XX/XXI wiek - gor膮ce dekady
Obserwowane zmiany klimatu najcz臋艣ciej odczuwamy w艂a艣nie w przypadku wyst膮pienia zjawisk ekstremalnych, takich jak: katastrofalne opady atmosferyczne, powodzie, huragany, tr膮by powietrzne, czy te偶 d艂ugotrwa艂e susze. Jednym z tego typu zjawisk s膮 r贸wnie偶 wysokie temperatury powietrza, zw艂aszcza gdy utrzymuj膮 si臋 kilka lub kilkana艣cie dni. M贸wimy wtedy o tzw. fali upa艂贸w.
- Wed艂ug 艢wiatowej Organizacji Meteorologicznej fala upa艂贸w to okres pi臋ciu lub wi臋cej dni, w kt贸rych najwy偶sza temperatura by艂a wy偶sza o 5 st. C od 艣redniej maksymalnej, wyznaczonej na podstawie wieloletnich obserwacji w danym miejscu, dla danych dni - t艂umaczy dr Mariusz Siedlecki.
W praktyce badawczej, dotykaj膮cej charakterystyki tego zjawiska, zastosowanie znajduje szereg r贸偶nych definicji. Na przyk艂ad w Polsce, za fal臋 upa艂贸w, w wielu opracowaniach naukowych, przyjmuje si臋 okres co najmniej trzech dni z temperatur膮 maksymaln膮 wy偶sz膮 od 30 st. C.
Wyst臋powanie w Polsce dni z temperatur膮 maksymaln膮 powy偶ej 30 st. C nie powinno nikogo dziwi膰, natomiast, niezale偶nie od przyj臋tej definicji, druga po艂owa XX wieku i pierwsze dwie dekady XXI wieku pokazuj膮 wzrost liczby dni gor膮cych i silniejszych fal upa艂贸w.
Bior膮c pod uwag臋 pomiary meteorologiczne, w 艁odzi mo偶na stwierdzi膰, 偶e w latach 50. czy 60. dni gor膮cych by艂o kilka w roku (najcz臋艣ciej 3-6 dni), natomiast w drugiej dekadzie XXI wieku takich dni obserwuje si臋 艣rednio powy偶ej 10, a na przyk艂ad w roku 2015 zanotowano ich ponad 20. Wi臋ksza liczba dni upalnych to w konsekwencji cz臋stsze i d艂u偶sze fale upa艂贸w w Polsce oraz Europie.
Negatywne skutki wysokich temperatur
D艂ugo utrzymuj膮ce si臋 wysokie temperatury na okre艣lonym obszarze wp艂ywaj膮 negatywnie na 偶ycie ludzi (szczeg贸lnie w rejonach, gdzie wysokie temperatury nie s膮 do艣膰 cz臋ste).
- W takich warunkach dochodzi do obci膮偶enia termicznego organizmu ludzkiego, prowadz膮cego do z艂ego samopoczucia, zmniejszonej wydolno艣ci fizycznej i psychicznej. W przypadku os贸b starszych, czy te偶 u os贸b z chorobami uk艂adu kr膮偶eniowo-oddechowego, wyst臋puj膮ce d艂u偶szy czas wysokie temperatury mog膮 prowadzi膰 do zgon贸w, co mia艂o miejsce na przyk艂ad podczas fal upa艂贸w w 2003 roku w zachodniej Europie - przypomina ekspert U艁.
Z falami upa艂贸w zwi膮zane s膮 okresy suszy, przynosz膮ce szkody w rolnictwie, czy te偶 po偶ary las贸w, jak to mia艂o ostatnio miejsce w Grecji, czy Skandynawii.
Sk膮d ten upa艂?
Wysokie temperatury nad Polsk膮 zwi膮zane s膮 z poziomym przemieszczaniem si臋 zwrotnikowych mas powietrza w troposferze (adwekcj膮). Dodatkowym czynnikiem jest utrzymuj膮cy si臋 przez d艂u偶szy czas uk艂ad wysokiego ci艣nienia (najcz臋艣ciej w rejonie Bia艂orusi, zachodniej Rosji), powoduj膮cy blokowanie nap艂ywu ch艂odniejszych mas powietrza znad Atlantyku.
- Za formowanie si臋 takiego rozk艂adu ci艣nienia nad Europ膮 odpowiada pr膮d strumieniowy, to znaczy obszar silnych wiatr贸w w g贸rnej troposferze wiej膮cych z zachodu na wsch贸d, generalnie okalaj膮cych nasz膮 planet臋 - t艂umaczy dr M. Siedlecki.
Typowy przebieg takiego pr膮du strumieniowego jest r贸wnole偶nikowy, jednak kiedy jego pr臋dko艣膰 maleje przebieg staje si臋 bardziej "zafalowany". Konsekwencj膮 jest wyst膮pienie w dolnej troposferze wy偶贸w, bardzo stabilnych, przynosz膮cych d艂ugie okresy pogody s艂onecznej i upalnej. Dok艂adnie tak膮 sytuacj臋 mogli艣my obserwowa膰 w czasie ostatniego lata w Polsce.
Gor膮ca przysz艂o艣膰
Wspomniane wcze艣niej zmiany w zachowaniu si臋 pr膮du strumieniowego s膮 konsekwencj膮 wzrostu temperatury powietrza na 艣wiecie. Ocieplaj膮ca si臋 stosunkowo szybko Arktyka powoduje w konsekwencji mniejsze kontrasty termiczne pomi臋dzy po艂udniem a p贸艂noc膮, co bezpo艣rednio wp艂ywa na pr臋dko艣膰 pr膮du strumieniowego. Badania nad zmianami klimatu pokazuj膮, 偶e nale偶y si臋 spodziewa膰 wzrostu cz臋sto艣ci tego zjawiska, jak r贸wnie偶 jego intensywno艣ci, a w konsekwencji i wspomnianych szeregu zjawisk niekorzystnych dla cz艂owieka.
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki i nauk 艣cis艂ych. Wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba studiuj膮cych tutaj obcokrajowc贸w, a polscy studenci poznaj膮 Europ臋, Azj臋, czy wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.Zobacz nasze projekty naukowe na
Zapraszamy na stron臋 Biura Prasowego U艁:
Materia艂 藕r贸d艂owy: dr Mariusz Siedlecki, WNG U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁