29 maja 2025 r. o godzinie 19.00 w Warszawie w Studiu Koncertowym Polskiego Radia odby艂a si臋 uroczysta gala wr臋czenia nagr贸d w tegorocznej edycji Grand Press Photo. Po raz pierwszy uroczysto艣膰 by艂a transmitowana na 偶ywo w TVP Kultura. W艣r贸d nagrodzonych prac znalaz艂 si臋 fotoreporta偶 z chojnickiej Doliny 艢mierci, kt贸ry zaj膮艂 II miejsce kategorii 鈥�Stories - Current Events鈥嬧�嬧�嬧��"鈥嬧�嬧�� 鈥� fotoreporta偶 pokazuje miejsce gdzie odkryto masowe groby chojniczan zamordowanych przez Niemc贸w podczas II wojny 艣wiatowej. Pracami archeologicznymi kierowa艂 dr Dawid Kobia艂ka z Instytutu Archeologii U艁.
Podczas odbierania nagrody Daniel Frymark zaznaczy艂:
Historia, kt贸r膮 widzicie na zdj臋ciach 鈥� Zbrodni Pomorskiej, bo tak nazywana jest przez historyk贸w 鈥� jest nadal 偶ywa w Chojnicach. Wiele os贸b straci艂o swoich bliskich. Dzi臋ki heroicznej pracy archeolog贸w, 艣ledczych z IPN-u i historyk贸w uda艂o si臋 przywr贸ci膰 to偶samo艣膰 niekt贸rych ofiar, i to jest bardzo wa偶ne dla rodzin pomordowanych.
Grand Press Photo (tak偶e Og贸lnopolski Konkurs Fotografii Reporterskiej Grand Press Photo) 鈥� og贸lnopolski konkurs dla zawodowych fotoreporter贸w, organizowany od 2005 roku. Nale偶y do najbardziej presti偶owych konkurs贸w fotograficznych w Polsce. Konkurs organizowany jest przez 鈥濸ress鈥� i Fundacj臋 Grand Press.
Chojnicka Dolina 艢mierci
Zbrodnia pomorska 1939 roku to okre艣lenie na masowe zbrodnie, kt贸re dokonywane by艂y na Pomorzu Gda艅skim w pierwszych miesi膮cach II wojny 艣wiatowej. Jednym z oko艂o 400 miejsc ka藕ni, gdzie mordowano m.in. inteligencj臋, osoby chore psychicznie i 呕yd贸w, by艂y p贸艂nocne obrze偶a Chojnic, znane dzi艣 jako Dolina 艢mierci.
Drug膮 grup膮 os贸b zamordowanych pod Chojnicami by艂y osoby umys艂owo chore, kt贸re znajdowa艂y si臋 w tzw. Krajowych Zak艂adach Opieki Spo艂ecznej w Chojnicach. Pomi臋dzy 20 a 23 pa藕dziernika 1939 wymordowano wszystkich pensjonariuszy 鈥� co najmniej 218 os贸b. Na okolicznych polach zg艂adzono tak偶e 15 przedstawicieli lokalnej spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej. Wymordowano wtedy ca艂e rodziny 鈥� razem z dzie膰mi.
Pod koniec stycznia 1945 r. do Chojnic doprowadzono kilkuset osobow膮 kolumn臋 polskich wi臋藕ni贸w. Osoby te zosta艂y zamordowane, a ich cia艂a nast臋pnie spalono w celu zatuszowania 艣lad贸w zbrodni. Po wojnie przeprowadzono prace ekshumacyjne. W ich wyniku wydobyto szcz膮tki 168 os贸b, z czego rodziny i bliscy rozpoznali 53 ofiary.
Zbrodnia pomorska by艂a zaplanowan膮 akcj膮 eksterminacyjn膮 prowadzon膮 przez Niemc贸w na terenie przedwojennego wojew贸dztwa pomorskiego w ponad 400 miejscowo艣ciach na polskiej ludno艣ci cywilnej. Na podstawie dokumentacji ekshumacyjnej i imiennych list ustalono ok. 16 tys. ofiar. W historiografii przyj臋艂o si臋, 偶e wed艂ug r贸偶nych szacunk贸w zosta艂o zamordowanych od 20 do nawet 40 tys. os贸b. Najwi臋kszym miejscem ka藕ni s膮 tzw. Lasy Pia艣nickie, gdzie zgin臋艂o co najmniej 10 tys. os贸b. Pe艂na liczba ofiar nie jest znana, poniewa偶 Niemcy zniszczyli dokumentacj臋 i spalili zw艂oki.
Odkrycie szcz膮tk贸w ofiar
Odkrycia dokonano podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych w latach 2021-2024 przez Oddzia艂ow膮 Komisj臋 艢cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gda艅sku. Na p贸艂nocnych obrze偶ach Chojnic odnaleziono szcz膮tki ok. 700 ofiar niemieckich zbrodni z czas贸w II wojny 艣wiatowej. 艢ledztwo IPN zosta艂o wszcz臋te po tym, jak zesp贸艂 archeolog贸w pod kierunkiem dr. Dawida Kobia艂ki odkry艂 na tym terenie masowe groby, w trakcie prowadzonych prac archeologicznych mi臋dzy 9 maja a 15 grudnia 2020 roku.
Wystawa czasowa 鈥濧rcheologia zbrodni 鈥� niemieckie zbrodnie w chojnickiej Dolinie 艢mierci鈥�
Do ko艅ca czerwca 2025 r. przed budynkiem Instytutu Historii U艁 (ul. hm. A. Kami艅skiego 27a) dost臋pna b臋dzie wystawa plenerow膮 dot. odkrycia dokonanego przez dr. Dawida Kobia艂k臋. Na wystawie mo偶na zobaczy膰 60 zdj臋膰 dokumentuj膮cych 5 lat 艣ledztwa prowadzonego w Dolinie 艢mierci 鈥�
Informacje: dr Dawida Kobia艂ka
Redakcja: Mateusz Kowalski (WFH U艁)
Zdj臋cia: Daniel Frymark