Marian K臋pi艅ski (1942鈥�2023) malarstwo, akwarele, rysunki
- kurator Aneta Paw艂owska
-
飞蝉辫贸艂辫谤补肠补 Marcin K臋pi艅ski
- czas i miejsce trwania wystawy
- wernisa偶 18 wrze艣nia 2026 r. godz. 18.00
- wystawa b臋dzie dost臋pna do 11 pa藕dziernika 2026 r. w dni powszednie (pn-pt) w godzinach 12.00-16.00
- Uniwersytecka Galeria Wozownia 1/5, Pa艂ac Biedermanna, ul. Franciszka艅ska 1/5
-
dyskusja wok贸艂 wystawy w pa藕dzierniku - szczeg贸艂y wkr贸tce
Tw贸rczo艣膰 Mariana K臋pi艅skiego nale偶y do najwa偶niejszych zjawisk 艂贸dzkiego 艣rodowiska artystycznego drugiej po艂owy XX i pocz膮tku XXI wieku. Wystawa prezentuje wyb贸r malarstwa, akwarel i rysunk贸w, sytuowany w obr臋bie realizmu metafizycznego, ukazuj膮c artyst臋 konsekwentnie buduj膮cego w艂asny, rozpoznawalny j臋zyk oparty na uwa偶nej obserwacji natury, refleksji nad pami臋ci膮 oraz metaforycznym wymiarze codziennych form. Jego obrazy 鈥� wyciszone, kontemplacyjne i pe艂ne symbolicznych znacze艅 鈥� zapraszaj膮 widza do do艣wiadczenia sztuki jako przestrzeni skupienia, dialogu i poszukiwania tego, co pozostaje niewidzialne.
Wystawa jest cz臋艣ci膮 cyklu prezentuj膮cego tw贸rczo艣膰 wybitnych artyst贸w i pedagog贸w zwi膮zanych z 艂贸dzkim 艣rodowiskiem akademickim w ramach wsp贸艂pracy Uniwersytetu 艁贸dzkiego i Akademii Sztuk Pi臋knych im. W艂adys艂awa Strzemi艅skiego w 艁odzi.
Droga, natura, pami臋膰. O malarstwie Mariana K臋pi艅skiego
Wystawa Marian K臋pi艅ski (1942鈥�2023). Droga, natura, pami臋膰 鈥� malarstwo, akwarele, rysunki stanowi nie tylko przypomnienie tw贸rczo艣ci wybitnego 艂贸dzkiego artysty i pedagoga, lecz tak偶e pr贸b臋 ponownego odczytania jego dzie艂a z perspektywy czasu, pami臋ci i do艣wiadczenia wsp贸艂czesnego odbiorcy. Artysta nale偶a艂 do tych tw贸rc贸w, kt贸rych sztuka nie poddawa艂a si臋 chwilowym modom ani gwa艂townym zmianom j臋zyka artystycznego. Konsekwentnie budowa艂 w艂asny 艣wiat obraz贸w 鈥� wyciszony, skupiony, oparty na cierpliwej obserwacji rzeczywisto艣ci, lecz r贸wnocze艣nie otwarty na to, co niewidzialne, intuicyjne i metafizyczne.
Tw贸rca przez dziesi臋ciolecia pozostawa艂 wa偶n膮 postaci膮 艂贸dzkiego 艣rodowiska artystycznego. Zwi膮zany z Akademi膮 Sztuk Pi臋knych im. W艂adys艂awa Strzemi艅skiego w 艁odzi (dawniej Pa艅stwowa Wy偶sza Szko艂a Sztuk Pi臋knych), przez wiele lat prowadzi艂 pracowni臋 malarstwa, kszta艂c膮c kolejne pokolenia student贸w. Dla wielu z nich by艂 nie tylko nauczycielem warsztatu, lecz tak偶e przewodnikiem w rozumieniu sztuki jako przestrzeni skupienia, cierpliwo艣ci i duchowej odpowiedzialno艣ci. Wspomnienia uczni贸w i wsp贸艂pracownik贸w nieprzypadkowo podkre艣laj膮 jego szczeg贸ln膮 kultur臋 pedagogiczn膮, uwa偶no艣膰 i intelektualn膮 otwarto艣膰. Profesor K臋pi艅ski nale偶a艂 do artyst贸w, kt贸rzy nie narzucali w艂asnej wizji, lecz pomagali odnale藕膰 indywidualn膮 drog臋 tw贸rcz膮.
Droga, pierwsze s艂owo tytu艂u wystawy, mo偶e by膰 odczytywana wielorako. Jest drog膮 biograficzn膮 artysty, prowadz膮c膮 od do艣wiadcze艅 dzieci艅stwa i m艂odo艣ci ku dojrza艂emu j臋zykowi malarskiemu. Jest r贸wnie偶 drog膮 artystycznego dojrzewania, konsekwentnego rozwijania w艂asnego idiomu wizualnego, rozpoznawalnego mimo zachodz膮cych przez lata przemian. Wreszcie jest drog膮 duchow膮 鈥� metafor膮 nieustannego poszukiwania sensu i 艂adu 艣wiata. Dlatego w obrazach Mariana K臋pi艅skiego droga nie zawsze pojawia si臋 dos艂ownie. Cz臋艣ciej przyjmuje form臋 krajobrazu otwartego ku horyzontowi, pustej przestrzeni, samotnego obiektu wpisanego w pejza偶 czy uk艂adu form prowadz膮cych wzrok ku temu, co pozostaje poza granic膮 widzialno艣ci. To malarstwo niespieszne, kontemplacyjne, niekiedy wr臋cz medytacyjne. Artysta nie opowiada historii wprost. Nie tworzy narracji linearnych. Zamiast tego pozostawia widzowi przestrze艅 namys艂u, zaprasza do zatrzymania spojrzenia.
Tw贸rczo艣膰 Profesora K臋pi艅skiego cz臋sto sytuowana bywa w obr臋bie realizmu metafizycznego lub realizmu magicznego. Okre艣lenia te wydaj膮 si臋 trafne, je艣li rozumie膰 je nie jako odniesienie do fantastyczno艣ci przedstawie艅, lecz jako pr贸b臋 uchwycenia szczeg贸lnego napi臋cia obecnego w jego obrazach. 艢wiat przedstawiony pozostaje rozpoznawalny: widzimy kamienie, studnie, chleby, pi贸ra, pejza偶e, 艣ciany, niebo, samotne budowle czy geometryczne konstrukcje. Jednak rzeczy te nie funkcjonuj膮 jedynie jako realistyczny zapis rzeczywisto艣ci. Zyskuj膮 wymiar symboliczny, egzystencjalny, czasem niemal archetypiczny.
Dlatego nieprzypadkowo inny wybitny 艂贸dzki tw贸rca i teoretyk 鈥� Grzegorz Sztabi艅ski pisa艂, 偶e: 鈥濵alarstwo Mariana K臋pi艅skiego zawiera tajemnic臋鈥�. Tajemnica ta nie wynika jednak z ch臋ci ukrywania sensu czy tworzenia sztuki hermetycznej. Przeciwnie 鈥� obrazy K臋pi艅skiego pozostaj膮 dost臋pne wizualnie i emocjonalnie, cho膰 r贸wnocze艣nie nie poddaj膮 si臋 艂atwej interpretacji. Tajemnica wpisana jest w sam akt patrzenia, w napi臋cie pomi臋dzy tym, co widzialne, a tym, co dopiero przeczuwa膰 mo偶na poza powierzchni膮 obrazu.
Centralnym do艣wiadczeniem tej tw贸rczo艣ci pozostaje natura. Nie jest ona jednak rozumiana wy艂膮cznie jako pejza偶 czy temat malarski. Dla K臋pi艅skiego natura staje si臋 przestrzeni膮 duchowej komunikacji z rzeczywisto艣ci膮, miejscem spotkania cz艂owieka z porz膮dkiem wi臋kszym od niego samego. Sam artysta pisa艂: 鈥濷bserwacja natury, prze偶ywanie zdumienia i zachwytu pot臋g膮 jej celowo艣ci i pi臋kna wyzwala wyobra藕ni臋, wywo艂uje pragnienie dotarcia do tajemnicy istnienia鈥�. S膮dz臋, 偶e zdanie to mo偶na potraktowa膰 jako rodzaj klucza interpretacyjnego do jego tw贸rczo艣ci.
W pejza偶ach Mariana K臋pi艅skiego nie chodzi bowiem wy艂膮cznie o natur臋 ogl膮dan膮, lecz przede wszystkim natur臋 prze偶ywan膮. 艢wiat艂o przes膮czaj膮ce si臋 przez chmury, samotne drzewa, rytm p贸l, wyciszone przestrzenie; wszystkie te elementy staj膮 si臋 no艣nikami szczeg贸lnego do艣wiadczenia skupienia. W obrazach malarza nie ma spektakularno艣ci ani gwa艂towno艣ci. Dominuje cisza. Jest to jednak cisza intensywna, pe艂na znacze艅, przepojona skupieniem tw贸rczym, kt贸re pozwalaj膮ca dostrzec to, co zwykle pozostaje niezauwa偶one.
Szczeg贸ln膮 rol臋 w tym imaginacyjnym 艣wiecie odgrywa pami臋膰. Tytu艂owa pami臋膰 nie oznacza jedynie wspominania przesz艂o艣ci, lecz g艂臋bszy mechanizm kszta艂towania wyobra藕ni artystycznej. W tym kontek艣cie istotny wydaje si臋 w膮tek rodzinnej wioski 鈥揔amionki miejsca dzieci艅stwa i duchowego zakorzenienia artysty. Jak zauwa偶a prof. Marcin K臋pi艅ski, by艂a ona 鈥瀗ostalgicznym 藕r贸d艂em malarskich inspiracji鈥�. Nie chodzi jednak o topograficzn膮 rekonstrukcj臋 konkretnego miejsca. Kamionka powraca w tych obrazach jako krajobraz wewn臋trzny 鈥� przestrze艅 pami臋ci, emocji i pierwotnych do艣wiadcze艅 kontaktu z natur膮.
W malarstwie K臋pi艅skiego szczeg贸lnie interesuj膮ce jest napi臋cie pomi臋dzy konkretno艣ci膮 a metafor膮. Z jednej strony artysta pozostaje znakomitym obserwatorem rzeczywisto艣ci. Jego przedmioty takie jak: kamienie, tkaniny, bochny chleba, fragmenty natury, ukazywane s膮 z niezwyk艂膮 precyzj膮. Z drugiej jednak strony przedstawione elementy zdaj膮 si臋 przekracza膰 w艂asn膮 materialno艣膰. Studnia przestaje by膰 jedynie architektonicznym obiektem, droga staje si臋 metafor膮 poszukiwania, pusty pejza偶 przywo艂uje do艣wiadczenie samotno艣ci, a 艣wiat艂o nabiera niemal duchowego znaczenia.
Enigmatyczno艣膰 obraz贸w Mariana K臋pi艅skiego nie wynika z ch臋ci ukrycia sensu, lecz przeciwnie 鈥� z otwarcia pola znacze艅. Jak zauwa偶a艂 Grzegorz Sztabi艅ski, 鈥瀟o, co jest tajemnic膮 dla odbiorcy, jest ni膮 tak偶e dla artysty鈥�. Obraz nie stanowi tu rozwi膮zania zagadki, lecz przestrze艅 wsp贸lnego poszukiwania, mi臋dzy tw贸rc膮 a odbiorc膮.
W epoce przyspieszonego konsumowania obraz贸w sztuka Mariana K臋pi艅skiego odzyskuje szczeg贸ln膮 aktualno艣膰. Uczy cierpliwego patrzenia, przypomina warto艣膰 skupienia i namys艂u. Pokazuje, 偶e malarstwo mo偶e by膰 przestrzeni膮 zadawania pyta艅, na kt贸re nie istniej膮 proste odpowiedzi. Zygmunt 艢wiechowski trafnie zauwa偶y艂, 偶e artysta proponowa艂 鈥瀖ikrokosmos 艂adu, harmonii i odpowiedzialno艣ci za ka偶de poci膮gni臋cie p臋dzla鈥� 鈥� i w艂a艣nie ten wymiar jego tw贸rczo艣ci wydaje si臋 dzi艣 szczeg贸lnie istotny. W wielu obrazach K臋pi艅skiego obecna jest aura zawieszenia i niepokoju. Niepok贸j ten nie prowadzi jednak do katastroficznej wizji 艣wiata, lecz ku do艣wiadczeniu pyta艅 fundamentalnych takich, na kt贸re nie spos贸b udzieli膰 jednoznacznej odpowiedzi.
Wystawa Marian K臋pi艅ski. Droga, natura, pami臋膰 jest zatem nie tylko przypomnieniem dorobku jednego z wa偶nych tw贸rc贸w 艂贸dzkiego 艣rodowiska artystycznego. To r贸wnie偶 zaproszenie do do艣wiadczenia sztuki jako przestrzeni ciszy, refleksji i spotkania z tajemnic膮 艣wiata 鈥� tajemnic膮, kt贸ra nie domaga si臋 rozwi膮zania, lecz uwa偶nego prze偶ycia.
O AUTORZE PRAC
Malarz, rysownik i pedagog, profesor sztuk plastycznych, jedna z najwa偶niejszych postaci 艂贸dzkiego 艣rodowiska artystycznego drugiej po艂owy XX i pocz膮tku XXI wieku. Urodzi艂 si臋 24 pa藕dziernika 1942 roku. W latach 1964鈥�1970 studiowa艂 malarstwo w Pa艅stwowej Wy偶szej Szkole Sztuk Plastycznych w 艁odzi pod kierunkiem prof. Mariana Jaeschkego, uzyskuj膮c dyplom w 1970 roku. Jeszcze w czasie studi贸w wsp贸艂tworzy艂 grup臋 鈥濿iadukt鈥� (wraz z Andrzejem Adamem Sadowskim, Grzegorzem Sztabi艅skim, Andrzejem Tryzno, Tadeuszem Z艂ochem) oraz aktywnie uczestnicz膮c w 偶yciu artystycznym 艁odzi.
Z macierzyst膮 uczelni膮 zwi膮za艂 niemal ca艂e swoje 偶ycie zawodowe. Od 1970 roku pracowa艂 kolejno jako asystent, adiunkt, docent i profesor, prowadz膮c Pracowni臋 Malarstwa na Wydziale Grafiki i Malarstwa Akademii Sztuk Pi臋knych im. W艂adys艂awa Strzemi艅skiego w 艁odzi. W 1997 roku otrzyma艂 tytu艂 profesora sztuk plastycznych nadany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 1998鈥�2010 prowadzi艂 r贸wnie偶 pracowni臋 malarstwa na Wydziale Artystycznym Wy偶szej Szko艂y Humanistyczno-Ekonomicznej w 艁odzi, a w latach 2014鈥�2015 wyk艂ada艂 rysunek i ilustracj臋.
Debiutowa艂 wystaw膮 indywidualn膮 w 1973 roku w Biurze Wystaw Artystycznych w Lublinie. W kolejnych dekadach zrealizowa艂 ponad czterdzie艣ci wystaw indywidualnych oraz uczestniczy艂 w blisko stu czterdziestu wystawach zbiorowych w Polsce i niemal czterdziestu prezentacjach sztuki polskiej za granic膮. Jego prace pokazywano m.in. w Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii, Szwecji, Austrii, Holandii, Szwajcarii, Czechach, Kanadzie, na W臋grzech oraz w Bu艂garii. Szczeg贸lne miejsce w dorobku wystawienniczym zajmuje retrospektywa Malarstwo i rysunek prezentowana w Galerii Kobro Akademii Sztuk Pi臋knych w 艁odzi w 2013 roku.
Istotnym rozdzia艂em jego dzia艂alno艣ci by艂a aktywno艣膰 w niezale偶nym ruchu artystycznym lat osiemdziesi膮tych z Solidarno艣ci膮. Uczestniczy艂 w najwa偶niejszych wystawach sztuki niezale偶nej okresu stanu wojennego, podejmuj膮c dialog z problematyk膮 wolno艣ci, odpowiedzialno艣ci i etycznego wymiaru sztuki.
Tw贸rczo艣膰 Mariana K臋pi艅skiego sytuowana jest w nurcie realizmu metafizycznego. Artysta wypracowa艂 rozpoznawalny j臋zyk malarski, oparty na precyzyjnym realizmie, symbolice przedmiot贸w oraz refleksji nad natur膮, pami臋ci膮 i duchowym wymiarem ludzkiej egzystencji. Charakterystyczne dla jego obraz贸w s膮 motywy pejza偶u, dr贸g, kamieni, studni, architektonicznych form oraz przedmiot贸w codziennych, kt贸re zyskuj膮 wymiar uniwersalnych znak贸w i metafor.
By艂 cz艂onkiem Komisji Akredytacyjnej Uczelni Artystycznych oraz Komisji Etyki Polskiej Akademii Nauk Oddzia艂 w 艁odzi. Za dzia艂alno艣膰 artystyczn膮 i pedagogiczn膮 otrzyma艂 liczne nagrody i wyr贸偶nienia. W 2013 roku zosta艂 odznaczony Srebrnym Medalem 鈥瀂as艂u偶ony Kulturze Gloria Artis鈥�. Jego dzie艂a znajduj膮 si臋 w zbiorach muzealnych i kolekcjach prywatnych w Polsce oraz za granic膮.