Odkrycie podczas remontu mostu
Ogromne nagromadzenie fragment贸w nagrobk贸w, wykorzystanych w czasie okupacji hitlerowskiej do budowy drogi i mostu ulicy Cegielnianej na p贸艂nocnym przedmie艣ciu Be艂chatowa, odkryli robotnicy podczas remontu mostu w 2019 roku. Zgromadzili je w jednym miejscu i natychmiast dali zna膰 konserwatorowi zabytk贸w. O znalezisku dowiedzia艂a si臋 r贸wnie偶 Gmina 呕ydowska. Naukowc贸w U艁 poinformowa艂o o nim Towarzystwo Przyjaci贸艂 Be艂chatowa i s艂u偶by konserwatorskie.
Dr Irmina Gadowska w trakcie prac inwentaryzacyjnych po przewiezieniu macew na cmentarz przy ul. Brackiej w 艁odzi.
By艂o to 艂膮cznie 1125 fragment贸w macew - wi臋kszych - z inskrypcjami, a tak偶e ze z艂otymi i kolorowymi wype艂nieniami liter, oraz tzw. gruzu bez jakichkolwiek napis贸w i ornament贸w. Pochodzi艂y z za艂o偶onego w XIX wieku cmentarza na po艂udniowych kra艅cach Be艂chatowa. Fragmenty stanowi膮ce warto艣膰 historyczn膮 za艂adowane przez robotnik贸w na 38 palet przewie藕li艣my do 艁odzi, na cmentarz 偶ydowski przy ul. Brackiej, gdzie by艂y poddawane inwentaryzacji. Kilka macew uda艂o si臋 zrekonstruowa膰
鈥� opowiada dr Adam Sitarek.
Odnalezieni potomkowie pochowanych na be艂chatowskim cmentarzu
Naukowcy nawi膮zali te偶 kontakt z potomkami zidentyfikowanych w ten spos贸b 呕yd贸w, grzebanych od XIX wieku na cmentarzu w Be艂chatowie. Nie oby艂o si臋 bez wzrusze艅 - ludzie ci, dzi臋ki projektowi naukowc贸w U艁, po 80 latach od zag艂ady spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej w Be艂chatowie odnale藕li nagrobki swoich bliskich. Dzi臋ki tym kontaktom uda艂o si臋 te偶 pozyska膰 cenne archiwalne zdj臋cia 偶ydowskich mieszka艅c贸w Be艂chatowa.
Rodzina Zylberszaco虂w przy nagrobku Cyrel Rywki Zylberszac (Wajs), 1917 r. (dzie台ki uprzejmos虂ci Scotta Browna).
W renowacji i dokumentacji fragment贸w macew przy domu pogrzebowym na Cmentarzu 呕ydowskim przy ul. Brackiej w 艁odzi brali udzia艂 studenci dr Irminy Gadowskiej, historyka sztuki z Katedry Historii Malarstwa i Rze藕by w ramach praktyk od maja do wrze艣nia 2022 roku. Prace by艂y wsp贸艂finansowane z grantu Stowarzyszenia 呕ydowski Instytut Historyczny w Polsce.
Powstanie monografia cmentarza 偶ydowskiego w Be艂chatowie
Zwie艅czeniem projektu 鈥濱nwentaryzacja macew dawnego cmentarza 偶ydowskiego w Be艂chatowie鈥�, prowadzonego przez historyk贸w U艁, b臋dzie monografia obejmuj膮ca dzieje be艂chatowskiego cmentarza i raport z inwentaryzacji odnalezionych macew z tej nekropolii. Do ko艅ca roku materia艂y do ksi膮偶ki maj膮 by膰 z艂o偶one przez historyk贸w w Wydawnictwie Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Planuje si臋 te偶 stworzenie z ocalonych fragment贸w i zrekonstruowanych macew lapidarium w pobli偶u kamienia-pomnika upami臋tniaj膮cego be艂chatowskich 呕yd贸w.
Pami膮tkowy obelisk w miejscu dawnego cmentarza 偶ydowskiego w Be艂chatowie. To tu planuje si臋 stworzenie lapidarium.
Inwentaryzacja w Be艂chatowie to pierwszy projekt naukowy realizowany tak profesjonalnie i kompleksowo na terenie wojew贸dztwa 艂贸dzkiego. Dr Adam Sitarek zapowiada obj臋cie podobnymi dzia艂aniami pami膮tek po偶ydowskich w innych miastach okolic 艁odzi 鈥� m.in. w Kutnie, gdzie w prywatnym magazynie na inwentaryzacje czekaj膮 szcz膮tki macew w tamtejszego cmentarza 偶ydowskiego, oraz w Widawie, Ozorkowie i Brzezinach.
Ziemie wok贸艂 艁odzi kryj膮 bardzo wiele takich pami膮tek 鈥� w op臋ta艅czym dziele niszczenia narodu 偶ydowskiego i pami臋ci po nim, macewami brukowano ulice, place, rynki. Zaledwie kilka lat temu macewy wydobyto podczas remontu mostu w Brzezinach, wed艂ug lokalnych przekaz贸w po dzi艣 dzie艅 偶ydowskie nagrobki pe艂ni膮 rol臋 dw贸ch schod贸w prowadz膮cych do komisariatu w Wolborzu...
Fragmenty macew przygotowane do opisu.
惭补迟别谤颈补艂: dr Adam Sitarek, Centrum Bada艅 呕ydowskich U艁
Tekst: Marcin Kowalczyk, Centrum Komunikacji i PR U艁
窜诲箩臋肠颈补: Ewa Pirucka, dr Adam Sitarek, zbiory Stowarzyszenia Archiwum Bada艅 呕ydowskich i dzi臋ki uprzejmo艣ci Scotta Browna