Dlaczego nie istnieje zbrodnia doskona艂a? Tak膮 tez臋 stawia Pan Doktor w ksi膮偶ce 鈥瀂brodnia niedoskona艂a鈥�, kt贸r膮 napisa艂 Pan wsp贸lnie z Katarzyn膮 Bond膮.
Faktycznie zbrodnia doskona艂a nie istnieje, cho膰by z uwagi na to, 偶e ka偶dy cz艂owiek pope艂nia b艂臋dy. Nawet je艣li sprawca dobrze przygotowuje si臋 do pope艂nienia przest臋pstwa, nie zdaje sobie sprawy z w艂asnych ogranicze艅 i nie jest w stanie zapanowa膰 nad r贸偶nego rodzaju emocjami towarzysz膮cymi temu zdarzeniu. Czasami przeszacowuje swoje umiej臋tno艣ci. Tak dzieje si臋 w przypadku os贸b zak艂adaj膮cych, i偶 po dokonaniu zbrodni przenios膮 cia艂o i umieszcz膮 je w miejscu niedost臋pnym 鈥� w praktyce okazuje si臋 to niezwykle trudne, co cz臋sto zaskakuje sprawc贸w.
Emocje sprawiaj膮 r贸wnie偶, 偶e sprawcy pr贸buj膮 poprawia膰 efekty swoich dzia艂a艅. Coraz cz臋艣ciej podrzucaj膮 r贸偶ne 艣lady maj膮ce doprowadzi膰 organy 艣cigania do b艂臋dnych wniosk贸w. Dok艂adne prze艣ledzenie ca艂ej sekwencji zdarze艅 krok po kroku pozwala jednak odnale藕膰 pewne 艣lady zachowa艅, stanowi膮ce p贸藕niej podstaw臋 wnioskowania o cechach osobowo艣ci nieznanego sprawcy.
Dlatego zbrodnia doskona艂a nie istnieje. Z roku na rok rozwijaj膮 si臋 badania i techniki kryminalistyczne, a analizy staj膮 si臋 coraz bardziej szczeg贸艂owe, co sprawia, 偶e osoby stoj膮ce za zbrodniami s膮 demaskowane szybciej ni偶 w przesz艂o艣ci.
Obecnie rekordy popularno艣ci bij膮 podcasty true crime. Z czego wynika rosn膮ce zainteresowanie tematyk膮 kryminaln膮 opart膮 na faktach w szeroko rozumianej popkulturze?
Popularno艣膰 podcast贸w wi膮偶e si臋 z ciekawo艣ci膮 ludzi. Obecnie nie ma szanuj膮cej si臋 stacji telewizyjnej, kt贸ra nie emitowa艂aby programu o tematyce kryminalnej. To przyci膮ga uwag臋 widz贸w. Liczy si臋 nie tylko ciekawo艣膰 odbiorcy, ale przede wszystkim kwestia dobrze zorganizowanej narracji i licznych zwrot贸w akcji.
Narracja jest tym ciekawsza, tym istotniejsza i tym wi臋ksz膮 grup臋 odbiorc贸w przyci膮ga, im bardziej jest zawoalowana. Je偶eli tw贸rca podcastu potrafi umiej臋tnie dawkowa膰 informacje i przedstawia膰 je szcz膮tkowo, daj膮c odbiorcy mo偶liwo艣膰 interpretacji, to do艣膰 艂atwo wci膮ga go w gr臋, w kt贸rej musi on dokona膰 refleksji i sta膰 si臋 niejako 艣ledczym. Je偶eli kto艣 obejrzy jeden odcinek, z ch臋ci膮 si臋gnie po kolejne.
Czy zdarzy艂o si臋 Panu sporz膮dzi膰 opini臋, kt贸ra zmieni艂a przebieg post臋powania s膮dowego? Czy m贸g艂by Pan opowiedzie膰 o takim przypadku?
Nie tylko w sprawach s膮dowych, ale przede wszystkim w post臋powaniach przygotowawczych opinie z zakresu psychologii 艣ledczej odgrywaj膮 coraz istotniejsz膮 rol臋. Cho膰by dlatego, 偶e pozwalaj膮 powi膮za膰 r贸偶ne 艣lady, a na ich podstawie wskaza膰 indywidualne cechy sprawcy, kt贸re s膮 ma艂o powtarzalne w populacji. Dochodz膮 do tego pewnego rodzaju 艣lady zachowania znajdowane na miejscach zdarze艅. R贸wnie偶 one zostaj膮 poddane analizie, przyczyniaj膮c si臋 do zdemaskowania sprawcy.
Zdarza si臋, 偶e organ 艣cigania nie jest w stanie odpowiedzie膰 na pytanie, co si臋 wydarzy艂o. W tym miejscu pojawiaj膮 si臋 tzw. portrety psychologiczne os贸b nie偶yj膮cych. Dzia艂ania bieg艂ego z zakresu psychologii 艣ledczej zmierzaj膮 do ustalenia, co si臋 sta艂o. Mamy trzy wersje: zab贸jstwo, samob贸jstwo albo nieszcz臋艣liwy wypadek.
Dopiero w latach 90. XX wieku zacz臋to dostrzega膰, 偶e wiedza na temat ofiary odgrywa istotn膮 rol臋 w prowadzonych post臋powaniach. Ta wiedza p贸藕niej przynosi efekty, kt贸rych czasami nawet organ 艣cigania si臋 nie spodziewa. Pami臋tam sytuacj臋 ze starsz膮 kobiet膮, kt贸ra zg艂osi艂a si臋 i twierdzi艂a, 偶e widzia艂a, jak sprawca wrzuca艂 zw艂oki do studzienki kanalizacyjnej. Oczywi艣cie po wielu latach taki 艣lad w pami臋ci osoby starszej ulega pewnego rodzaju zatarciu. Sprawa wydawa艂a si臋 beznadziejna, ale ta pani do艂膮czy艂a dziennik, w kt贸rym zapisywa艂a wszelkie informacje poprzedzaj膮ce ca艂e zdarzenie. Z tych materia艂贸w uda艂o si臋 stworzy膰 histori臋 pozwalaj膮c膮 odpowiedzie膰 na pytanie o motywacj臋 sprawcy.
Zdarzaj膮 si臋 takie przypadki, w kt贸rych jeden szczeg贸艂 przynosi na tyle istotne informacje, 偶e np. dzi臋ki analizie ubra艅 ofiary jeste艣my w stanie wskaza膰, ilu by艂o sprawc贸w.
Jakie praktyczne umiej臋tno艣ci zdobywaj膮 uczestnicy zaj臋膰 Pana Doktora i w jaki spos贸b mog膮 je p贸藕niej wykorzystywa膰 w pracy zawodowej?
Uczestnicy studi贸w podyplomowych 鈥濸sychiatria i psychologia s膮dowa鈥� przede wszystkim otrzymuj膮 wiedz臋 dotycz膮c膮 mo偶liwo艣ci analitycznych. Ucz膮 si臋 nowych metod stosowanych w psychologii 艣ledczej, m.in. sporz膮dzania opinii typologicznych, profilowania os贸b nie偶yj膮cych czy budowania profili psychologiczno-kryminalistycznych, kt贸re pozwalaj膮 zaw臋zi膰 obszar poszukiwa艅.
W ten spos贸b z grupy 500 potencjalnych podejrzanych pozostaje 100 os贸b. Tu pojawia si臋 znaczenie profilowania, ale tak偶e bada艅 statystycznych zwi膮zanych z tym, jakie osoby dokonuj膮 takich przest臋pstw. P贸藕niejsza analiza danych dotycz膮cych funkcjonowania ofiary, tzw. danych wiktymologicznych, pozwala stwierdzi膰, z kim ta osoba utrzymywa艂a relacje. Dzi臋ki temu organom 艣cigania du偶o 艂atwiej prowadzi膰 dzia艂ania kryminalistyczne.
Poza tym s艂uchacze naszych studi贸w otrzymuj膮 mn贸stwo informacji na temat r贸偶nych form przes艂ucha艅, w szczeg贸lno艣ci tzw. przes艂ucha艅 szczeg贸lnych. Wiele zaj臋膰 na tych studiach stanowi膮 zaj臋cia praktyczne, dzi臋ki kt贸rym uczestnik ma kontakt z rzeczywistym materia艂em pochodz膮cym z miejsc zdarze艅. Podczas zaj臋膰 s艂uchacze dowiaduj膮 si臋 m.in., jakie mo偶liwo艣ci i ograniczenia fizyczne i psychologiczne ma osoba w okre艣lonym wieku, co pomaga zaw臋zi膰 kr膮g podejrzanych.
Mamy r贸wnie偶 ca艂y wachlarz informacji zwi膮zanych m.in. z opiniodawstwem s膮dowo-psychiatrycznym i s膮dowo-psychologicznym. Uczymy, jak takie opinie s膮 tworzone, jak mo偶na je weryfikowa膰 i analizowa膰, aby p贸藕niej wykorzysta膰 je w toku prowadzonego post臋powania.
Co wyr贸偶nia program studi贸w podyplomowych 鈥濸sychiatria i psychologia s膮dowa鈥� na tle innych ofert szkoleniowych dla 艣rodowiska prawniczego?
Zgromadzili艣my kadr臋 pochodz膮c膮 z r贸偶nych o艣rodk贸w w Polsce. S膮 to nie tylko pracownicy naukowi, ale przede wszystkim praktycy i eksperci w swoich dziedzinach. Te studia prowadzi naprawd臋 dobrze dobrana kadra.
Kolejnym atutem jest to, 偶e znaczn膮 cz臋艣膰 zaj臋膰 stanowi膮 zaj臋cia praktyczne, opieraj膮ce si臋 nie na materiale eksperymentalnym, lecz na materiale zabezpieczonym na r贸偶nego rodzaju miejscach zdarze艅. Pozwala to na zaprezentowanie okre艣lonych sekwencji zdarze艅 i mo偶liwo艣ci ich analizy, co stanowi bardzo istotny atut w procesie nauki.
Chcia艂bym r贸wnie偶 doda膰, 偶e te studia 鈥� patrz膮c na programy innych kierunk贸w o podobnej tematyce 鈥� s膮 niezwykle efektywne. Potwierdzaj膮 to opinie samych uczestnik贸w, kt贸rzy polecaj膮 je innym profesjonalistom.
BIOGRAM
Dr Bogdan Lach 鈥� psycholog 艣ledczy, bieg艂y s膮dowy z zakresu psychologii oraz jeden z najbardziej uznanych profiler贸w w Polsce. Specjalizuje si臋 w przest臋pstwach z u偶yciem przemocy. Jako pierwszy psycholog 艣ledczy w kraju zajmowa艂 si臋 profilowaniem sprawc贸w, tworz膮c dotychczas ponad 400 profili psychologicznych i kryminalistycznych nieznanych sprawc贸w.
Emerytowany podinspektor policji, zwi膮zany z Komend膮 Wojew贸dzk膮 Policji w Katowicach, wcze艣niej pracowa艂 m.in. w S艂u偶bie Wi臋ziennej oraz jako ekspert i koordynator zespo艂u psycholog贸w. Wyk艂adowca uniwersytecki, autor publikacji z zakresu psychologii 艣ledczej oraz wsp贸艂autor ksi膮偶ek po艣wi臋conych profilowaniu kryminalnemu. Odznaczony Z艂otym Krzy偶em Zas艂ugi oraz odznak膮 鈥瀂as艂u偶ony Policjant鈥�.
Szczeg贸艂owe informacje na temat studi贸w podyplomowych 鈥濸sychiatria i psychologia s膮dowa鈥� znajd膮 Pa艅stwo .
Redakcja i zdj臋cie: Daniel Mali艅ski (WPiA U艁)