W ostatnich dekadach europejskie miasta coraz wyra藕niej odzwierciedlaj膮 pog艂臋biaj膮ce si臋 podzia艂y spo艂eczne. Z jednej strony rosn膮 nier贸wno艣ci dochodowe, z drugiej wiele kraj贸w do艣wiadcza intensywnych proces贸w migracyjnych. Oba zjawiska wp艂ywaj膮 na spos贸b organizacji przestrzeni miejskiej, prowadz膮c do utrwalania si臋 obszar贸w zamieszkiwanych przez grupy o podobnym statusie ekonomicznym lub pochodzeniu migracyjnym.
Dotychczasowe badania dotycz膮ce segregacji mieszkaniowej w Europie koncentrowa艂y si臋 przede wszystkim na najwi臋kszych metropoliach i stolicach pa艅stw, analizuj膮c zazwyczaj tylko jeden wymiar zjawiska, czyli segregacj臋 ekonomiczn膮 albo imigracyjn膮. Tymczasem rzeczywiste procesy zachodz膮ce w miastach s膮 znacznie bardziej z艂o偶one i wzajemnie powi膮zane.
Aby lepiej zrozumie膰 te zale偶no艣ci, naukowcy prof. Szymon Marci艅czak z Wydzia艂u Nauk Geograficznych Uniwersytetu 艁贸dzkiego oraz prof. Ricardo Iglesias-Pascual z Universidad Pablo de Olavide przeanalizowali poziom segregacji mieszkaniowej w 124 najg臋艣ciej zaludnionych miastach Hiszpanii.
W 2021 roku w tych miastach mieszka艂o niemal 47 procent ludno艣ci kraju. Badanie obj臋艂o zar贸wno segregacj臋 dochodow膮, jak i segregacj臋 zwi膮zan膮 ze statusem imigracyjnym mieszka艅c贸w.
W analizie wykorzystano dane pochodz膮ce z obszar贸w spisowych oraz jednostek administracyjnych gmin. Poziom segregacji okre艣lano przy pomocy wska藕nika odmienno艣ci (D), jednego z najcz臋艣ciej stosowanych narz臋dzi w badaniach nad struktur膮 spo艂eczn膮 miast. Pozwala on oceni膰 stopie艅 przestrzennego oddzielenia poszczeg贸lnych grup spo艂ecznych.
Badacze zastosowali r贸wnie偶 modele regresji typu SUR (Seemingly Unrelated Regression), kt贸re umo偶liwi艂y jednoczesne zbadanie wp艂ywu czynnik贸w ekonomicznych i demograficznych na oba typy segregacji. Dzi臋ki temu mo偶liwe by艂o uchwycenie relacji pomi臋dzy struktur膮 gospodarcz膮 miast a sposobem rozmieszczenia mieszka艅c贸w w przestrzeni miejskiej.
Wsp贸艂czesne miasta wobec narastaj膮cych podzia艂贸w
Wyniki bada艅 pokazuj膮, 偶e cechy strukturalne region贸w miejskich s膮 istotnym czynnikiem wp艂ywaj膮cym zar贸wno na segregacj臋 dochodow膮, jak i imigracyjn膮. Oznacza to, 偶e przestrzenne podzia艂y spo艂eczne nie powstaj膮 przypadkowo, lecz s膮 silnie zwi膮zane z funkcjonowaniem lokalnych rynk贸w pracy, struktur膮 demograficzn膮 oraz poziomem rozwoju gospodarczego poszczeg贸lnych miast.
Analiza wskazuje r贸wnie偶, 偶e o偶ywienie gospodarcze po kryzysie finansowym z 2008 roku nie doprowadzi艂o do zmniejszenia nier贸wno艣ci przestrzennych. Wr臋cz przeciwnie, segregacja ekonomiczna i imigracyjna utrwali艂a si臋 i w wielu przypadkach przyj臋艂a trwa艂y charakter.
Zdaniem badaczy mo偶e to oznacza膰, 偶e wsp贸艂czesne europejskie miasta coraz silniej dziel膮 si臋 na obszary o odmiennych warunkach 偶ycia, mo偶liwo艣ciach ekonomicznych i poziomie integracji spo艂ecznej.
Badanie zwraca uwag臋 na potrzeb臋 bardziej kompleksowego spojrzenia na rozw贸j miast i polityki mieszkaniowe. Autorzy podkre艣laj膮, 偶e przeciwdzia艂anie segregacji wymaga uwzgl臋dnienia jednocze艣nie czynnik贸w ekonomicznych, spo艂ecznych i migracyjnych, poniewa偶 wszystkie te procesy wzajemnie si臋 przenikaj膮 i wp艂ywaj膮 na organizacj臋 wsp贸艂czesnej przestrzeni miejskiej.
殴r贸d艂o: Marci艅czak Szymon, Iglesias-Pascual Ricardo: Income and immigrant segregation in urban Spain, European Urban and Regional Studies, SAGE Publications, 2025, s. 1-17, DOI:10.1177/09697764251396019