Ustanowienie Dnia Flagi 鈥� kontrowersje
20 lutego 2004 r. 鈥� odwo艂uj膮c si臋 tu do daty w tytule ustawy o zmianie Ustawy o godle Rzeczypospolitej鈥� 鈥� Sejm znowelizowa艂 przywo艂an膮 ustaw臋, wpisuj膮c do niej artyku艂 6a w brzmieniu: (鈥�) ustanawia si臋 2 maja Dniem Flagi Rzeczypospolitej Polskiej. Ustanowienie Dnia Flagi w 2004 r. nie by艂o przes膮dzone. Po przyj臋ciu przez prawodawc臋 wst臋pnego za艂o偶enia o potrzebie ustawowego uhonorowania znaku pa艅stwowo艣ci polskiej, ciekawie zarysowa艂 si臋 sp贸r pomi臋dzy zwolennikami uhonorowania flagi Dniem Flagi, przypadaj膮cym na 2 maja i zwolennikami uczczenia Or艂a Bia艂ego Dniem Or艂a, wyznaczonym na 25 czerwca (data kr贸lewskiej koronacji Przemys艂a II - 25 VI 1295 r.). Z tej rywalizacji zaszczytnych znak贸w Polski i Polak贸w zwyci臋sko wysz艂a flaga.
Orze艂 Bia艂y i Barwy Narodowe
W wielu publikacjach (szczeg贸lnie internetowych) mo偶na odnale藕膰 stwierdzenia, 偶e za pierwszy dzie艅 鈥瀠rz臋dowego鈥� u偶ycia polskich barw 鈥� bia艂ej i czerwonej 鈥� nale偶y przyj膮膰 pierwsz膮 rocznic臋 uchwalenia Konstytucji 3. Maja, czyli 3 maja 1792 r. W 藕r贸dle opisuj膮cym uroczysto艣膰 z 3 maja 1792 r. zosta艂o odnotowane wyst膮pienie kobiet w sukniach bia艂ych z szarfami i wst臋gami p膮sowymi oraz senator贸w i inni urz臋dnik贸w niesejmuj膮cy w sukniach order贸w polskich z czerwon膮 wst臋g膮 na wierzchu. Kr贸l i inni obecni na uroczysto艣ci 3 maja 1792 r. zgromadzili si臋, aby uczci膰 艣w. Stanis艂awa, biskupa i jednocze艣nie uczestniczy膰 w wmurowaniu kamienia w臋gielnego pod 艢wi膮tyni臋 Opatrzno艣ci Bo偶ej.
Czerwie艅 niekt贸rych element贸w stroj贸w uczestnik贸w przywo艂anych wydarze艅 symbolizowa艂a m臋cze艅stwo 艣w. Stanis艂awa, biskupa. Zauwa偶y膰 przy tej okazji nale偶y, 偶e niezale偶nie od formy znak贸w Polski i Polak贸w szarfa Orderu 艣w. Stanis艂awa, biskupa, ustanowionego w 1765 r. by艂a czerwona z akcentem bia艂ym. Biel za艣 by艂a odwieczn膮 i ponadpa艅stwow膮 barw膮 kr贸lewsk膮. Wydaje si臋, 偶e pomimo zach臋caj膮cych i kusz膮cych okoliczno艣ci opisanych w przywo艂anym 藕r贸dle nie mo偶na uzna膰 3 maja 1792 r. za dat臋 narodzin polskich barw pa艅stwowych.
Utworzenie polskich barw pa艅stwowych mo偶na natomiast powi膮za膰 z wydarzeniami z 7 lutego 1831 r. W tym dniu (po burzliwych obradach i po zg艂oszeniu innych projekt贸w) uda艂o si臋 Izbie Poselskiej i Izbie Senatorskiej powsta艅czego Sejmu Kr贸lestwa Polskiego przyj膮膰 postanowienie o wzorze polskiej kokardy narodowej. Po raz pierwszy w艂adza pa艅stwowa okre艣li艂a przepisem barwy, kt贸re mia艂y opr贸cz herbu symbolizowa膰 Polsk臋 i Polak贸w.
Polska kokarda narodowa z lutego 1831 r. mia艂a barwy zapo偶yczone z herbu Kr贸lestwa Polskiego i Wielkiego Ksi臋stwa Litewskiego, czyli odwo艂uj膮c si臋 do przepisu 鈥� kolor bia艂y z czerwonym. Z brzmienia postanowienia rz膮dowego nie mo偶na ustali膰, jak膮 warto艣膰 kolorystyczn膮 (odcie艅) mia艂a barwa czerwona. T臋 wiedz臋 mo偶na pozyska膰 z protoko艂贸w obrad powsta艅czych w艂adz Kr贸lestwa Polskiego. Wynika z nich, 偶e barw膮 czerwon膮 polskiego herbu pa艅stwowego by艂 kolor p膮sowy, czyli kolor makowy i taki w艂a艣nie kolor mia艂 trafi膰 na polsk膮 kokard臋 narodow膮.
Na podstawie przywo艂anego przepisu z lutego 1831 r. nie mo偶na te偶 jednoznacznie okre艣li膰 kolejno艣ci barwnych k贸艂 tworz膮cych polsk膮 kokard臋 narodow膮. Z opisu kokardy 鈥� kolor bia艂y z czerwonym 鈥� mo偶na wnioskowa膰, 偶e wi臋ksze ko艂o tworzy艂 materia艂 bia艂y, na kt贸rym by艂o po艂o偶one serce kokardy wykonane z materia艂u czerwonego. Nam wsp贸艂czesne polskie kokardy narodowe maj膮 uk艂ad barw dostosowany do regu艂 heraldycznych. Na kole wi臋kszym, czerwonym, tj. odpowiadaj膮cym barwie tarczy herbu, po艂o偶one jest ko艂o mniejsze, bia艂e, tj. odpowiadaj膮ce barwie or艂a (god艂o herbu).
Kolor bia艂y z czerwonym na polskiej kokardzie narodowej
Problem warto艣ci kolorystycznej czerwieni, a tak偶e kolejno艣ci barw w polskiej fladze pa艅stwowej z r贸偶nym nat臋偶eniem powraca艂 w realizacjach konkretnych znak贸w i w dyskusjach na temat ich formy.
O kolejno艣膰 kolor贸w w polskiej fladze pa艅stwowej przes膮dzi艂 prawodawca w ustawie z sierpnia 1919 r., a do tego czasu pasy bia艂y i czerwony by艂y uk艂adane dowolnie.
Przed sierpniem 1919 r. pojawia艂y si臋 tak偶e polskie flagi narodowe utworzone z bia艂ych i czerwonych s艂up贸w. W grudniu 1927 r. czerwie艅 tarczy polskiego or艂a pa艅stwowego i czerwie艅 dolnego pasa polskiej flagi pa艅stwowej zosta艂a zdefiniowana jako cynobrowa. Przed grudniem 1927 r. pojawia艂y si臋 opinie, 偶e czerwieni膮 polskiego herbu i polskich barw pa艅stwowych by艂 amarant lub karmazyn. W 2021 r. podczas tworzenia nowej ustawy o symbolach Rzeczypospolitej pracownicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego sugerowali projektuj膮cym nowe wzory znak贸w Polski i Polak贸w, aby przygotowuj膮c znaki u偶yli w projektach czerwieni w odcieniu karmazynu.
W przywo艂anym projekcie nowej ustawy o symbolach Rzeczypospolitej z 2021 r. w inny spos贸b ni偶 opisa艂a to ustawa o god艂ach Rzeczypospolitej z sierpnia 1919 r., zosta艂y okre艣lone funkcje polskiej flagi pa艅stwowej z Or艂em Bia艂ym na bia艂ym pasie. Od sierpnia 1919 r. flaga z艂o偶ona z pas贸w bia艂ego i czerwonego oraz z herbu Rzeczypospolitej na pasie bia艂ym s艂u偶y艂a do identyfikacji pa艅stwa polskiego poza jego granicami. Wed艂ug projektu ustawy z 2021 r. bia艂o-czerwon膮 flag膮 z Or艂em Bia艂ym mia艂y pos艂ugiwa膰 si臋 urz臋dy pa艅stwowe, a flaga bez Or艂a Bia艂ego sta艂aby si臋 flag膮 narodow膮 powszechnego u偶ycia. Projekt nowej ustawy o symbolach Rzeczypospolitej z 2021 r. nie zosta艂 przyj臋ty.
Historia polskiej flagi jest bogata w symbole i kontrowersje, ale jej znaczenie jako narodowego symbolu pozostaje niepodwa偶alne.
Prof. Marek Adamczewski by艂 ekspertem podczas ostatniego 艣niadania prasowego U艁.
Tekst: prof. Marek Adamczewski, Wydzia艂 Filozoficzno-Historyczny Uniwersytetu 艁贸dzkiego
Redakcja: Iwona Ptaszek-Zieli艅ska, Biuro Prasowe U艁 (Centrum Komunikacji i PR)
Misja台 Uniwersytetu 艁o虂dzkiego jest rzetelne prowadzenie badan虂 naukowych oraz aktywne g艂oszenie prawdy z nich p艂yna台cej, tak by ma台drze kszta艂cic虂 kolejne pokolenia, byc虂 uz虈ytecznym dla spo艂eczen虂stwa oraz odwaz虈nie odpowiadac虂 na wyzwania wspo虂艂czesnego s虂wiata. Doskona艂o艣膰 naukowa jest dla nas zawsze najlepszym kompasem. Nasze warto艣ci to: odwaga, ciekawo艣膰, zaanga偶owanie, wsp贸艂praca i szacunek.