鈥濶ie mia艂em zasi臋gu. By艂em w kanale.鈥�
SMS Kariny Lisieckiej do Paw艂a Hikisza:
鈥� Jestem pod tym opuszczonym ko艣cio艂em, ale nie mam poj臋cia, z kt贸rej strony mog臋 do niego wej艣膰. Czy m贸g艂by艣 mi pom贸c?
Po 8 godzinach Pawe艂 odpisuje:
鈥� Przepraszam, 偶e nie odpisywa艂em. Nie mia艂em zasi臋gu. By艂em w kanale.
Tak Karina Lisiecka opisuje jedn膮 ze swoich rozm贸w z Paw艂em Hikiszem. Anegdota 艣wietnie obrazuje to, co zajmowa艂o i zajmuje autora od lat 鈥� podziemny 艣wiat.
Od dawna fascynowa艂y mnie miejsca opuszczone, ale tak偶e przestrzenie podziemne. To w艂a艣nie ta fascynacja zaprowadzi艂a mnie w ko艅cu do kana艂贸w鈥�
鈥� m贸wi艂 Pawe艂 Hikisz podczas spotkania.
Fascynacja Paw艂a Hikisza tym, co kryje si臋 pod ziemi膮 pozostaje niezmienna i ca艂y czas si臋 rozwija, ale o tym na ko艅cu鈥� Najpierw zobaczymy, jakie by艂y pocz膮tki wystawy.
Od pasji do projektu. Kulisy powstania 鈥濸odziemnej 艁odzi鈥�
Zdj臋cia kana艂贸w robi艂 od dawna i publikowa艂 je na swoim fanpage`u. Nie usz艂o to uwadze pracownik贸w Zak艂adu Wodoci膮g贸w i Kanalizacji w 艁odzi, dla kt贸rych historia kana艂贸w i ich niezwyk艂y klimat by艂y r贸wnie偶 fascynuj膮ce i warte pokazania tym, dla kt贸rych na co dzie艅 te przestrzenie pozostaj膮 niedost臋pne. Jednocze艣nie bardzo zale偶a艂o im na bezpiecze艅stwie i ograniczeniu wej艣膰 鈥瀗a dziko鈥�. Tak narodzi艂 si臋 pomys艂 wsp贸艂pracy, dla kt贸rego inspiracj膮 by艂o 100-lecie ZWiK 鈥� ju偶 z legalnymi wej艣ciami, przy zachowaniu restrykcyjnych procedur bezpiecze艅stwa. Wykonane w ramach tej wsp贸艂pracy zdj臋cia zaowocowa艂y powstaniem wystawy 鈥濸odziemna 艁贸d藕鈥�, kt贸ra pierwotnie zosta艂a wystawiona w przestrzeniach Dworca 艁贸d藕 Fabryczna.
Autor podkre艣la艂, 偶e realizacja projektu by艂a mo偶liwa wy艂膮cznie dzi臋ki wsparciu i profesjonalizmowi pracownik贸w, kt贸rzy odpowiadali za przygotowanie i zabezpieczenie ka偶dego zej艣cia.
Ze wzgl臋d贸w bezpiecze艅stwa zawsze towarzyszy艂o mi kilku pracownik贸w, cz臋艣膰 zostawa艂a na powierzchni, by w razie niebezpiecznej sytuacji wyci膮gn膮膰 nas na powierzchni臋. Najpierw kana艂 by艂 przez kilkana艣cie minut wietrzony, nast臋pnie czujnikami sprawdzano obecno艣膰 niebezpiecznych gaz贸w. Dopiero potem mogli艣my wej艣膰 do 艣rodka
鈥� wyja艣nia艂 Pawe艂 Hikisz.
Raz musieli艣my zrezygnowa膰 z wej艣cia. Gdy podjechali艣my na miejsce zacz臋艂a pada膰 drobna m偶awka. Ja uwa偶a艂em, 偶e to nic powa偶nego i zacz膮艂em si臋 nawet troch臋 niecierpliwo艣膰, 偶e czekamy. Po kilku minutach pracownicy odwo艂ali zej艣cie. Nie by艂em zbyt zadowolony, ale uszanowa艂em t臋 decyzj臋. Stwierdzi艂em, 偶e w takim razie przejd臋 si臋 wzd艂u偶 kana艂u Jasienia, ale na powierzchni. By艂em ogromnie zaskoczony, bo w ci膮gu kilkunastu minut mojego spaceru poziom rzeki podni贸s艂 si臋 b艂yskawicznie 鈥� przyby艂o oko艂o 20 cm wody. Wcze艣niej nie zdawa艂em sobie sprawy jak szybko to si臋 dzieje. Potem si臋 dowiedzia艂em, 偶e w przypadku deszczu kana艂 pod ziemi膮 zalewa si臋 b艂yskawicznie, a droga ucieczki nie zawsze jest dost臋pna. Nie wszystkie w艂azy mo偶na podnie艣膰, cz臋艣膰 znajduje si臋 na 艣rodku ruchliwych ulic. W takiej sytuacji cz艂owiek znajduje si臋 w potrzasku i mo偶e si臋 to sko艅czy膰 tragicznie
鈥� doda艂 autor.
W trakcie rozmowy nie zabrak艂o r贸wnie偶 l偶ejszych opowie艣ci z pracy pod ziemi膮. Fotograf wspomina艂, 偶e towarzysz膮cy mu pracownicy ZWiK za ka偶dym razem starali si臋 pokaza膰 mu miejsca, kt贸rych jeszcze nie zna艂:
Pracownicy, kt贸rzy ze mn膮 schodzili zawsze pytali czy ju偶 by艂em w tym kanale. Bardzo chcieli pokaza膰 mi co艣 nowego. Zwykle niestety okazywa艂o si臋, 偶e dany kana艂 ju偶 wcze艣niej odwiedza艂em. Ale raz uda艂o im si臋 mnie zaskoczy膰. Zaprowadzili mnie w miejsce, kt贸rego nie zna艂em. Bardzo si臋 wtedy ucieszyli
鈥� wspomina艂 autor.
Od miejskich kana艂贸w do historycznych kadr贸w
Prezentowane na wystawie fotografie ukazuj膮 niezwyk艂y 艣wiat 艂贸dzkich kana艂贸w, skanalizowanych rzek i kom贸r przelewowych, kt贸re od ponad stu lat stanowi膮 cz臋艣膰 miejskiej infrastruktury.
Autor zwraca艂 uwag臋, 偶e 艂贸dzkie kana艂y s膮 wyj膮tkowe w skali kraju. W wi臋kszo艣ci zosta艂y wymurowane z ceg艂y wed艂ug projektu brytyjskiego in偶yniera Sir Williama Lindleya, dzi臋ki czemu przypominaj膮 bardziej zabytkowe podziemne tunele ni偶 wsp贸艂czesne kolektory.
Przede wszystkim sam fakt, 偶e s膮 ceglane sprawia, 偶e przypominaj膮 podziemne tunele z XIX wieku, zamiast surowych betonowych przepust贸w. To podziemne konstrukcje z prawdziwym kunsztem. S膮 one unikatowe w skali naszego kraju, jedynie w Warszawie mo偶na spotka膰 podobne kana艂y
鈥� podkre艣la艂 fotograf.
Podczas spotkania uczestnicy mogli pozna膰 kulisy realizacji zdj臋膰, kt贸re powstawa艂y m.in. w kana艂ach rzek 艁贸dki, Jasienia, Ba艂utki czy Karolewki, a tak偶e w imponuj膮cej komorze zwanej 鈥瀏wiazd膮鈥� pod dworcem 艁贸d藕 Kaliska. Dr Hikisz opowiada艂 o wielogodzinnych zej艣ciach pod ziemi臋 i wymagaj膮cych warunkach pracy.
Fotografowanie w kana艂ach to 偶mudny proces. W ciemno艣ci jedynym 艣wiat艂em jest latarka. Aparat stoi na statywie przy d艂ugiej ekspozycji, a wszystko do艣wietla si臋 r臋cznie. Jedno zdj臋cie potrafi艂o powstawa膰 nawet 10 minut. Ja tymczasem biega艂em z latark膮 z miejsca na miejsce, by do艣wietli膰 to, co chcia艂em. Czasem z takiej 4-5-godzinnej wyprawy wraca艂em z 5 zdj臋ciami. Ca艂y proces trwa艂 3 miesi膮ce i obejmowa艂 blisko 10 zej艣膰 pod ziemi臋
鈥� wyja艣nia艂.
Zdj臋cia prezentowane na wystawie nie tylko dokumentuj膮 wsp贸艂czesny wygl膮d miejsc zwi膮zanych z histori膮 miasta i dzia艂alno艣ci膮 ZWiK, ale tak偶e tworz膮 zapis dla przysz艂ych pokole艅. Zestawienie wsp贸艂czesnych kadr贸w z fotografiami archiwalnymi pozwala dostrzec skal臋 zmian zachodz膮cych na przestrzeni lat i u艣wiadamia, jak wa偶ne jest zachowywanie pami臋ci o lokalnym dziedzictwie.
Mam nadziej臋, 偶e w przysz艂o艣ci moje prace stan膮 si臋 r贸wnie偶 cennym materia艂em historycznym. Dzi臋ki ZWiK, na wystawie mamy mo偶liwo艣膰 obejrzenia zdj臋cia archiwalnych. To fascynuj膮ce m贸c by膰 w tych miejscach i m贸c zobaczy膰 jak si臋 zmieni艂y. By膰 mo偶e za 100 lat moje zdj臋cia stan膮 si臋 materia艂em archiwalnym i kto艣 b臋dzie z nostalgi膮 patrzy艂 na te historyczne miejsca
- dodaje Pawe艂 Hikisz.
Od surowej architektury do cz艂owieka w kadrze
Jednym z najciekawszych w膮tk贸w spotkania by艂a opowie艣膰 o zmianie podej艣cia autora do fotografii. Dotychczas skupia艂 si臋 g艂贸wnie na architekturze i przestrzeni, jednak podczas realizacji tego projektu po raz pierwszy tak du偶膮 rol臋 odegra艂 cz艂owiek.
Najtrudniejsze by艂o fotografowanie ludzi. Do tej pory robi艂em zdj臋cia samych kana艂贸w. Tym razem poproszono mnie, aby uj膮膰 na zdj臋ciach pracownik贸w ZWiK. A to zupe艂nie inny rodzaj fotografii
鈥� przyzna艂.
Jak podkre艣la艂, obecno艣膰 cz艂owieka pozwoli艂a lepiej pokaza膰 skal臋 podziemnych konstrukcji i charakter wykonywanej tam pracy.
Po raz pierwszy zobaczy艂em, jak ciekawie wygl膮da cz艂owiek w przestrzeni podziemnej. Pierwiastek ludzki nadaje zdj臋ciom kontekst i pokazuje skal臋 tych budowli 鈥� czasem s膮 to ogromne przestrzenie zachwycaj膮ce wielko艣ci膮 i kunsztem architektonicznym, innym razem s膮 to bardzo w膮skie i ciasne pomieszczenia, w kt贸rych ci臋偶ko jest si臋 przemieszcza膰. Pokazuje to te偶 trudne warunki, w jakich niekiedy pracuj膮 pracownicy ZWiK. Czasem musz膮 przemieszcza膰 si臋 w w膮skich, niskich kana艂ach na kolanach, w nieprzyjemnym zapachu, w zimnie i wilgoci
鈥� m贸wi艂.
Od miejskich kana艂贸w do dzikich jaski艅
Na koniec autor opowiedzia艂 nam o swojej nowej fascynacji innymi podziemnymi przestrzeniami 鈥� jaskiniami. Do cel贸w podziemnych wypraw do艂膮czy艂y wi臋c jaskinie w Jurze Krakowsko-Cz臋stochowskiej. Zwr贸ci艂 uwag臋 na nowe wyzwania, jakie przed nim stawiaj膮:
Jaskinie to ju偶 trudniejsze zadanie. Ze wzgl臋du na r贸偶norodno艣膰 form skalnych i wszechobecn膮 ciemno艣膰 trudniej si臋 tam fotografuje. Poza tym wyprawy do jaski艅 wymagaj膮 du偶o lepszej kondycji fizycznej, kt贸rej ja nie mam. Ale i tak bardzo to lubi臋. W jaskiniach tak, jak i w kana艂ach panuje specyficzny zapach. Powiedzia艂bym, takiej mokrej ceg艂y, ale dla mnie ten zapach jest przyjemny.
Spotkanie zako艅czy艂o si臋 rozmow膮 z publiczno艣ci膮, wymian膮 refleksji na temat dziedzictwa architektonicznego 艁odzi oraz zach臋t膮 do odkrywania mniej znanych kart historii naszego miasta. Cho膰 wernisa偶 jest ju偶 za nami to wystawa jest dost臋pna do 12 wrze艣nia 2026.
Zapraszamy od poniedzia艂ku do pi膮tku w godzinach 10:00-14:00 do Galerii Wozownia, ul. Franciszka艅ska 1/5.
A na zako艅czenie wystawy odb臋d膮 si臋 dwa dodatkowe wydarzenia:
- Podziemna 艁贸d藕 w ogrodach Biedermanna 鈥� spacer szlakiem rzek i kana艂贸w - oprowadzanie szlakiem 艂贸dzkich rzek i kana艂贸w w obr臋bie ogrod贸w Pa艂acu Alfreda Biedermanna 鈥� szczeg贸艂y wkr贸tce.
- Cztery spojrzenia na 鈥濸odziemn膮 艁贸d藕鈥�: Dyskusja panelowa (12 wrze艣nia 2026 r.) 鈥� szczeg贸艂y wkr贸tce.
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, , Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
窜诲箩臋肠颈补: Maciej Andrzejewski, Centrum Komunikacji Marki U艁