Dolina 艢mierci
Zbrodnia pomorska 1939 roku to okre艣lenie na masowe zbrodnie, kt贸re dokonywane by艂y na Pomorzu Gda艅skim w pierwszych miesi膮cach II wojny 艣wiatowej. Jednym z oko艂o 400 miejsc ka藕ni, gdzie mordowano m.in. inteligencj臋, osoby chore psychicznie i 呕yd贸w, by艂y p贸艂nocne obrze偶a Chojnic, znane dzi艣 jako Dolina 艢mierci.
Drug膮 grup膮 os贸b zamordowanych pod Chojnicami by艂y osoby umys艂owo chore, kt贸re znajdowa艂y si臋 w tzw. Krajowych Zak艂adach Opieki Spo艂ecznej w Chojnicach. Pomi臋dzy 20 a 23 pa藕dziernika 1939 wymordowano wszystkich pensjonariuszy 鈥� co najmniej 218 os贸b. Na okolicznych polach zg艂adzono tak偶e 15 przedstawicieli lokalnej spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej. Wymordowano wtedy ca艂e rodziny 鈥� razem z dzie膰mi.
Pod koniec stycznia 1945 r. do Chojnic doprowadzono kilkuset osobow膮 kolumn臋 polskich wi臋藕ni贸w. Osoby te zosta艂y zamordowane, a ich cia艂a nast臋pnie spalono w celu zatuszowania 艣lad贸w zbrodni. Po wojnie przeprowadzono prace ekshumacyjne. W ich wyniku wydobyto szcz膮tki 168 os贸b, z czego rodziny i bliscy rozpoznali 53 ofiary.
Zbrodnia pomorska by艂a zaplanowan膮 akcj膮 eksterminacyjn膮 prowadzon膮 przez Niemc贸w na terenie przedwojennego wojew贸dztwa pomorskiego w ponad 400 miejscowo艣ciach na polskiej ludno艣ci cywilnej. Na podstawie dokumentacji ekshumacyjnej i imiennych list ustalono ok. 16 tys. ofiar. W historiografii przyj臋艂o si臋, 偶e wed艂ug r贸偶nych szacunk贸w zosta艂o zamordowanych od 20 do nawet 40 tys. os贸b. Najwi臋kszym miejscem ka藕ni s膮 tzw. Lasy Pia艣nickie, gdzie zgin臋艂o co najmniej 10 tys. os贸b. Pe艂na liczba ofiar nie jest znana, poniewa偶 Niemcy zniszczyli dokumentacj臋 i spalili zw艂oki.
Dr Dawid Kobia艂ka (fot. Mateusz Kowalski, WFH U艁)
Na wystawie b臋dzie mo偶na zobaczy膰 60 zdj臋膰 dokumentuj膮cych 5 lat 艣ledztwa prowadzonego w Dolinie 艢mierci, o czym informuje dr Dawid Kobia艂ka z .
鈥濸owinni艣my pami臋ta膰 o tym, 偶e nie ma czego艣 takiego jak wieczne zapomnienie i zbrodnia doskona艂a. Pokazuje to dzia艂alno艣膰 IPN, prokuratury oraz badania archeologiczne, kt贸re w tej Dolinie 艢mierci by艂y prowadzone鈥�.
鈥� m贸wi dr. Dawid Kobia艂ka
Odkrycie szcz膮tk贸w ofiar
Na p贸艂nocnych obrze偶ach Chojnic odnaleziono szcz膮tki ok. 700 ofiar niemieckich zbrodni z czas贸w II wojny 艣wiatowej. Odkrycia dokonano podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych w latach 2021-2024 przez Oddzia艂ow膮 Komisj臋 艢cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gda艅sku.
Orze艂ek z czapki urz臋dniczej odnaleziony w grobie masowym w Dolinie 艢mierci (fot. D. Frymark)
艢ledztwo IPN zosta艂o wszcz臋te po tym, jak zesp贸艂 archeolog贸w pod kierunkiem dr. Dawida Kobia艂ki odkry艂 na tym terenie masowe groby, w trakcie prowadzonych prac archeologicznych mi臋dzy 9 maja a 15 grudnia 2020 roku.
O wystawie
Wernisa偶 wystawy odb臋dzie si臋 3 kwietnia 2025 roku (czwartek) o godzinie 12.00 w sali Rady Wydzia艂u Filozoficzno-Historycznego U艁 (s. 103) ul. hm. A. Kami艅skiego 27a 鈥� .
W pierwszej cz臋艣ci wydarzenia zostan膮 zaprezentowane wyniki prac archeologicznych prowadzonych w chojnickiej Dolinie 艢mierci. Po cz臋艣ci oficjalnej odb臋dzie si臋 prezentacja wystawy przed budynkiem Instytutu Historii U艁.
Wystawa b臋dzie dost臋pna od 3 kwietnia do ko艅ca czerwca 2025 r.
Projekt finansowany jest przez na podstawie umowy nr UMO-2021/43/D/HS3/00033.
Organizatorzy wystawy:
Informacje: dr Dawid Kobia艂ka