91桃色

czas i miejsce trwania wystawy: 27 pa藕dziernika (wernisa偶 o godz. 19.00) 鈥� 15 grudnia 2023 r., Wozownia 11 (ul. M. Sk艂odowskiej-Curie 11)
artystka: Aleksandra Wysoki艅ska (P艁)
kurator: Tomasz Ferenc (鲍艁)
projekt zin贸w: Maciej Andrzejewski (鲍艁)
nagrania terenowe: Aleksandra Wysoki艅ska, Artur Piotrowski
wydarzenie towarzysz膮ce: 7 grudnia odb臋dzie si臋 debata kontekstowa. Udzia艂 w niej wezm膮 prof. Marek Krajewski (UAM), prof. Mariusz Soko艂owicz, Kosma Nykiel 鈥� urbanista i aktywista (b臋dzie te偶 moderatorem) oraz dr Aleksandra Wysoki艅ska.

Inicjatywa to efekt pracy Aleksandry Wysoki艅skiej z jej archiwum fotograficznym, na kt贸re sk艂ada si臋 kilkana艣cie tysi臋cy kadr贸w. Autorka zdecydowa艂a si臋 wykorzysta膰 fakt, 偶e dokumentuje miasto od 2013 roku, co sprawia, 偶e wiele fotografii nabra艂o ju偶 warto艣ci historycznej, jako 偶e powstawa艂y w okresie niezwykle dynamicznego rozwoju miasta. Co wa偶ne, ten progres ma nier贸wnomierny charakter 鈥� nie wszystkie obszary, kt贸re tego wymagaj膮, s膮 modernizowane. Ponadto niewiele wiadomo, co na temat przemian s膮dz膮 osoby bezpo艣rednio w nie zaanga偶owane. 艁膮cz膮c zatem dwie dziedziny, w kt贸rych si臋 specjalizuje 鈥� fotografi臋 i socjologi臋, autorka chcia艂a uchwyci膰 obserwowane zmiany wraz z ich spo艂eczn膮 percepcj膮.

Artystce zale偶a艂o na tym, by uwypukli膰 g艂os os贸b zwi膮zanych z ka偶dym z miejsc: mieszka艅c贸w, pracownik贸w okolicznych lokali, administrator贸w etc. To oni do艣wiadczaj膮 w najwi臋kszym stopniu przemian zachodz膮cych w tkance miejskiej; to oni te偶 najdotkliwiej odczuwaj膮 powolne niszczenie zaniedbanych obszar贸w. Ich perspektywa powinna zosta膰 uwzgl臋dniona w tocz膮cych si臋 dyskusjach o wsp贸艂czesnej roli i kszta艂cie 艁odzi.

Wa偶nym w膮tkiem w fotografii tworzonej przez Aleksandr臋 Wysoki艅sk膮 jest motyw interakcji cz艂owieka z otaczaj膮c膮 przestrzeni膮 鈥� dostosowanie si臋 do otoczenia oraz jego przekszta艂canie. Kamienice, ulice i podw贸rka, kt贸re uwiecznia tak ch臋tnie jak wielu innych fotograf贸w, s膮 przecie偶 miejscem 偶ycia bardzo du偶ej liczby os贸b. Interesuj膮ce przestrzenie i fascynuj膮ce artefakty s膮 dzie艂em ludzi, kt贸rzy podejmuj膮 wysi艂ek, by zaniedbane otoczenie uczyni膰 nieco bardziej przyjaznym, przytulnym i po prostu 艂adnym. Estetyzacja przestrzeni w takiej postaci nadaje jej dusz臋 oraz g艂臋boko porusza fotografk臋 i fascynuje.

Efektem dziewi臋ciomiesi臋cznych prac s膮 materia艂y, kt贸re pierwotnie zosta艂y zaprezentowane na stronie internetowej projektu socjologiczno-fotograficznego Kocham tw膮 urod臋 z艂膮 realizowanego w ramach stypendium artystycznego Prezydent Miasta 艁odzi (). Daje ona mo偶liwo艣膰 zajrzenia w 33 miejsca i sprawdzenia, jak wygl膮da艂y kilka lat temu i w 2021 roku. By zachowa膰 istotny odst臋p czasowy, autorka si臋gn臋艂a po fotografie nie nowsze ni偶 wykonane w 2017 roku (wyj膮tek stanowi kilka kadr贸w z 2018 i 2019 roku, kt贸re wnosz膮 wa偶ne komponenty do opowie艣ci).

W ka偶dym miejscu czeka na odwiedzaj膮cego historia, kt贸ra opowiedziana jest przez Aleksandr臋 Wysoki艅sk膮 z jej perspektywy, lecz zawiera tak偶e w膮tki historyczne czy krajoznawcze oraz, co najwa偶niejsze, wypowiedzi os贸b napotkanych w okolicy lub zwi膮zanych z nimi. Klucz doboru wynika z preferencji artystki, tras miejskich w臋dr贸wek w wybranym okresie i lokalizacji interesuj膮cych miejsc. Wyb贸r nie jest reprezentatywny, a katalog nie jest sko艅czony. Nie s膮 to te偶 proste refotografie 鈥� nie znajdziecie tu por贸wna艅 鈥瀙rzed-po鈥�. Raczej przyjrzycie si臋 mijaj膮cemu czasowi. Mamy nadziej臋, 偶e ca艂o艣膰 stanowi atrakcyjn膮 opowie艣膰 wizualno-s艂own膮 i pozwoli na poznanie 艁odzi z ciekawej perspektywy.

KILKA S艁脫W OD KURATORA

Hiszpa艅ski filozof Jos茅 Ortega y Gasset pisa艂: 鈥瀓a jestem mn膮 i moimi okoliczno艣ciami i je艣li nie ocal臋 ich, nie ocal臋 i siebie鈥� (G贸rski 1982). Nasze okoliczno艣ci to 艣rodowisko, w kt贸rym 偶yjemy. W szerszej perspektywie to kraj, w bli偶szej miasto. Ortega y Gasset odwo艂ywa艂 si臋 do nauk przyrodniczych, kt贸re badaj膮 organizmy 偶yj膮ce w okre艣lonych miejscach i do nich si臋 adaptuj膮ce. Tych okoliczno艣ci, zdaniem filozofa, nie da si臋 zanegowa膰, odrzuci膰, zapomnie膰, bo to one okre艣laj膮 nasz膮 relacj臋 z reszt膮 艣wiata.

Przyjmijmy zatem, 偶e 艁贸d藕 鈥� nasze 艣rodowisko, habitat, otoczenie 鈥� w jaki艣 spos贸b kszta艂tuje nas i nasze postrzeganie rzeczywisto艣ci. I je艣li zgodzimy si臋, cho膰by jedynie w celu przeprowadzenia my艣lowego eksperymentu, z takim stwierdzeniem, to zapytamy, w jaki spos贸b miasto wp艂ywa na to, kim jeste艣my i jak 偶yjemy. Jest to jedno z tych pyta艅, kt贸rych nie warto zadawa膰 zbyt cz臋sto, lecz kt贸re nale偶y postawi膰 raz na jaki艣 czas. 艢wietnym pretekstem do zmierzenia si臋 z tak sformu艂owanym problemem mo偶e sta膰 si臋 wystawa Aleksandry Wysoki艅skiej 鈥濳ocham tw膮 urod臋 z艂膮鈥�. I nawet je艣li sam tytu艂 ju偶 zawiera tez臋, to zapewne wystawa prowadzi膰 b臋dzie do r贸偶nych konkluzji. Oto kilka z mo偶liwych trop贸w.

Po pierwsze mamy na tych fotografiach uchwycony obraz zmiany, kronikarski zapis przekszta艂cania przestrzeni miejskiej. Bez w膮tpienia wiele miejsc, kt贸re lata temu autorka dokumentowa艂a, dzi艣 wygl膮da inaczej, a proces ich transformacji ukazany zosta艂 na wystawie. Zach臋cam, by dok艂adniej si臋 temu przyjrze膰 na stronie internetowej projektu (). Wspaniale jest, gdy miasto ma swoich oddanych dokumentalist贸w. Aleksandra Wysoki艅ska przez lata tworzy艂a prywatne archiwum fotograficzne, kt贸re sk艂ada si臋 z kilkunastu tysi臋cy zdj臋膰.
Ich warto艣膰 bez w膮tpienia b臋dzie z czasem rosn膮膰.

Po drugie mamy tu swego rodzaju wyznanie mi艂o艣ci do miasta 鈥� trudnej, ale szczerej. W patrzeniu Wysoki艅skiej na 艁贸d藕 wyczuwalny jest mocny 艂adunek czu艂o艣ci, troski, przywi膮zania, ch臋ci zrozumienia tej przestrzeni i zamieszkuj膮cych j膮 ludzi. Ten aspekt jest dla mnie bardzo istotny. Oczywi艣cie mo偶liwe jest, 偶e wiele z tych obraz贸w posiada tak偶e potencja艂 do poruszenia, zasmucenia, wywo艂ania negatywnych emocji. Uczucia mieszka艅c贸w tak偶e przepe艂nione s膮 ambiwalencj膮, a 艁贸d藕 nikogo nie pozostawia w stanie oboj臋tno艣ci i dlatego uczciwa wystawa o naszym mie艣cie nie mo偶e by膰 inna.

I po trzecie autorka oddaje g艂os 艂odzianom 鈥� 艂膮czy swoje kompetencje fotograficzne z socjologiczn膮 wra偶liwo艣ci膮. Ich g艂os cz臋sto przybiera form臋 skargi, jest wyrazem 偶alu. I to w te fragmenty wywiad贸w powinni ws艂ucha膰 si臋 w艂odarze miasta. Tu dostrzegam interwencyjny aspekt tego przedsi臋wzi臋cia. Wysoki艅ska kieruje spojrzenie i oddaje swoj膮 uwag臋 tym, kt贸rzy wci膮偶 czekaj膮 na popraw臋 losu.

Jest kronikark膮 nie tylko miasta, lecz tak偶e dokumentalistk膮 warunk贸w 偶ycia jego mieszka艅c贸w. Takie spotkanie fotografii i socjologii doskonale sprawdza si臋 w tym projekcie. Z obrazami powsta艂ymi w toku projektu odwiedzaj膮cy b臋d膮 mogli obcowa膰 na wielu poziomach. W pierwszej kolejno艣ci ich uwag臋 zapewne przyci膮gn膮 wyeksponowane na 艣cianach kompozycje fotograficzne. Do艣膰 szybko jednak oczy widz贸w zwr贸c膮 si臋 w stron臋 zin贸w, kt贸re zaprojektowa艂 grafik i fotograf z U艁 Maciej Andrzejewski na bazie materia艂贸w wchodz膮cych w sk艂ad projektu. Si臋gn臋li艣my po t臋 form臋, kt贸ra z definicji jest nieprofesjonaln膮 publikacj膮 tworzon膮 przez mi艂o艣nik贸w okre艣lonego zjawiska, z dw贸ch powod贸w. Przede wszystkim oboje tw贸rc贸w mo偶na okre艣li膰 mianem entuzjast贸w 艁odzi, a ponadto kultura undergroundu, z jakiej wywodzi si臋 zin, jest silnym elementem to偶samo艣ci miasta. Mo偶na wr臋cz powiedzie膰, 偶e w przestrzeni kultury alternatywnej i oddolnych dzia艂aniach skupiaj膮 si臋 najciekawsze inicjatywy. I to one czyni膮 艁贸d藕 miejscem wyj膮tkowym.

Dope艂nieniem wizualnej cz臋艣ci ekspozycji s膮 nagrania video z pejza偶em d藕wi臋kowym, kt贸re aktualizuj膮 stan uchwycony na fotografiach o kadry ca艂kiem wsp贸艂czesne. Mamy zatem nadziej臋 zaprosi膰 do udzia艂u w multisensorycznym do艣wiadczeniu, kt贸re zach臋ci do refleksji.

Trzy mo偶liwe 艣cie偶ki odczytywania tej wystawy nie wyczerpuj膮 interpretacyjnych mo偶liwo艣ci 鈥� jestem pewien, 偶e jest ich wi臋cej. Mam nadziej臋, 偶e wystawa Aleksandry Wysoki艅skiej sk艂oni nas te偶 do zadania pytania o nasze okoliczno艣ci, o to czym jest nasze miasto, w jakim kierunku si臋 zmienia i w jakim tempie zmiany te zachodz膮.

~ Tomasz Ferenc

Bibliografia: Eugeniusz G贸rski (1982), Jos茅 Ortega y Gasset i kryzys ideologii hiszpa艅skiej, Wroc艂aw