Baczy艅ski, 偶o艂nierz Armii Krajowej i podchor膮偶y batalionu 鈥濸arasol鈥�, poleg艂 4 sierpnia 1944 roku w Pa艂acu Blanka podczas pierwszych dni Powstania Warszawskiego. W powszechnej 艣wiadomo艣ci pozostaje przede wszystkim poet膮, jednak jego dzia艂alno艣膰 artystyczna obejmowa艂a r贸wnie偶 grafik臋. Przed wybuchem wojny planowa艂 podj膮膰 studia na Akademii Sztuk Pi臋knych, marzenia te przekre艣li艂a jednak okupacja. Zainteresowania plastyczne realizowa艂 mi臋dzy innymi poprzez tworzenie r臋kopi艣miennych tomik贸w poetyckich, starannie projektowanych pod wzgl臋dem typograficznym i wzbogacanych autorskimi ilustracjami. Cz臋艣膰 tych wyj膮tkowych obiekt贸w znajduje si臋 obecnie w Warszawie 鈥� w zbiorach Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza oraz Biblioteki Narodowej.
Cenne pami膮tki zwi膮zane z tw贸rczo艣ci膮 i biografi膮 Krzysztofa Kamila Baczy艅skiego znajduj膮 si臋 r贸wnie偶 w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Nale偶膮 do nich m.in. r臋kopi艣mienne i maszynopi艣mienne wiersze podarowane przez poet臋 Zuzannie Chuwe艅 oraz trzy zeszyty szkolne z okresu jego nauki w gimnazjum. Szczeg贸ln膮 warto艣膰 przedstawiaj膮 dwa r臋kopi艣mienne pierwowzory tom贸w Wyspa szcz臋艣cia i Wybrane wiersze (Akc. Rps. 5190-5191) uzupe艂nione o kilkana艣cie utwor贸w rozproszonych. Jak zauwa偶a Emilia Zaczkowska-Szypowska w artykule Tomy r臋kopi艣mienne Krzysztofa Kamila Baczy艅skiego wobec kultury r臋kopisu, 鈥濿szystkie utwory 艂膮cz膮, zgodnie z dedykacj膮, okoliczno艣ci powstania 鈥� czas po wsp贸lnie sp臋dzonych wakacjach w Jugos艂awii鈥�. Zachowane r臋kopisy dokumentuj膮 m艂odzie艅cz膮 relacj臋 poety z Zuzann膮 Chuwe艅, do kt贸rej Baczy艅ski przesy艂a艂 swoje utwory do Lwowa w 1938 roku. Zar贸wno karty r臋kopi艣mienne, jak i maszynopi艣mienne zawieraj膮 odr臋czne dopiski autora oraz adresatki. Jeden z pierwszych komentarzy Baczy艅skiego brzmi: 鈥濶apisz, czy zrozumia艂a艣 i kt贸ry Ci si臋 najwi臋cej podoba (o ile w og贸le...)鈥�. W innym miejscu poeta wyja艣nia znaczenie elegii, nadaj膮c obja艣nieniu osobisty charakter: 鈥濼utaj 偶egnam moje dzieci臋ctwo (...) patrz臋 w 偶ycie nowe, ci臋偶kie i ju偶 nie s艂oneczne. 呕ycie albo smutne, albo wyzute z prze偶y膰 gwa艂townych, silnych rado艣ci, kt贸rych tyle ma dzieci臋ctwo. Chc臋 jak kiedy艣 marzy膰 (...)鈥�. W艣r贸d utwor贸w dedykowanych Zuzannie Chuwe艅 znajduj膮 si臋 m.in.: Elegia, Z艂odziej, Modlitwa, Pie艣艅 o Szcz臋艣ciu, Spotkanie dalekie, [Inc.] Dzisiaj jest dzie艅 bez cia艂a [...], [Inc.] najdro偶sza dni jak ba艅ki myd艂em gryz膮 w oczy [...], Ma艂ej Zu ma艂e wspomnienie. Sanna, 艢mier膰 oraz Dla Zuzy. [Inc.] R贸偶e nad ranem si臋 perl膮 rozkwitem.
Zeszyty gimnazjalne Baczy艅skiego stanowi膮 unikatow膮 kategori臋 藕r贸de艂 archiwalnych 鈥� pozwalaj膮 prze艣ledzi膰 proces kszta艂towania si臋 warsztatu przysz艂ego poety, jego edukacj臋 oraz rozw贸j wra偶liwo艣ci literackiej i estetycznej. Najstarszym z zachowanych r臋kopis贸w jest zeszyt do historii staro偶ytnej z klasy I gimnazjalnej z roku szkolnego 1933/1934 (Akc. Rps 5192). Licz膮cy 66 kart r臋kopis zawiera notatki szkolne oraz odr臋czne ilustracje, stanowi膮c interesuj膮ce 艣wiadectwo edukacji m艂odego Baczy艅skiego. Szczeg贸ln膮 warto艣膰 maj膮 dwa zeszyty z j臋zyka polskiego z roku szkolnego 1936/1937 (Akc. Rps 5193), prowadzone podczas nauki w Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. Zachowane r臋kopisy obejmuj膮 notatki, 膰wiczenia oraz wypracowania, a jeden z zeszyt贸w zawiera r贸wnie偶 do艂膮czony odr臋czny rysunek. Materia艂y te pozwalaj膮 spojrze膰 na Baczy艅skiego nie jako na uznanego poet臋, lecz jako ucznia rozwijaj膮cego w艂asny j臋zyk literacki, spos贸b interpretowania tekst贸w kultury oraz wra偶liwo艣膰 estetyczn膮. Zeszyt do j臋zyka polskiego zosta艂 podzielony na trzy cz臋艣ci: 鈥濴ektury鈥�, 鈥災唚iczenia w m贸wieniu i pisaniu鈥� oraz 鈥濶auka o j臋zyku鈥�. Zachowane wypracowania mo偶na odczytywa膰 jako pierwsze pr贸by krytycznoliterackie przysz艂ego poety. Pokazuj膮 one nie tylko spos贸b interpretowania literatury, lecz tak偶e wyj膮tkow膮 dojrza艂o艣膰 j臋zyka oraz wra偶liwo艣膰 m艂odego autora.
W艣r贸d omawianych lektur znalaz艂y si臋 mi臋dzy innymi Z ziemi che艂mskiej W艂adys艂awa Reymonta, Sen Boles艂awa Prusa, Nocny lot Antoine'a de Saint-Exup茅ry'ego oraz Tajfun Josepha Conrada. O ile w interpretacji Nocnego lotu Baczy艅ski zwraca艂 uwag臋 na rol臋 przyrody, pisz膮c: 鈥濿 powie艣ci lotniczej opisy przyrody maj膮 znaczenie wybitne. Lotnik znajduj膮cy si臋 w przestrzeniach i pustce nocy, przez d艂ugie godziny obcuj膮cy ci膮gle z przyrod膮 z艂膮 i gro藕n膮, zbli偶a si臋 do niej, zna jej u艣miechy i gniew鈥�, o tyle wypracowanie po艣wi臋cone Tajfunowi pokazuje jego niezwyk艂膮 umiej臋tno艣膰 analizy psychologicznej i literackiej. M艂ody Baczy艅ski dostrzega, 偶e si艂a tw贸rczo艣ci Conrada tkwi nie w kreowaniu niezwyk艂ych bohater贸w, lecz w ukazywaniu ludzi pozornie zwyczajnych. Pisze: 鈥濨ohaterowie J. Conrada-Korzeniowskiego to ludzie nie wyr贸偶niaj膮cy si臋 niczym szczeg贸lnym鈥�, podkre艣laj膮c, 偶e nie s膮 to postacie idealizowane ani heroiczne. Zauwa偶a r贸wnie偶, 偶e autor 鈥瀙rzedstawia nam w swych utworach ludzi prawdziwych, 偶ywych鈥�, a zainteresowanie czytelnika buduje dzi臋ki przenikliwej analizie ich charakter贸w i do艣wiadcze艅. W dalszej cz臋艣ci wypracowania Baczy艅ski trafnie zauwa偶a, i偶 鈥炁紋cie rzeczywiste interesuje nas i tak bardzo porywa鈥�, je艣li zostanie ukazane z odpowiedni膮 wnikliwo艣ci膮 psychologiczn膮 i artystyczn膮. Rozwa偶ania ko艅czy spostrze偶eniem, 偶e Conrad przedstawia 鈥瀗iezwyk艂o艣膰 cz艂owieka zwyk艂ego鈥�. Ta szkolna interpretacja, napisana przez siedemnastoletniego ucznia, ujawnia nie tylko jego dojrza艂o艣膰 czytelnicz膮, lecz tak偶e umiej臋tno艣膰 samodzielnego formu艂owania s膮d贸w literackich oraz niezwyk艂膮 wra偶liwo艣膰 na psychologiczny wymiar dzie艂a.
Dzi艣 szkolne zeszyty Krzysztofa Kamila Baczy艅skiego stanowi膮 nie tylko cenne 藕r贸d艂o do bada艅 nad histori膮 edukacji polonistycznej II Rzeczypospolitej. S膮 r贸wnie偶 艣wiadectwem narodzin wybitnego talentu literackiego, dokumentuj膮c proces kszta艂towania si臋 warsztatu tw贸rczego jednego z najwybitniejszych poet贸w pokolenia Kolumb贸w. Pozwalaj膮 zobaczy膰 Baczy艅skiego nie tylko jako autora znanych wierszy wojennych, ale tak偶e jako uwa偶nego czytelnika, m艂odego krytyka literackiego i przysz艂ego artyst臋 艣wiadomie rozwijaj膮cego w艂asny styl.
Cyfrowe kopie r臋kopis贸w znajduj膮cych si臋 w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu 艁贸dzkiego s膮 dost臋pne w Bibliotece Cyfrowej U艁, dzi臋ki czemu badacze oraz wszyscy zainteresowani tw贸rczo艣ci膮 Krzysztofa Kamila Baczy艅skiego mog膮 zapozna膰 si臋 z tym wyj膮tkowym materia艂em 藕r贸d艂owym.
Tekst: Zesp贸艂 Oddzia艂u Zbior贸w Specjalnych, Biblioteka U艁