呕a艂oba to nie choroba. To cz臋艣膰 naszego 偶ycia
艢mier膰 bliskiej osoby nale偶y do jednych z najtrudniejszych do艣wiadcze艅, z jakimi przychodzi nam si臋 mierzy膰. Cz臋sto oczekujemy od siebie, 偶e szybko odzyskamy r贸wnowag臋 i wr贸cimy do codziennych obowi膮zk贸w 鈥� tymczasem 鈥� 偶a艂oba nie jest stanem, z kt贸rego trzeba jak najszybciej si臋 wydosta膰.
呕a艂oba jest trudnym procesem, natomiast, tak jak powiedzia艂am, ja bardzo bym chcia艂a podkre艣li膰, 偶e to jest proces naturalny, przystosowania si臋 do 偶ycia bez bliskiej osoby
鈥� wyja艣nia dr hab. Joanna Miniszewska.
Ekspertka UniLodz podkre艣la, 偶e 偶a艂oba nie ogranicza si臋 wy艂膮cznie do smutku. Wp艂ywa r贸wnie偶 na nasze my艣li, zachowania, przekonania, a nawet reakcje organizmu.
Jest procesem, kt贸ry trwa w czasie. Mo偶e trwa膰 rok, mo偶e trwa膰 dwa lata. Emocje w 偶a艂obie mog膮 by膰 zmienne
鈥� m贸wi psycholo偶ka.
Nie istnieje wi臋c jeden w艂a艣ciwy spos贸b prze偶ywania straty. Ka偶dy z nas mo偶e potrzebowa膰 innego czasu, aby oswoi膰 now膮 rzeczywisto艣ci膮.
Smutek, t臋sknota, ale te偶 z艂o艣膰. Wszystkie emocje maj膮 prawo wybrzmie膰
Po 艣mierci bliskiej osoby spodziewamy si臋 przede wszystkim smutku, rozpaczy i t臋sknoty. Zaskoczeniem mog膮 by膰 jednak emocje, kt贸re pozornie nie pasuj膮 do 偶a艂oby. Z艂o艣膰, gniew, a czasem nawet pretensje do osoby, kt贸ra odesz艂a.
Jak wyja艣nia ekspertka, takie reakcje nie powinny budzi膰 w nas poczucia winy:
najpro艣ciej, my艣l臋 sobie, by艂oby powiedzie膰, 偶e to radzenie polega na pozwoleniu sobie na do艣wiadczanie tych przer贸偶nych emocji
鈥� t艂umaczy dr hab. Joanna Miniszewska.
Psycholo偶ka zwraca te偶 uwag臋, 偶e osoby w 偶a艂obie niekiedy niepokoj膮 si臋 w艂asnymi reakcjami. Zastanawiaj膮 si臋, dlaczego czuj膮 gniew wobec kogo艣, kogo kocha艂y, albo dlaczego jednego dnia potrafi膮 si臋 u艣miecha膰, a nast臋pnego zn贸w do艣wiadczaj膮 rozpaczy.
To jest normalne. I my艣l臋, 偶e w przechodzeniu 偶a艂oby pomaga taka normalizacja tych emocji
鈥� podkre艣la naukowczyni.
Wa偶ne jest zatem, aby nie ocenia膰 swoich uczu膰 i nie narzuca膰 sobie tego, co powinni艣my prze偶ywa膰. 呕a艂oba nie wymaga od nas nieustannego smutku, podobnie jak chwile rado艣ci nie oznaczaj膮, 偶e przestali艣my t臋skni膰.
呕a艂oba nie ma harmonogramu
W popularnych poradnikach cz臋sto mo偶emy przeczyta膰 o etapach 偶a艂oby, kt贸re nast臋puj膮 po sobie w okre艣lonej kolejno艣ci. Najpierw szok, p贸藕niej rozpacz, a na ko艅cu pogodzenie si臋 ze strat膮. Rzeczywisto艣膰 jest jednak znacznie bardziej skomplikowana.
Ja bym by艂a bardzo ostro偶na przed m贸wieniem o tym, 偶e 偶a艂oba sk艂ada si臋 z jakichkolwiek etap贸w
鈥� zaznacza ekspertka UniLodz.
Jak wyja艣nia, modele opisuj膮ce poszczeg贸lne fazy 偶a艂oby s膮 umowne. Nie ka偶dy musi do艣wiadczy膰 wszystkich opisanych reakcji. Nie musz膮 one r贸wnie偶 wyst臋powa膰 w okre艣lonej kolejno艣ci.
W pierwszych chwilach po 艣mierci bliskiej osoby mo偶e pojawi膰 si臋 szok i odr臋twienie. Cz艂owiek wie, co si臋 wydarzy艂o, ale nie potrafi jeszcze w pe艂ni tego poczu膰. Niekiedy ma wra偶enie, jakby obserwowa艂 w艂asne 偶ycie z boku. P贸藕niej mo偶e nadej艣膰 czas intensywnej t臋sknoty. Powracaj膮 wspomnienia, pojawia si臋 potrzeba odwiedzania miejsc zwi膮zanych ze zmar艂膮 osob膮. Czasami wydaje nam si臋 nawet, 偶e s艂yszymy jej kroki albo 偶e za chwil臋 wejdzie do pokoju. Z czasem przychodzi r贸wnie偶 konieczno艣膰 zmierzenia si臋 z codzienno艣ci膮. Szczeg贸lnie bolesna bywa 艣wiadomo艣膰, 偶e wsp贸lne plany na przysz艂o艣膰 nie zostan膮 zrealizowane. Nagle trzeba samodzielnie podejmowa膰 decyzje, zmieni膰 przyzwyczajenia i nauczy膰 si臋 偶ycia bez kogo艣, kto dot膮d by艂 jego nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮.
Nie oznacza to jednak, 偶e smutek ju偶 nie powr贸ci. Nawet po d艂u偶szym czasie mog膮 zdarza膰 si臋 trudniejsze dni.
Czas pomaga, ale nie musimy przechodzi膰 przez 偶a艂ob臋 samotnie
W obliczu straty cz臋sto s艂yszymy, 偶e czas leczy rany. Cho膰 nie jest to prosta recepta na cierpienie, czas rzeczywi艣cie odgrywa wa偶n膮 rol臋 w przystosowaniu si臋 do 偶ycia bez bliskiej osoby.
Nie jest jednak jedynym czynnikiem, kt贸ry pomaga nam przej艣膰 przez 偶a艂ob臋.
Bardzo wa偶ne jest wsparcie, wsparcie os贸b bliskich, wsparcie rodziny, wsparcie przyjaci贸艂, taka 艣wiadomo艣膰, 偶e s膮 osoby, 偶e kto艣 jest ze mn膮
鈥� podkre艣la psycholo偶ka.
呕a艂oba mo偶e si臋 sko艅czy膰. Mi艂o艣膰 i pami臋膰 pozostaj膮
Pierwszy listopada przypomina nam, 偶e 艣mier膰 nie musi oznacza膰 ko艅ca wi臋zi z blisk膮 osob膮. Cho膰 nie mo偶emy ju偶 z ni膮 porozmawia膰 ani sp臋dzi膰 wsp贸lnie czasu, wci膮偶 pozostaje obecna w naszych wspomnieniach, decyzjach i codziennych rytua艂ach.
Jak wyja艣nia dr hab. Joanna Miniszewska, jednym z wa偶nych aspekt贸w 偶a艂oby jest w艂a艣nie zmiana charakteru relacji ze zmar艂膮 osob膮. Wi臋藕, kt贸ra wcze艣niej opiera艂a si臋 na fizycznej obecno艣ci, z czasem przyjmuje wymiar symboliczny. Mo偶e to by膰 ogl膮danie wsp贸lnych zdj臋膰, powr贸t do ulubionych miejsc, odwiedzanie grobu czy rozmowa z blisk膮 osob膮 w my艣lach. Niekt贸rzy wci膮偶 zastanawiaj膮 si臋, co zmar艂a mama, tata, partner czy przyjaciel powiedzieliby w okre艣lonej sytuacji. Takie zachowania nie musz膮 oznacza膰, 偶e nie potrafimy pogodzi膰 si臋 ze strat膮. Mog膮 by膰 wa偶n膮 cz臋艣ci膮 naszej pami臋ci i sposobem na zachowanie blisko艣ci.
1 listopada to nie tylko dzie艅 zadumy nad przemijaniem, ale r贸wnie偶 czas blisko艣ci z tymi, kt贸rych ju偶 nie mo偶emy spotka膰. Powracamy do wsp贸lnych historii, przypominamy sobie ich g艂osy, gesty i s艂owa. Bo cho膰 z czasem uczymy si臋 偶y膰 bez obecno艣ci bliskiej osoby, nie musimy uczy膰 si臋 偶ycia bez pami臋ci o niej.
Materia艂: dr hab. Joanna Miniszewska, prof. U艁, Instytut Psychologii, WNoW U艁
Redakcja: Kacper Szczepaniak