Chcemy opracowa膰 psychometrycznie nowe "narz臋dzie" badawcze do pomiaru rado艣ci, smutku, z艂o艣ci i strachu, co pozwoli na precyzyjniejszy pomiar "zara藕liwych" emocji - zapowiada dr Monika Wr贸bel z Instytutu Psychologii U艁.
Jak przypomnia艂a badaczka, psychologowie od dawna uwa偶aj膮, 偶e ludzie przejmuj膮 nastroje i emocje os贸b, z kt贸rymi maj膮 do czynienia. Przebywanie w towarzystwie radosnych znajomych mo偶e natychmiast poprawi膰 nam humor, a przypadkowe spotkanie ze zrz臋dliwym s膮siadem zepsu膰 nasz nastr贸j na reszt臋 dnia.
"To powszechne zjawisko, polegaj膮ce na tym, 偶e nastr贸j lub emocje nadawcy wp艂ywaj膮 na to, jak czuje si臋 odbiorca, okre艣lane jest mianem zara偶ania afektywnego lub spo艂ecznej indukcji afektu" - wyja艣ni艂a dr Wr贸bel.
Pocz膮tkowo badacze s膮dzili, 偶e zara偶anie afektywne jest procesem, kt贸ry pojawia si臋 w ka偶dej interakcji bez wyj膮tku. Nowsze badania jednak podwa偶y艂y jednak t臋 tez臋. Wskazuj膮 na to, 偶e obserwacja antypatycznych nadawc贸w niekoniecznie prowadzi do wzbudzenia reakcji zbie偶nych. Mo偶e si臋 wr臋cz przyczynia膰 do powstania reakcji rozbie偶nych.
To z kolei zainspirowa艂o wielu psycholog贸w do szukania czynnik贸w, kt贸re mog膮 odpowiada膰 za zbie偶ne lub rozbie偶ne reakcje na ekspresje emocjonalne nadawc贸w.
"Mnie zastanawia najbardziej to, czy nadawca, czyli osoba wyra偶aj膮ca stan afektywny, jest ciep艂a i kompetentna, i czy to wp艂ynie na to, jak odbiorca - czyli osoba, kt贸ra obserwuje tego nadawc臋 - reaguje na emocje, kt贸re ten nadawca wyra偶a" - opowiada psycholog.
Wed艂ug niej ogromn膮 rol臋 odgrywa ciep艂o nadawcy, czyli wsp贸lnotowo艣膰, co pokaza艂y ju偶 jej wcze艣niejsze badania, a tak偶e modele innych naukowc贸w. Natomiast drugi wymiar - sprawczo艣膰, czyli kompetencja, prawdopodobnie b臋dzie jedynie wzmacnia艂 rol臋 ciep艂a.
Ta istotna moduluj膮ca rola sprawczo艣ci by艂a dotychczas pomijana w badaniach nad zara偶aniem afektywnym, cho膰 analizy dotycz膮ce poznania spo艂ecznego od dawna pokazuj膮, 偶e sprawczo艣膰 cz臋sto wzmacnia efekty wsp贸lnotowo艣ci.
Ciep艂o i kompetencja mog膮 si臋 przejawia膰 r贸偶nymi zestawami cech ludzkich. S膮 to bowiem g艂贸wne kategorie, do kt贸rych zaliczaj膮 si臋 przer贸偶ne cechy i zachowania. Obie kategorie maj膮 te偶 wiele korelat贸w, np. osoby do nas podobne cz臋sto spostrzegane s膮 jako bardziej lubiane, a wi臋c - bardziej wsp贸lnotowe.
"Je艣li kogo艣 lubimy, to najcz臋艣ciej dlatego, 偶e ta osoba jest ciep艂a, wsp贸lnotowa, a jak kogo艣 respektujemy, szanujemy - to najcz臋艣ciej dlatego, 偶e ta osoba jest kompetentna czy te偶 sprawcza. Innymi s艂owy, jak pokazuj膮 badania zespo艂u prof. Bogdana Wojciszke, nasz stosunek do danej osoby (czyli respekt lub lubienie) to efekt tego, czy ta osoba jest sprawcza czy wsp贸lnotowa" - t艂umaczy badaczka.
Psycholog chce w swoich badaniach ustali膰, w jakich kontekstach emocje czy nastroje s膮 zara藕liwe. Najnowsze badania pokazuj膮 bowiem, 偶e nie zawsze takie bywaj膮. "S膮 pewne czynniki graniczne powoduj膮ce, 偶e one zara藕liwymi nie s膮. Na przyk艂ad cechy nadawcy, takie w艂a艣nie jak wsp贸lnotow艣膰 czy sprawczo艣膰, mog膮 blokowa膰 zara偶anie - b膮d藕 te偶 sprawia膰, 偶e ono jest bardziej prawdopodobne" - doda艂a.
Wed艂ug niej wiedza o tym, dlaczego emocje s膮 zara藕liwe albo nie, przydaje w przer贸偶nych kontekstach, m.in. w badaniu roli lider贸w, przewodz膮cych grupie os贸b, kt贸rzy na co dzie艅 bardzo cz臋sto w swojej pracy wykorzystuj膮 emocje.
"Oni musz膮 swoich wsp贸艂pracownik贸w np. zarazi膰 entuzjazmem do pracy albo wzbudzi膰 w nich lekki l臋k, je艣li ci nie zd膮偶膮 czego艣 zrobi膰 na czas. Czyli pewne emocje w relacjach lider - podw艂adny s膮 konieczne i liderzy bardzo cz臋sto to wykorzystuj膮" - wyja艣nia psycholog.
Lider - jej zdaniem - najcz臋艣ciej k艂adzie du偶y nacisk na to, 偶eby podkre艣la膰 sw贸j status, swoj膮 kompetencj臋, 偶eby by膰 respektowanym, poniewa偶 wydaje mu si臋, 偶e je偶eli b臋dzie respektowany, to wtedy b臋dzie mia艂 mo偶liwo艣膰 oddzia艂ywania na pracownik贸w. Natomiast - zdaniem badaczki - to nie jest dobry spos贸b funkcjonowania lidera, je艣li my艣limy o zara偶aniu i o wykorzystywaniu emocji.
"Zgodnie z moimi hipotezami wymiarem kluczowym dla tego, 偶eby emocje lidera udziela艂y si臋 jego podw艂adnym, jest ciep艂o czyli wsp贸lnotowo艣膰. Lider najpierw musi po艂o偶y膰 nacisk na to, 偶eby by膰 lubianym, bo to spowoduje, 偶e te jego stany b臋d膮 dla podw艂adnych zara藕liwe i 艂atwo je b臋d膮 przechwytywa膰. I dopiero na podstawie zbudowanego ciep艂a mo偶e dba膰 o budowanie respektu, kt贸ry dodatkowo wzmocni efekt tego ciep艂a" - argumentowa艂a psycholog.
艁贸dzcy badacze zamierzaj膮 opracowa膰 nowe narz臋dzie do pomiaru emocji wzbudzonych "tu i teraz". Pozwoli ono na precyzyjny i adekwatny pomiar reakcji afektywnych uczestnik贸w eksperyment贸w. Obecnie takiego narz臋dzia do badania emocji nie ma, poniewa偶 badacze najcz臋艣ciej pos艂uguj膮 si臋 skalami stworzonymi na potrzeby eksperyment贸w.
"Wydaje si臋 to kwesti膮 do艣膰 dziwn膮, 偶e w psychologii do tej pory brakuje skali, kt贸ra bada艂aby emocje pojawiaj膮ce si臋 +tu i teraz+, w danej chwili. Okazuje si臋, 偶e wi臋kszo艣膰 istniej膮cych skal bada cz臋stotliwo艣膰 do艣wiadczania emocji, czyli jak cz臋sto co艣 si臋 czu艂o. One nie dotycz膮 intensywno艣ci stan贸w w danej chwili, tylko tendencji do prze偶ywania emocji" - zaznacza psycholog.
Tak偶e badacze najcz臋艣ciej sami generuj膮 sobie w艂asne przymiotniki nazywaj膮ce emocje. I np. z艂o艣膰 niekt贸rzy badaj膮 s艂owem z艂y, inni - w艣ciek艂y, a kolejni - zirytowany. "P贸藕niej wszyscy m贸wi膮, 偶e zbadali z艂o艣膰, a tak naprawd臋 te trzy przymiotniki mog膮 dotyczy膰 czego艣 zupe艂nie innego. W ten spos贸b wkrada si臋 ba艂agan i badania s膮 w niewielkim stopniu por贸wnywalne" - zauwa偶a.
"Dlatego chcemy zacz膮膰 badania od stworzenia skali, kt贸rej w艂a艣ciwo艣ci sprawdzimy na jakim艣 wystandaryzowanym materiale; sprawdzimy, 偶e rzeczywi艣cie te przymiotniki, kt贸rych u偶yli艣my, s膮 najcz臋艣ciej stosowane do danej emocji. I dopiero tak膮 skal臋 - tak zweryfikowan膮, sprawdzon膮, o dobrych parametrach psychometrycznych - wykorzystamy w badaniach nad zara偶aniem afektywnym" - zaznaczy艂a.
Swoje nowe narz臋dzie 艂贸dzcy naukowcy chc膮 zastosowa膰 w pi臋ciu badaniach eksperymentalnych testuj膮cych ich hipotezy. Badani zapoznaj膮 si臋 w nich z kr贸tkimi charakterystykami nadawc贸w, a tak偶e obejrz膮 filmy wideo, w kt贸rych nadawcy b臋d膮 wyra偶a膰 r贸偶ne emocje. Zmierz膮 r贸wnie偶 reakcje emocjonalne badanych w odpowiedzi na ogl膮dane filmy.
"Proponowany projekt pozwoli zatem w nowym 艣wietle zobaczy膰 rol臋 sprawczo艣ci w spo艂ecznej indukcji afektu, a stworzone przez nas i opracowane psychometrycznie narz臋dzie do pomiaru rado艣ci, smutku, z艂o艣ci i strachu przyczyni si臋 do rozwoju bada艅 w tym obszarze" - uwa偶a dr Monika Wr贸bel.
Projekt "Interakcyjny wp艂yw sprawczo艣ci i wsp贸lnotowo艣ci na zara偶anie i kontrzara偶anie afektywne" otrzyma艂 dofinansowanie w wysoko艣ci prawie 370 ty艣 z艂. z konkursu SONATA BIS Narodowego Centrum Nauki. Jego zako艅czenie planowane jest na 2021 r.
殴r贸d艂o: PAP Nauka