膮cych ze zbior贸w prywatnych.
19 lipca [1959], niedziela 鈥� Siena 鈥� list [Herberta] do Krystyny Paw艂owskiej-Najder, m.in.:
Po Spoleto pojecha艂em do Rzymu, kt贸ry mnie zm臋czy艂 nieludzko i raczej rozczarowa艂.
Zrozum dobrze: od rana do nocy 35o (w cieniu), 艂a偶enie po zabytkach m臋czy. Zreszt膮, ju偶 nied艂ugo do艣wiadczysz tego. Z Rzymu wyjecha艂em do Neapolu do p. Kowalczyka, kt贸ry trzyma albergo, czyli hotel, ale pozatem to i popi膰 lubi i gada do 2giej w nocy z t臋sknoty ma [!] 芦co to Panie tu, o tu, tu siedzi禄. Neapol jak Neapol, ale Paestum to istny cud, czysty styl dorycki, zupe艂ne zadurzenie; sp臋dzi艂em ca艂y dzie艅 w艣r贸d kolumn i jaszczurek. Potem zn贸w do Rzymu i przez Orvieto do Sieny, gdzie siedz臋 ju偶 3 dni i jestem b. szcz臋艣liwy (鈥�).
Na planie biograficznym du偶膮 cz臋艣膰 z tych materia艂贸w stanowi膮 listy Herberta do rodziny, przyjaci贸艂 i znajomych: opowiada on w nich o sprawach bie偶膮cych, komentuje odbywane podr贸偶e, dzieli si臋 rozterkami tw贸rczymi; uwzgl臋dnione s膮 tu tak偶e materia艂y z Archiwum Zbigniewa Herberta, w tym jego kalendarze, dokumenty rodzinne, datowane zapiski w notatnikach i szkicownikach, podobnie jak ksi膮偶ki z jego biblioteki (zachowanej w ostatnim mieszkaniu poety), w kt贸rych niekiedy mia艂 zwyczaj zapisywa膰 daty i miejsca nabycia. Na planie tw贸rczym odnotowane zosta艂o (wkomponowane w ci膮g chronologiczny, ale wyodr臋bnione graficznie) datowanie powstawania utwor贸w, a tak偶e datowanie wszystkich pierwodruk贸w utwor贸w poetyckich, eseistycznych, publicystycznych, dramatycznych, przek艂ad贸w oraz emisji s艂uchowisk radiowych i premier realizacji scenicznych jego utwor贸w.
10 maja [1966], wtorek 鈥� Wiede艅 鈥� list [Herberta] do Katarzyny Dzieduszyckiej, m.in.:
Wr贸ci艂em w艂a艣nie z W艂och (go艂y, ale weso艂y), bardzo dobrze ten pobyt mi zrobi艂. Zaczerpn膮艂em troch臋 s艂o艅ca, morza i od艣wie偶y艂em oczy dobrymi obrazami. Po raz pierwszy przem贸wi艂 do mnie renesans, na kt贸ry by艂em 艣lepy (kaplica Pazzi we Florencji, Bellini i Micha艂 Anio艂 鈥� nieszcz臋艣nik). [...] Jad臋 do jaskini rewizjonist贸w (Niemcy), 偶eby grosza troch臋 zarobi膰 鈥� 22 maja. B臋d臋 mia艂 odczyt w Heidelbergu i jeszcze co艣 tam dla mnie kroj膮, rozmowy z wydawc膮, radio, teatr (chc膮 robi膰 Jaskini臋 i Drugi pok贸j). Marz臋 o tem, 偶eby mie膰 troch臋 spokoju i popracowa膰, bo w g艂owie kot艂uje. Musz臋 sko艅czy膰 dramat (nowy i arcypolski, cho膰 nazywa si臋 obco Alibi) i szkic o Akropolu.
Dla u艂atwienia poruszania si臋 po tym rozleg艂ym zbiorze not, ksi膮偶k臋 opatrzono niezb臋dnymi indeksami: osobowym, innych nazw w艂asnych oraz utwor贸w Herberta. Spis tre艣ci z kolei pozwala zorientowa膰 si臋 w licznych podr贸偶ach zagranicznych autora 鈥濸ana Cogito鈥�.
Ca艂o艣膰 daje 鈥瀌o艣膰 dok艂adny wgl膮d w 偶ycie zmagaj膮cego si臋 z losem literata z tak zwanej Wschodniej Europy鈥�, jak pisa艂 Herbert o swoim archiwum do jednego z przyjaci贸艂, ale ten cytat pasuje r贸wnie偶 do charakterystyki 鈥濳alendarium鈥�. Doda膰 nale偶y, 偶e daje tak偶e wgl膮d w proces tw贸rczy, genez臋 utwor贸w, znaczenie ich przek艂ad贸w, recepcj臋 krajow膮 i zagraniczn膮. Praca by艂a pomy艣lana jako kompendium dla herbertolog贸w, ale powinna tak偶e zainteresowa膰 innych badaczy powojennej literatury i kultury polskiej.
Materia艂 藕r贸d艂owy: dr Henryk Citko, Instytut Bada艅 Literackich PAN
Wi臋cej informacji o mo偶liwo艣ciach udzia艂u w gali oraz bie偶膮ce informacje na temat przebiegu konkursu mo偶na znale藕膰 na stronie po艣wi臋conej Nagrodzie im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego oraz .
