Duchy Ziemi obiecanej
Pono膰 spaceruj膮c noc膮 w okolicach Parku Staromiejskiego (w stron臋 Ba艂uckiego Rynku) mo偶na natkn膮膰 si臋 na tajemnicz膮 i przera偶aj膮c膮 posta膰. Ulicami przechadza si臋 wysoka, szczup艂a, 艂ysa kobieta, kt贸rej towarzyszy ogromny czarny pies. Tak wygl膮da duch Zo艣ki Straszybotki, kobiety skazanej w po艂owie XVII wieku za czary.
Historie 艂贸dzkich czarownic (bo 藕r贸d艂a informuj膮 jeszcze o kilku: Czarnej Ma艅ce nad Jasieni膮, Ma艅ce K艂ak i Ba艣ce z Bielas贸w w Sikawie) by艂y dramatyczne - pos膮dzane o konszachty z diab艂em, tajemn膮 wiedz臋 (st膮d okre艣lenie - wied藕ma, czyli posiadaj膮ca wiedz臋) rzucanie urok贸w itp. skazywane by艂y na stos lub p艂awienie.
Zo艣ka Straszybotka by艂a 艂贸dzk膮 mieszczk膮, boj膮c膮 si臋 czar贸w i si艂 nieczystych. Aby uchroni膰 przed nimi siebie i rodzinne gospodarstwo, wiesza艂a w oborze zeschni臋te 偶aby. Kobieta mieszka艂a z matk膮 i bratem, z kt贸rym cz臋sto si臋 k艂贸ci艂a. Podczas jednej z awantur m臋偶czyzna wykrzycza艂, 偶e matka i siostra "s膮 niegodne i nale偶y je spali膰 na proch", to wystarczy艂o, by oskar偶y膰 pann臋 o czary. Torturowana podczas procesu (latem 1652 roku), zmar艂a, a 艣wiadkowie przysi臋gali, 偶e "odst膮pi艂 od niej czarny pies oraz wyfrun臋艂y z jej cia艂a motylice".
Duchy nawiedzaj膮 tak偶e inne cz臋艣ci 艁odzi. Szczeg贸lnie ch臋tnie spaceruj膮 po 艁agiewnikach. Spotka膰 tam mo偶na widmo z roztrzaskan膮 g艂ow膮 - to duch Jurka, 艂agiewnickiego ch艂opa, kt贸ry straci艂 偶ycie, staj膮c w obronie swojego pana. By膰 mo偶e mija si臋 on na le艣nych 艣cie偶kach z duchem bezwzgl臋dnego w艂a艣ciciela 艁agiewnik Jerzego Be艂dowskiego lub czartami i czarownicami wyp臋dzanymi z 艂odzian podczas egzorcyzm贸w w 艂agiewnickim klasztorze.
艁贸dzki wampir...
Pojawia si臋 w odcinkowej powie艣ci kryminalnej Ludwika Starskiego pt.: Wampir Ba艂ut. Romans awanturniczo-erotyczny, osnuty na tle zdarze艅 prawdziwych ("Express Wieczorny Ilustrowany" 1925-1926).
Nie by艂 wcale przera偶aj膮c膮, krwio偶ercz膮 istot膮, dalekim krewnym hrabiego z Transylwanii鈥ampir Ba艂ut okaza艂 si臋 w rzeczywisto艣ci niezwykle inteligentn膮 ogromn膮 ma艂p膮, przywiezion膮 z Poznania, kt贸r膮 - dla wzmocnienia efektu - pomalowano fosforyzuj膮c膮 substancj膮.
Zwierz臋 by艂o w艂asno艣ci膮 nie艣lubnego syna jednego z 艂贸dzkich fabrykant贸w, kt贸ry przyby艂 do miasta, by odzyska膰 nale偶n膮 cz臋艣膰 maj膮tku. Tytu艂owy wampir, cho膰 budzi艂 przera偶enie (doprowadzi艂 nawet do 艣mierci jednego z bohater贸w, kt贸ry zmar艂 na zawa艂 serca), by艂 istot膮 spragnion膮 blisko艣ci i potrzebuj膮c膮 opieki.
Diabe艂 tkwi... w 艁odzi
W mie艣cie po艂o偶onym niedaleko siedziby s艂ynnego Boruty nie mog艂o zabrakn膮膰 diab艂贸w. Mia艂y one pono膰 wielki wp艂yw na rozw贸j miasta, szczeg贸lnie za艣 na powstanie niekt贸rych fortun. Zderzenie kultury wiejskiej i miejskiej, ogromna dysproporcja mi臋dzy bogactwem fabrykant贸w a n臋dz膮 ci臋偶ko pracuj膮cych robotnik贸w, jak r贸wnie偶 strach przed obcym (najcz臋艣ciej Niemcem) sprawi艂y, 偶e historie o konszachtach Karola Scheiblera i innych przemys艂owc贸w by艂y niezwykle 偶ywotne.
Karol Scheibler po przyje藕dzie do Kr贸lestwa pracowa艂 w Ozorkowie, dopiero stamt膮d przyjecha艂 do 艁odzi. A poniewa偶 z Ozorkowa jest blisko do 艁臋czycy, mia艂 on -wedle legendy powtarzanej przez robotnik贸w - podpisa膰 pakt z Borut膮, kt贸ry w zamian za dusz臋 przemys艂owca, obieca艂 mu bogactwo i powodzenie. Inna historia m贸wi, 偶e b臋d膮cy na skraju bankructwa przemys艂owiec chcia艂 pope艂ni膰 samob贸jstwo i powiesi膰 si臋 w lesie g臋sto otaczaj膮cym Ozork贸w. Wtedy to spotka艂 diab艂a, obiecuj膮cego mu bogactwo w zamian za dusz臋. A mo偶e pakt podpisano dopiero w lichej lepiance na Ksi臋偶ym M艂ynie, gdzie Scheibler mia艂 wynajmowa膰 izdebk臋, do kt贸rej przez komin wpad艂 czart z gotowym cyrografem鈥�
A mo偶e to sam Scheibler by艂 diab艂em? 艁贸dzcy robotnicy byli i o tym przekonani, poniewa偶 fabrykant uchodzi艂 za bezwzgl臋dnego i pozbawionego serca. Dowodem potwierdzaj膮cym czarci膮 natur臋 mia艂a by膰 jego fizyczna u艂omno艣膰. Karol Scheiber by艂 kulawy, co robotnicy t艂umaczyli sobie tym, 偶e w bucie chowa diabelskie kopyto! Ostatecznym dowodem na konszachty przemys艂owca z si艂ami nieczystymi mia艂y by膰 wydarzenia nazwane buntem tkaczy. W贸wczas robotnicy boj膮cy si臋 o swoje miejsca pracy, zagro偶one w wyniku post臋puj膮cej mechanizacji 艂贸dzkiej produkcji, ruszyli do fabryki na Ksi臋偶ym M艂ynie.
W rozprawieniu si臋 z diab艂em - Scheiblerem mia艂y im pom贸c ko艣cielne chor膮gwie, 艣wi臋te obrazy, krucyfiksy i pobo偶ne pie艣ni. M臋偶czy藕ni wdarli si臋 do fabryki i przy pomocy 艂om贸w, kij贸w i kamieni zacz臋li rozbija膰 piekieln膮 maszyn臋, czyli maszyn臋 parow膮. W pewnym momencie z uszkodzonego zawora kot艂a zacz臋艂a wydobywa膰 si臋 para, sycz膮c pod wp艂ywem wysokiego ci艣nienia oraz la膰 si臋 gor膮ca woda. Robotnicy odczytali to jako ingerencj臋 diab艂a, kt贸ry w ten spos贸b chcia艂 ocali膰 fabryk臋 Scheiblera.
Wraz z duchami, zjawami, czarownicami, wampirem i diab艂ami 艁贸d藕 puszcza oko do tych, kt贸rzy chcieli by j膮 zamkn膮膰 w stereotypie nudnego, przemys艂owego miasta. Historia polskiego Manchesteru wci膮偶 pe艂na jest zagadek鈥�.
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki i nauk 艣cis艂ych. Wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba studiuj膮cych tutaj obcokrajowc贸w, a polscy studenci poznaj膮 Europ臋, Azj臋, czy wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Zapraszamy na stron臋 Biura Prasowego U艁: /dla-mediow
Tekst: dr Karolina Ko艂odziej