Zobacz innych Facet贸w i Facetki od nauki z Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Bezpieczny stadion to nie tylko bramki i monitoring
Gdy my艣limy o bezpiecze艅stwie stadionowym, zwykle wyobra偶amy sobie ochron臋, monitoring i kontrol臋 wej艣膰. W rzeczywisto艣ci lista zagro偶e艅 jest znacznie d艂u偶sza.
W przypadku zagro偶e艅 CBRN-E, czyli chemicznych, biologicznych, radiologicznych, nuklearnych i wybuchowych, niebezpieczny czynnik mo偶e by膰 niewidoczny, trudny do szybkiego rozpoznania i rozprzestrzenia膰 si臋 przez systemy wentylacyjne, powierzchnie u偶ytkowe, wod臋, 偶ywno艣膰 lub przemieszczaj膮cy si臋 t艂um. Konsekwencj膮 nie musi by膰 wy艂膮cznie zagro偶enie zdrowia i 偶ycia. R贸wnie powa偶ne mog膮 okaza膰 si臋 panika, chaos informacyjny, przeci膮偶enie s艂u偶b ratowniczych czy konieczno艣膰 wy艂膮czenia obiektu z u偶ytkowania.
To w艂a艣nie takim sytuacjom po艣wi臋cono projekt SAFE-STADIUM realizowany przez mi臋dzynarodowe konsorcjum pod przewodnictwem Centrum Zapobiegania Zagro偶eniom Biologicznym U艁.
Bezpiecze艅stwo stadionu zaczyna si臋 na d艂ugo przed rozpocz臋ciem wydarzenia. Trzeba wiedzie膰, kt贸re elementy infrastruktury s膮 najbardziej podatne na zagro偶enia, jak reagowa膰 w pierwszych minutach incydentu i jak koordynowa膰 dzia艂ania wielu s艂u偶b jednocze艣nie 鈥� podkre艣la mgr in偶. Maksymilian Stela.
SAFE-STADIUM. Od bada艅 do europejskich standard贸w
SAFE-STADIUM powsta艂 z my艣l膮 o du偶ych obiektach sportowych, gdzie jednocze艣nie przebywaj膮 tysi膮ce ludzi, a czas reakcji na zagro偶enie jest bardzo ograniczony. Badacze analizowali funkcjonowanie stadion贸w, prowadzili wizyty studyjne, obserwacje wydarze艅 sportowych, badania ankietowe i ocen臋 podatno艣ci obiekt贸w na zagro偶enia CBRN-E. Przedmiotem analiz by艂y mi臋dzy innymi strefy gastronomiczne, parkingi, szatnie, systemy wentylacyjne, zaplecze techniczne, ci膮gi komunikacyjne oraz miejsca gromadzenia si臋 publiczno艣ci. Oceniano nie tylko ryzyko wyst膮pienia incydentu, ale r贸wnie偶 mo偶liwo艣ci wykrycia zagro偶enia, komunikacji z uczestnikami wydarzenia i wsp贸艂pracy pomi臋dzy organizatorami oraz s艂u偶bami ratowniczymi.
Rezultatem prac by艂o opracowanie pakietu procedur, rekomendacji infrastrukturalnych, sprz臋towych i organizacyjnych, materia艂贸w szkoleniowych oraz narz臋dzi wspieraj膮cych zarz膮dzanie bezpiecze艅stwem obiekt贸w sportowo-widowiskowych. Projekt wykracza艂 jednak daleko poza poziom pojedynczych stadion贸w.
W trakcie prac prowadzonych przez Rad臋 Unii Europejskiej pod kierunkiem polskiej prezydencji przedstawiciel Uniwersytetu 艁贸dzkiego zaprezentowa艂 wyniki bada艅 oraz rekomendacje dotycz膮ce ochrony imprez masowych przed zagro偶eniami CBRN-E. Wnioski te zosta艂y wykorzystane podczas przygotowywania konkluzji Rady UE dotycz膮cych przeciwdzia艂ania zagro偶eniom chemicznym, biologicznym, radiologicznym, nuklearnym i wybuchowym podczas imprez masowych, szczeg贸lnie wydarze艅 sportowych. Dokument zosta艂 przyj臋ty przez Rad臋 ds. Wymiaru Sprawiedliwo艣ci i Spraw Wewn臋trznych 12 czerwca 2025 roku.
To nie jedyny przyk艂ad mi臋dzynarodowego wp艂ywu projektu.
Ju偶 w 2023 roku przedstawiciele U艁 zaprezentowali rezultaty SAFE-STADIUM podczas prac zwi膮zanych z Konwencj膮 Saint-Denis Rady Europy, najwa偶niejszym mi臋dzynarodowym dokumentem dotycz膮cym bezpiecze艅stwa wydarze艅 sportowych. Efektem by艂o rozpocz臋cie prac nad uwzgl臋dnieniem zagro偶e艅 CBRN-E w systemie rekomendacji konwencji. W styczniu 2026 roku Komitet Rady Europy przyj膮艂 rekomendacje dotycz膮ce przeciwdzia艂ania zagro偶eniom chemicznym, biologicznym, radiologicznym, nuklearnym i wybuchowym podczas mecz贸w pi艂karskich oraz innych wydarze艅 sportowych.
Najwa偶niejsze jest to, 偶e wyniki bada艅 nie pozosta艂y wy艂膮cznie w raportach. Sta艂y si臋 cz臋艣ci膮 mi臋dzynarodowej dyskusji o tym, jak organizowa膰 bezpieczne wydarzenia masowe i jak przygotowywa膰 si臋 na zagro偶enia o bardzo du偶ych konsekwencjach 鈥� m贸wi Maksymilian Stela.
Ochrona stadion贸w na 艣wiecie wed艂ug zalece艅 ekspert贸w z UniLodz
Wp艂yw SAFE-STADIUM nie ograniczy艂 si臋 do dokument贸w i rekomendacji. Rezultaty projektu zosta艂y wykorzystane podczas szkolenia s艂u偶b odpowiedzialnych za bezpiecze艅stwo Igrzysk Azji Po艂udniowo-Wschodniej w Kambod偶y w 2023 roku. Z wiedzy wypracowanej przez zesp贸艂 korzystano r贸wnie偶 przy dzia艂aniach zwi膮zanych z ochron膮 stadion贸w podczas turnieju UEFA EURO U-21 na S艂owacji w 2025 roku.
To przyk艂ad sytuacji, w kt贸rej wyniki bada艅 prowadzonych na uczelni znajduj膮 praktyczne zastosowanie podczas du偶ych wydarze艅 sportowych organizowanych tysi膮ce kilometr贸w od 艁odzi.
Ochrona galerii handlowych, hoteli i kampus贸w
Bezpiecze艅stwo stadion贸w jest najg艂o艣niejszym, ale nie jedynym obszarem bada艅 Centrum. Projekt MALL-CBRN koncentrowa艂 si臋 na galeriach handlowych. Badacze i eksperci analizowali bezpiecze艅stwo obiekt贸w o du偶ym nat臋偶eniu ruchu, posiadaj膮cych liczne wej艣cia, rozbudowane zaplecze logistyczne i gastronomiczne. Oceniano mo偶liwe scenariusze zagro偶e艅 CBRN-E, procedury reagowania personelu, bezpiecze艅stwo 偶ywno艣ci oraz potrzeby szkoleniowe pracownik贸w. Efektem by艂y rekomendacje pomagaj膮ce operatorom centr贸w handlowych identyfikowa膰 i ogranicza膰 potencjalne ryzyka.
Projekt HOTHREAT przeni贸s艂 podobne dzia艂ania do hoteli i centr贸w konferencyjnych. W takich miejscach szczeg贸lnego znaczenia nabieraj膮 bezpiecze艅stwo 偶ywno艣ci, kontrola dostaw, obs艂uga wydarze艅 mi臋dzynarodowych i wizyt os贸b szczeg贸lnie chronionych. W Centrum opracowano procedury wykrywania zagro偶e艅, izolacji ska偶onych stref, potencjalnej dekontaminacji oraz rekomendacje dla personelu, kt贸ry mo偶e jako pierwszy zauwa偶y膰 niepokoj膮ce sygna艂y.
Z kolei UNICOPS po艣wi臋cono kampusom akademickim. Uczelnie s膮 przestrzeniami otwartymi, 艂膮cz膮cymi funkcje edukacyjne, badawcze, mieszkaniowe i spo艂eczne. Projekt obejmuje tworzenie procedur reagowania, zasad magazynowania i utylizacji substancji niebezpiecznych, wsp贸艂prac臋 z organami 艣cigania, rozwi膮zania wspieraj膮ce zarz膮dzanie kryzysowe oraz 膰wiczenia terenowe.
Jak wykry膰 zagro偶enie, kt贸rego nie wida膰?
Jednym z najwa偶niejszych obszar贸w bada艅 prowadzonych przez Centrum jest ocena podatno艣ci obiekt贸w oraz rozwijanie metod detekcji.
Naukowcy i eksperci analizuj膮 ca艂e 艣rodowisko funkcjonowania budynku: wej艣cia, wyj艣cia, drogi ewakuacyjne, systemy wentylacyjne, parkingi, magazyny, monitoring, zaplecze gastronomiczne i systemy komunikacji. Sprawdzaj膮, gdzie potencjalnie m贸g艂by zosta膰 wprowadzony niebezpieczny czynnik, jak m贸g艂by si臋 rozprzestrzenia膰 i jakie dzia艂ania pozwoli艂yby ograniczy膰 skutki incydentu.
R贸wnie wa偶na jest ocena sprz臋tu wykrywaj膮cego zagro偶enia. Nie wystarczy bowiem, by urz膮dzenie by艂o dok艂adne. Musi by膰 tak偶e szybkie, 艂atwe w obs艂udze, odporne na fa艂szywe alarmy i dostosowane do mo偶liwo艣ci u偶ytkownik贸w.
W praktyce liczy si臋 nie tylko technologia, ale tak偶e cz艂owiek. Nawet najlepszy system detekcyjny nie pomo偶e, je艣li u偶ytkownik nie b臋dzie wiedzia艂, jak zinterpretowa膰 sygna艂 alarmowy i jakie dzia艂ania podj膮膰 w pierwszych minutach zdarzenia 鈥� podkre艣la Maksymilian Stela.
Bezpiecze艅stwo zaczyna si臋 od przygotowania
Wa偶n膮 cz臋艣ci膮 projekt贸w jest r贸wnie偶 zabezpieczanie 偶ywno艣ci, w tym 艂a艅cucha dostaw przed celowym ska偶eniem. Dotyczy to szczeg贸lnie stadion贸w, galerii handlowych, hoteli i centr贸w konferencyjnych, gdzie ka偶dego dnia obs艂ugiwane s膮 tysi膮ce os贸b.
Pracownicy i pracownice Centrum analizuj膮 procedury dostaw, zabezpieczenie zaplecza gastronomicznego, kontrol臋 dost臋pu do produkt贸w oraz sposoby reagowania na podejrzenie ska偶enia.
Znacz膮c膮 rol臋 odgrywaj膮 tak偶e szkolenia i 膰wiczenia. Stewardzi, pracownicy ochrony, recepcji , gastronomii czy administracji nie musz膮 by膰 specjalistami z zakresu biologii molekularnej lub toksykologii by potrafi膰 rozpozna膰 pierwsze symptomy zagro偶enia, przekaza膰 w艂a艣ciwe informacje i uruchomi膰 procedury bezpiecze艅stwa.
Nauka, kt贸ra buduje odporno艣膰 spo艂eczn膮
Projekty realizowane przez Centrum Zapobiegania Zagro偶eniom Biologicznym U艁, koordynowane przez prof. Micha艂a Bijaka, maj膮 wsp贸lny cel: zwi臋kszanie odporno艣ci przestrzeni publicznych na zdarzenia o niskim prawdopodobie艅stwie, ale potencjalnie bardzo powa偶nych skutkach.
Ich efektem maj膮 by膰 szybsze wykrywanie zagro偶e艅, sprawniejsze ewakuacje, skuteczniejsza wsp贸艂praca s艂u偶b, ograniczanie strat i szybszy powr贸t obiekt贸w do normalnego funkcjonowania po incydencie.
W praktyce oznacza to wi臋ksze bezpiecze艅stwo miejsc, z kt贸rych wi臋kszo艣膰 z nas korzysta ka偶dego dnia 鈥� stadion贸w, galerii handlowych, hoteli, uczelni i innych przestrzeni publicznych.
Kim jest mgr in偶. Maksymilian Stela?
Jest asystentem i specjalist膮 CBRN w Centrum Zapobiegania Zagro偶eniom Biologicznym Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Uczestniczy w projektach badawczych dotycz膮cych redukcji zagro偶e艅 biologicznych, chemicznych i radiologicznych, prowadzi analizy zwi膮zane z bojowymi substancjami toksycznymi i toksycznymi 艣rodkami przemys艂owymi oraz organizuje szkolenia z zakresu CBRN. Bierze udzia艂 w przygotowywaniu publikacji naukowych i testowaniu technologii s艂u偶膮cych do wykrywania niebezpiecznych zwi膮zk贸w chemicznych. Jego dzia艂alno艣膰 koncentruje si臋 na przek艂adaniu wiedzy naukowej na praktyczne rozwi膮zania wspieraj膮ce bezpiecze艅stwo przestrzeni publicznych.
Wi臋cej o dzia艂aniach Centrum Zapobiegania Zagro偶eniom Biologicznym na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁:
Wzmacnianie globalnej gotowo艣ci na zagro偶enia CBRN z udzia艂em naukowc贸w U艁
Bezpieczny stadion 鈥� ko艅cowa faza 膰wicze艅 s艂u偶b we wsp贸艂pracy z U艁
Bezpieczny stadion 鈥� 膰wiczenia s艂u偶b we wsp贸艂pracy z U艁
窜诲箩臋肠颈补: dr Bartosz Ka艂u偶ny; materia艂 藕r贸d艂owy: mgr. in偶 Maksymilian Stela, opracowanie: Honorata Ogieniewska, Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni
Zobacz innych Facet贸w i Facetki od nauki z Uniwersytetu 艁贸dzkiego
