Grant w ramach edycji Beethoven 2 i wsp贸lne badania karben贸w
Polsko-niemiecki grant, opiewaj膮cy 艂膮cznie na ok. 2 miliony z艂otych, przyznany zosta艂 w 2018 roku przez Narodowe Centrum Nauki (NCN) i Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) wsp贸lnie dw贸m zespo艂om chemik贸w 鈥� prof. Grzegorza Mlostonia z U艁 i prof. dr. Petera R. Schreinera z Giessen na projekt zatytu艂owany 鈥�3-Alkoksyimidazolylideny (NOHC): Nowa klasa karben贸w nukleofilowych. Synteza, badania strukturalne, badania nad reaktywno艣ci膮 oraz nowe zastosowania w syntezie asymetrycznej鈥�.
Prof. dr hab. Grzegorz Mlosto艅 z Wydzia艂u Chemii U艁.
W trakcie prowadzonych bada艅 analizowano mo偶liwo艣ci wykorzystania zwi膮zk贸w pochodnych imidazolu a tak偶e szerzej, heterocyklicznych zwi膮zk贸w azotowych, wyst臋puj膮cych w naturze lub wytwarzanych sztucznie w laboratorium. W wyniku przeprowadzonych bada艅 uda艂o si臋 opracowa膰 metod臋 syntezy nowej generacji tzw. 鈥瀐eterocyklicznych karben贸w nukleofilowych鈥� opisywanych akronimem NHC. Karbeny (rodzaj nietrwa艂ych zwi膮zk贸w organicznych) tego typu zosta艂y wykryte stosunkowo niedawno i od pocz膮tku s膮 intensywnie badane pod k膮tem praktycznych zastosowa艅 zar贸wno w skali laboratoryjnej jak i na wi臋ksz膮 skal臋 przemys艂ow膮. Wiele z nich znalaz艂o zastosowanie jako katalizatory reakcji chemicznych, np. podczas wytwarzaniu preparat贸w leczniczych, agrochemikali贸w, 艣rodk贸w kosmetycznych, a tak偶e w przemy艣le petrochemicznym
鈥� wyja艣nia prof. Grzegorz Mlosto艅 z .
Synteza totalna lepidylin
Co ciekawe, podczas prac prowadzonych przez naukowc贸w U艁, uda艂o si臋 dokona膰 tzw. totalnej syntezy pewnej grupy substancji pochodzenia naturalnego przy wykorzystaniu substancje 鈥榸 magazynu鈥�. Dok艂adniej, oznacza艂o to, 偶e chemicy z U艁 opracowali metod臋 syntezy zwi膮zk贸w organicznych tzw. lepidylin, znanych od wielu lat alkaloid贸w wyst臋puj膮cych w naturze, w ro艣linach wyst臋puj膮cych w niekt贸rych rejonach Po艂udniowej Ameryki i stosowanych przez peruwia艅skich Indian w medycynie ludowej; u nas, lepdidyliny znane s膮 jako sk艂adniki wielu, tzw. suplement贸w diety. Cho膰 projekt tego nie przewidywa艂, 艂贸dzcy chemicy z zespo艂u prof. G. Mlostonia postanowili zmodyfikowa膰 uzyskane w laboratorium lepidyliny poprzez wprowadzenie do struktury ich cz膮steczek atom贸w fluoru, co mia艂o na celu wzmocnienie dzia艂ania leczniczego tych substancji. Wiadomo bowiem, 偶e obecno艣膰 fluoru powoduje lepsze przenikanie substancji leczniczych (zwi膮zk贸w fluoroorganicznych) do kom贸rek i w ten spos贸b wzmacnia ich dzia艂anie.
W projektach chemicznych cz臋sto tak si臋 dzieje, 偶e w trakcie prowadzonych bada艅 pojawiaj膮 si臋 nowe pomys艂y i dlatego powstaje konieczno艣膰 podejmowania dalszych, pocz膮tkowo niezaplanowanych eksperyment贸w. Czasem nawet za艂o偶ony cel projektu musi ulec modyfikacji wskutek nowych odkry膰 dokonanych w trakcie jego realizacji
鈥� t艂umaczy prof. Grzegorz Mlosto艅.
Pytany o praktyczne zastosowanie wynik贸w uzyskanych w polsko-niemieckim projekcie Beethoven-2, prof. G. Mlosto艅 odpowiada kr贸tko: wdra偶anie wynik贸w uzyskanych w laboratorium wymaga zawsze dalszych nak艂ad贸w. Badania wdro偶eniowe s膮 d艂ugie i kosztowne, musi znale藕膰 si臋 podmiot zainteresowany wykorzystaniem odkrycia na tyle mocno, by by艂 got贸w sfinansowa膰 jego wprowadzenie w 偶ycie i podj臋cie ryzyka jego produkcji. Cz臋sto dzieje si臋 te偶 tak, 偶e posiadacz podobnego patentu p艂aci za to, 偶eby przej膮膰 nowy projekt i go po prostu wygasi膰 - by nie robi艂 konkurencji dla istniej膮cych ju偶 rozwi膮za艅.
Prof. dr. Peter R. Schreiner z Uniwersytetu Justusa Lebiga w Giessen.
Prof. Grzegorz Mlosto艅: Nic nie zast膮pi bezpo艣rednich kontakt贸w badaczy
W trwaj膮cym cztery lata projekcie prof. G. Mlostonia i prof. P.R. Schreinera, badania teoretyczne i spektroskopowe wzi臋li na siebie naukowcy z Niemiec. Na U艁 natomiast dokonywano w pierwszej kolejno艣ci syntezy karben贸w oraz ich prekursor贸w, a tak偶e prowadzono obszerne badania w zakresie wykazywanej aktywno艣ci biologicznej r贸偶norodnych soli imidazoliowych, korzystaj膮c z pomocy zespo艂贸w prof. Agnieszki Olejniczak z 艂贸dzkiego Instytutu Biologii Medycznej PAN oraz prof. Anny Janeckiej z Uniwersytetu Medycznego w 艁odzi.
鈥� By艂 to wi臋c projekt mi臋dzynarodowy, ale w praktyce tak偶e interdyscyplinarny i mi臋dzyuczelniany 鈥� podkre艣la prof. Grzegorz Mlosto艅.
Powstanie wieloletniego projektu i jego realizacja by艂y mo偶liwe dzi臋ki datuj膮cej si臋 ju偶 od 1978 roku, wsp贸艂pracy Uniwersytetu 艁贸dzkiego i partnerskiej uczelni niemieckiej, czyli Uniwersytetu Justusa Lebiga w Giessen. Realizowane od prawie p贸艂 wieku polsko-niemieckie badania w wielu dyscyplinach, wsp贸lne publikacje, wymiana naukowc贸w, wsp贸lnie organizowane konferencje i wyjazdy na stypendia - to warto艣ci nie do przecenienia, przynosz膮ce du偶e korzy艣ci dla rozwoju naukowego obydwu stron tej wsp贸艂pracy.
鈥� W rozwoju nauki, szczeg贸lnie w obszarach nauk eksperymentalnych, nic nie zast膮pi wymiany do艣wiadcze艅 i bezpo艣rednich kontakt贸w badaczy, cz臋sto te偶 przechodz膮cych w zawodowe i osobiste przyja藕nie 鈥� podsumowuje prof. G. Mlosto艅, kt贸ry jest jednym z pionier贸w wielostronnej wsp贸艂pracy mi臋dzy naukowcami z U艁 i Uniwersytetu Justusa Liebiga w Giessen.
惭补迟别谤颈补艂: prof. dr hab. Grzegorz Mlosto艅, Wydzia艂 Chemii U艁
Tekst: Honorata Ogieniewska i Marcin Kowalczyk, Centrum Komunikacji i PR U艁
Zdj臋cia: archiwum naukowc贸w i CKiPR U艁
Misja台 Uniwersytetu 艁o虂dzkiego jest rzetelne prowadzenie badan虂 naukowych oraz aktywne g艂oszenie prawdy z nich p艂yna台cej, tak by ma台drze kszta艂cic虂 kolejne pokolenia, byc虂 uz虈ytecznym dla spo艂eczen虂stwa oraz odwaz虈nie odpowiadac虂 na wyzwania wspo虂艂czesnego s虂wiata. Doskona艂o艣膰 naukowa jest dla nas zawsze najlepszym kompasem. Nasze warto艣ci to: odwaga, ciekawo艣膰, zaanga偶owanie, wsp贸艂praca i szacunek.