Uniwersytet 艁贸dzki przeprowadza ju偶 si贸dm膮 edycj臋 konkursu w tym roku, czy w Pana ocenie, nagroda wype艂nia pewn膮 luk臋, a mo偶e stanowi dodatkow膮 warto艣膰, je偶eli chodzi o konkursy skierowane do humanist贸w?
Nagroda stanowi szczeg贸ln膮 warto艣膰 dodan膮. Przywo艂uje posta膰 wybitnego filozofa i humanisty (w tym tw贸rcy prakseologii), kt贸ry symbolizuje najwy偶sze polskie standardy intelektualne, ukszta艂towane w 艣rodowisku szko艂y lwowsko-warszawskiej. Stanowi potencja艂, kt贸ry w czasach kwestionowania racjonalno艣ci nauki, a nawet elementarnej logiki, dostarcza wzorc贸w analitycznego, precyzyjnego i niezale偶nego my艣lenia jako alternatywy dla antyintelektualnego populizmu.
Refleksja zwi膮zana z takimi standardami mo偶e by膰 r贸wnie偶 antidotum na ograniczenia my艣lenia potocznego, podnoszonego politycznie do rangi najwa偶niejszej wyroczni ludzkiej wiedzy i kultury. Na fali nowego definiowania to偶samo艣ci narodowej i proces贸w integracji europejskiej b膮d藕 globalizacji warto si臋ga膰 do naszych najlepszych tradycji intelektualnych.
W tym zakresie, w mojej ocenie, dziedzictwo szko艂y lwowsko-warszawskiej dostarcza bardzo potrzebnych dzisiaj wzorc贸w my艣lenia i dzia艂ania, kt贸re wykraczaj膮 poza ramy lansowanych prowincjonalizm贸w abstrahuj膮cych od rzeczywistych kierunk贸w rozwoju 艣wiata.
Czy zgadza si臋 Pan z obiegowym stwierdzeniem, 偶e humanistyka 鈥瀓est tania鈥� w por贸wnaniu z kosztami bada艅 nauk 艣cis艂ych. A mo偶e na koszt humanistyki sk艂ada si臋 wiele wydatk贸w, kt贸re w Polsce nie s膮 uwzgl臋dniane?
W sensie nak艂ad贸w finansowych humanistyka jest niew膮tpliwie 鈥瀟a艅sza鈥� od nauk 艣cis艂ych, co mo偶e by膰 argumentem na rzecz jej rozwijania. Jednak w dyskusjach o kosztach, nak艂adach i korzy艣ciach warto te偶 pami臋ta膰, 偶e sukcesy nauk 艣cis艂ych wyrastaj膮 na okre艣lonym pod艂o偶u kulturowym i wymagaj膮 sprzyjaj膮cych bod藕c贸w instytucjonalnych.
W naszym kr臋gu cywilizacyjnym kojarzone s膮 one z dzia艂aniami, kt贸re w ekonomii b膮d藕 socjologii okre艣la si臋 jako inwestowanie w kapita艂 ludzki i spo艂eczny. Bez osi膮gania wysokich wska藕nik贸w w tych obszarach trudno oczekiwa膰 trwa艂ego zwi臋kszania szans rozwojowych spo艂ecze艅stwa i pa艅stwa. Humanistyka i nauki spo艂eczne maj膮 w tym zakresie istotn膮 rol臋 do odegrania.
Wr贸膰my do nagrody, Kapitu艂a Konkursu definiuje humanistyk臋 w duchu Profesora Kotarbi艅skiego, czyli bardzo szeroko, 艂膮cznie z naukami spo艂ecznymi. Czy Pana zdaniem s艂usznie?
Tak. Przeciwstawianie humanistyki naukom spo艂ecznym by艂oby zjawiskiem niepo偶膮danym, a nawet szkodliwym. Humanistyka jest szczeg贸lnie bliska naukom spo艂ecznym, kt贸re bez niej mog膮 艂atwo zamienia膰 si臋 w form臋 scjentyzmu oderwanego od rzeczywisto艣ci, czego przejawem bywa podej艣cie technokratyczne.
Z kolei nauki spo艂eczne dostarczaj膮 impuls贸w dla przeniesienia ich osi膮gni臋膰 w obszary refleksji wykraczaj膮cej poza cz臋sto nadmiernie abstrakcyjny i sformalizowany j臋zyk nauki. Znakomitym przyk艂adem tw贸rczej eksploracji powi膮za艅 pomi臋dzy r贸偶nymi naukami (nie tylko spo艂ecznymi) a humanistyk膮 jest tw贸rczo艣膰 Stanis艂awa Lema. Niewielu potrafi艂o, jak on, na gruncie literatury science-fiction zarysowa膰 dylematy etyczne i spo艂eczne, kt贸re w okresie przyspieszenia cyfryzacji, informatyzacji i robotyzacji staj膮 si臋 ju偶 wyr贸偶nikiem 鈥瀗owej normalno艣ci鈥�, naznaczonej przebiegiem oraz nast臋pstwami pandemii koronawirusa.
Jest Pan politologiem i socjologiem gospodarki, jak postrzega Pan Profesor swoj膮 rol臋 w Kapitule Konkursu. Czy ma Pan jakie艣 oczekiwania z tym zwi膮zane?
Ze wzgl臋du na moje zainteresowania i kompetencje by膰 mo偶e b臋d臋 mia艂 okazj臋 zwr贸ci膰 uwag臋 Kapitu艂y na prace, kt贸re z uwagi na specjalizacje jej innych cz艂onk贸w, mog艂yby by膰 mniej zauwa偶one. Moje oczekiwania dotycz膮 r贸wnie偶 mo偶liwo艣ci skonfrontowania w艂asnego my艣lenia z wiedz膮 i interpretacjami innych uczestnik贸w tego gremium. Ukszta艂towany przez lata podzia艂 pracy i odmienne obiegi instytucjonalne nazbyt cz臋sto zamykaj膮 nas bowiem w ramach poszczeg贸lnych dyscyplin i kr臋g贸w akademickich, podczas gdy wiele najciekawszych nurt贸w bada艅 i refleksji znajduje si臋 na ich stykach b膮d藕 przeci臋ciach.
Zw艂aszcza, 偶e w Polsce nie mamy takich plac贸wek jak Institute for Advanced Study w Princeton, kt贸ry zaprasza wybitnych badaczy z r贸偶nych dziedzin i kraj贸w do zamieszkania w kampusie bez powierzania im obowi膮zk贸w prowadzenia wyk艂ad贸w lub realizacji innych 鈥瀙rac zleconych鈥�.
W jakim kierunku powinna Pana zdaniem rozwija膰 si臋 Nagroda im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego? Mo偶e otwiera膰 si臋 na jakie艣 inne obszary, inicjatywy?
Nie mam dostatecznej wiedzy, by si臋 szerzej wypowiada膰 na ten temat. Bazuj膮c na og贸lnej znajomo艣ci kierunk贸w przekszta艂ce艅 cywilizacyjnych i kulturowych mo偶na jednak prognozowa膰 rosn膮c膮 potrzeb臋 rozwijania pog艂臋bionych bada艅 nad zwi膮zkami pomi臋dzy nowymi technologiami i sposobami organizacji 偶ycia spo艂ecznego.
Przebieg pandemii koronawirusa, w tym radykalne przeniesienie wielu zasadniczych kwestii polityki, gospodarki czy kultury do przestrzeni wirtualnej zmienia podstawy 偶ycia spo艂ecznego, jest najbardziej wymownym przejawem nowych wyzwa艅, przed kt贸rymi staj膮 humanistyka i nauki spo艂eczne. Podobnie trzeba widzie膰 zmiany klimatyczne i wyzwanie 艣rodowiskowe, kt贸re zmieniaj膮 radykalnie model wsp贸艂czesnego kapitalizmu.
Rozmawia艂a: Honorata Ogieniewska, Centrum Promocji U艁
厂办艂补诲 Kapitu艂y Konkursu i informacje o konkursie znajduj膮 si臋 na stronie nagrody