Uwaga na promocje!
Przed艣wi膮teczne promocje mog膮 przyprawi膰 o zawr贸t g艂owy. Z ka偶dej strony konsumenci s膮 atakowani s艂owami 鈥瀘kazja鈥�, 鈥瀘bni偶ka鈥�, 鈥瀙rzecena.鈥� Takie obietnice mog膮 okaza膰 si臋 jedynie nieuczciw膮 praktyk膮 przedsi臋biorcy. Przyk艂adowo, par臋 dni przed 鈥瀢ielk膮 promocj膮鈥� cena produktu jest sztucznie podwy偶szana z 300 z艂 do 500 z艂. Nast臋pnie cena oryginalna jest przywracana, ale produkt wci膮偶 jest opatrzony metk膮 鈥�-40%.鈥� Konsument kupuje produkt przekonany, 偶e znalaz艂 go po okazyjnej cenie. Jakie s膮 tego konsekwencje z perspektywy prawa konsumenckiego?
Od 1 stycznia 2023 r. na przedsi臋biorcach spoczywaj膮 nowe obowi膮zki, kt贸re maj膮 za zadanie wyeliminowanie wy偶ej wspomnianej praktyki. Za ka偶dym razem, gdy przedsi臋biorca zamieszcza informacj臋 o obni偶eniu ceny towaru lub us艂ugi ma on obowi膮zek, obok informacji o obni偶onej cenie, umie艣ci膰 r贸wnie偶 informacj臋 o najni偶szej cenie tego towaru lub tej us艂ugi, kt贸ra obowi膮zywa艂a w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obni偶ki. Dzi臋ki temu konsument mo偶e por贸wna膰, czy cena rzeczywi艣cie zosta艂a obni偶ona i o jak膮 kwot臋.
Co zrobi膰, jak prezent nam si臋 nie spodoba?
Prezent ju偶 zosta艂 wr臋czony, ale okazuje si臋, 偶e zamiast czerwonego swetra obdarowany cz艂onek rodziny wola艂by zielone spodnie. Co wtedy? Jakie s膮 zasady zwrotu zakupionych upomink贸w?
Mo偶liwo艣膰 zwrotu towaru uzale偶niona jest od rodzaju umowy, kt贸ra zosta艂a zawarta z przedsi臋biorc膮. Je艣li prezent by艂 kupiony stacjonarnie, np. na jarmarku bo偶onarodzeniowym, sprzedawca nie musi przyj膮膰 zwrotu towaru. Mo偶liwo艣膰 zwrotu wynika wy艂膮cznie z polityki sprzeda偶y danego przedsi臋biorcy, a nie z jego obowi膮zku prawnego. Oznacza to, 偶e zar贸wno termin, jak i inne warunki zwrotu, np. zachowanie oryginalnych metek, paragonu i nienaruszony stan produktu. Dodatkowo, kupuj膮cy ponosi wszystkie bezpo艣rednie koszty zwi膮zane z zwrotem produktu, w tym koszty opakowania, zabezpieczenia i nadania, chyba 偶e przedsi臋biorca wyrazi艂 zgod臋 na ich pokrycie lub nie poinformowa艂 klienta o konieczno艣ci ich poniesienia.
Znacznie szersze uprawnienia przys艂uguj膮 konsumentom w momencie, gdy towar zosta艂 kupiony w sklepie internetowym. Konsument mo偶e odst膮pi膰 od umowy bez podania przyczyny i bez ponoszenia koszt贸w w terminie 14 dni. Produkt nie mo偶e by膰 jednak u偶ywany, a jedynie odpakowany i wst臋pnie sprawdzony. Sweter mo偶e zosta膰 przymierzony, ale konieczne jest zwr贸cenie go w takim stanie, w jakim zosta艂 wys艂any.
Zar贸wno ze sprzeda偶膮 na odleg艂o艣膰, jak i ze sprzeda偶膮 poza lokalem przedsi臋biorstwa wi膮偶e si臋 jeszcze kilka dodatkowych zasad zwi膮zanych mi臋dzy innymi z liczeniem 14-dniowego terminu. To charakter transakcji warunkuje pocz膮tek biegu terminu. Przyk艂adowo, gdy umowa sprzeda偶y pojedynczego towaru, cho膰by zam贸wionego ze sklepu internetowego swetra, termin nale偶y liczy膰 od otrzymania towaru przez konsumenta lub osob臋 przez niego wskazan膮. Je偶eli przedsi臋biorca nie wska偶e konsumentowi, koszty kt贸re b臋dzie musia艂 ponie艣膰 w zwi膮zku ze zwrotem rzeczy (np. koszty nadania przesy艂ki, opakowania), to obowi膮zek pokrycia tych koszt贸w przechodzi na przedsi臋biorc臋.
Niestety, nie wszystkie towary podlegaj膮 zwrotowi. Cz臋sto wr臋czane z okazji Bo偶ego Narodzenia spersonalizowane naszyjniki i inne wyprodukowane wed艂ug specyfikacji konsumenta lub wyra藕nie zindywidualizowane towary nie s膮 obj臋te powy偶szymi zasadami.
Zwrot towaru nie jest jednak r贸wnoznaczny z jego odes艂aniem do lokalu przedsi臋biorcy. 呕eby obst膮pi膰 od umowy sprzeda偶y, konieczne jest, aby konsument z艂o偶y艂 przedsi臋biorcy o艣wiadczenie o odst膮pieniu od umowy. O艣wiadczenie mo偶e zosta膰 z艂o偶one za pomoc膮 formularza internetowego, wzoru dost臋pnego na stronie internetowej UOKiK, ale tak偶e na formularzu b臋d膮cym za艂膮cznikiem do ustawy o prawach konsumenta.
Pu艂apki szybkich zakup贸w
O czym jeszcze nale偶y pami臋ta膰 robi膮c zakupy w te 艢wi臋ta? Warto by膰 wyczulonym na cyfrowe manipulacje, do kt贸rych uciekaj膮 si臋 przedsi臋biorcy prowadz膮cy sklepy internetowe. Konsumenci cz臋sto spotykaj膮 si臋 z uporczywie wyskakuj膮cymi okienkami, kt贸re nak艂aniaj膮 do zakupu przecenionego towaru albo bezskutecznie poszukuj膮 przycisku, kt贸ry pozwala艂by na odst膮pienie od umowy. Te praktyki nosz膮 zbiorcz膮 nazw臋 鈥瀌ark patterns鈥�, czyli ciemne wzorce. Poj臋cie to opisuje interfejsy stosowane przez platformy internetowe i aplikacje mobilne w celu nak艂onienia u偶ytkownik贸w do podejmowania okre艣lonych decyzji b膮d藕 zachowywania si臋 w po偶膮dany spos贸b, kt贸ry jest korzystny dla przedsi臋biorcy. Wykorzystywanie 鈥漝ark patterns鈥� jest uznawane za nieuczciw膮 praktyk臋 rynkow膮 i tym samym niezgodne z prawem, jednak przedsi臋biorcy cz臋sto uciekaj膮 si臋 do nich, aby zach臋ci膰 do jak najwi臋kszych zakup贸w.
Z tego wzgl臋du, je艣li w interfejsie internetowym widoczne s膮 np.: komunikaty o 5 innych osobach, kt贸re w艂a艣nie ogl膮daj膮 ten sam produkt; uporczywie wyskakuj膮ce powiadomienia o ubezpieczeniach albo w koszyku nagle pojawi膮 si臋 dodatkowe produkty, to warto jeszcze raz si臋 zastanowi膰 nad tym, czy to na pewno jest 艣wiadoma 艣wi膮teczna decyzja konsumencka, a nie wej艣cie wprost w pu艂apk臋 zastawion膮 przez przedsi臋biorc臋.
Tekst: mgr Aleksandra Olbryk - Szko艂a Doktorska Nauk Spo艂ecznych U艁 /