Druga edycja badania Digital Ethics po艣wi臋conego kwestiom etycznym zwi膮zanym z rozwojem technologicznym zrealizowana zosta艂a 6 lat po pierwszej. Zmieni艂y si臋 okoliczno艣ci, w jakich dzia艂amy. Jeste艣my do艣wiadczeni rzeczywisto艣ci膮 pandemiczn膮 a obecno艣膰 w 艣wiecie wirtualnym staje si臋 naturalnym elementem naszego 偶ycia.
Z du偶膮 ciekawo艣ci膮 podeszli艣my do sprawdzenia jak w 2026 roku polscy u偶ytkownicy i u偶ytkowniczki internetu podchodz膮 do zagadnie艅 etycznych w kontek艣cie korzystania z technologii. Interesowa艂o nas jakie wzorce post臋powania etycznego s膮 obecnie dominuj膮ce, jak mog膮 przek艂ada膰 si臋 na nasze postrzeganie technologii. Pytali艣my o poczucie bezpiecze艅stwa zwi膮zane z korzystaniem z technologii oraz o obawy etyczne, kt贸re mog膮 pojawia膰 si臋 w zwi膮zku z codziennym do艣wiadczaniem rozwi膮za艅 s艂u偶膮cych wspieraniu naszych aktywno艣ci w 偶yciu prywatnym i zawodowym
鈥� wymienia Agata Rudnicka z Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Tempo zmian mo偶e przyt艂acza膰, dlatego warto spojrze膰 na to czy mamy wsp贸lne fundamenty do jakich mo偶na si臋 odwo艂a膰, by mie膰 komfort u偶ytkowania nowych rozwi膮za艅 w tym sztucznej inteligencji, kt贸ra przyci膮ga swoim potencja艂em a jednocze艣nie budzi r贸偶ne obawy. Na przestrzeni kilku ostatnich lat zatar艂y si臋 granice pomi臋dzy tym co nale偶y do naszych decyzji a co mo偶emy odda膰 we w艂adanie narz臋dzi i algorytm贸w. Mo偶e mie膰 to swoje konsekwencje spo艂eczne.
Dyskusja o etyce technologii przesta艂a by膰 wy艂膮czn膮 domen膮 informatyk贸w. W艂膮czaj膮 si臋 w ni膮 prawnicy, socjolodzy, psychologowie, etycy, ekonomi艣ci, a tak偶e przedstawiciele r贸偶nych sektor贸w przemys艂u i spo艂ecze艅stwa obywatelskiego. Ta interdyscyplinarno艣膰 jest newralgiczna, poniewa偶 problemy etyczne zwi膮zane z technologi膮 s膮 z艂o偶one i wymagaj膮 perspektyw r贸偶nych dziedzin wiedzy
鈥� podkre艣la S艂awomir Chmielewski Pe艂nomocnik ds. Etyki Danych i Sztucznej Inteligencji Orange Polska.
Raport dostarcza wielu cennych informacji o postrzeganiu wymiaru etycznego i sposobu, konsumowania rozwi膮za艅 technologicznych. Jako spo艂ecze艅stwo przyzwyczaili艣my si臋 do tego, 偶e na cz臋艣膰 proces贸w dziej膮cych si臋 w sieci nie mamy bezpo艣redniego wp艂ywu. Zmniejsza to nasze obawy etyczne ale ich nie eliminuje. Nadal uczymy si臋 korzystania z generatywnej sztucznej inteligencji. Rozwi膮zania z zakresu AI s膮 szeroko znane, a 41% badanych spontanicznie deklaruje korzystanie z generatywnej AI. Dostrzegamy jej warto艣膰 a r贸wnocze艣nie nie do ko艅ca jej ufamy. Obawiamy si臋 wymkni臋cia AI spod kontroli cz艂owieka oraz manipulacji ze strony AI (61% odpowiadaj膮cych). Dodatkowo nie do ko艅ca mamy jasno艣膰 jak rozwija膰 b臋dzie si臋 rynek pracy w czasach wszechobecnych narz臋dzi genAI. A偶 40% badanych obawia si臋 utraty pracy z powodu rozwoju sztucznej inteligencji.
Odwa偶nie korzystamy z technologii a jednocze艣nie dostrzegamy wyzwania systemowe. Nadal najwi臋ksz膮 obaw膮 s膮 fake newsy i dezinformacja. A偶 62% os贸b uczestnicz膮cych w badaniu dostrzeg艂o to wyzwanie. Ten sam odsetek os贸b badanych niepokoi si臋 o zbieranie danych o ich zachowaniach w internecie. Wyzwaniem pozostaje bezpiecze艅stwo, przejrzysto艣膰 oraz zakres u偶ytkowania przez przedsi臋biorstwa przekazywanych im danych. Obawy te pojawiaj膮 si臋 w r贸偶nych kontekstach korzystania z technologii.
Jak zauwa偶a Janusz Reichel z Uniwersytetu 艁贸dzkiego:
Etyka i technologia s膮 nierozerwalnie splecione. Ka偶da innowacja niesie ze sob膮 konsekwencje moralne. Trzeba je 艣wiadomie rozpoznawa膰, bowiem technologie kszta艂tuj膮 nasze decyzje, relacje spo艂eczne i spos贸b postrzegania 艣wiata. Wymagaj膮 wi臋c odpowiedzialnego projektowania oraz przy tej okazji refleksji nad warto艣ciami, kt贸re wzmacniaj膮 lub naruszaj膮. Sytuacj膮 optymaln膮 by艂oby, gdyby rozw贸j techniczny nie wyprzedza艂 namys艂u etycznego. W przeciwnym razie mo偶e si臋 okaza膰, 偶e tworzymy narz臋dzia z jednej strony pot臋偶ne, ale niekoniecznie dobre.
Czy zatem technologia lubi etyk臋? Normy i warto艣ci etyczne okre艣laj膮 co jest dla nas wa偶ne, dla nas jako jednostek jak i jako spo艂ecze艅stwa. Mocno zanurzamy si臋 w technologi臋, dlatego potrzebujemy mie膰 pewno艣膰, 偶e nie przekracza ona naszych granic i szanuje nasze prawa 鈥� prawa cz艂owieka.
Zapraszamy do lektury