Laureat inny ni偶 wszyscy
Pokojowa Nagroda Nobla trafia艂a w r臋ce przedstawicieli Afryki ju偶 dziewi臋ciokrotnie. Tylko w trzech przypadkach laureaci otrzymywali j膮 w zwi膮zku z pe艂nieniem funkcji pa艅stwowych. Byli nimi prezydenci: Egiptu (Anwar Sadat w 1978 r.), RPA (F.W. de Klerk w 1993 r.) oraz Liberii (Ellen Johnson Sirleaf w 2011 r.).
Wszyscy troje zostali uhonorowani za d艂ugotrwa艂e, szeroko nag艂a艣niane przez media wysi艂ki zmierzaj膮ce do rozwi膮zania powa偶nych problem贸w politycznych i spo艂ecznych (odpowiednio: kryzysu bliskowschodniego, konfliktu rasowego oraz poprawy sytuacji kobiet). Na tym tle, 43-letni Abiy Ahmed jest postaci膮 szczeg贸ln膮.
Jeszcze w marcu 2018 roku dawny partyzant walcz膮cy z re偶imem Derg, student londy艅skiego University of Greenwich, cz艂onek si艂 pokojowych ONZ w Rwandzie i biznesmen w bran偶y telekomunikacyjnej (imponuj膮ce CV!) by艂 liderem jednej z partii tworz膮cych rz膮dz膮c膮 koalicj臋 Etiopskiego Ludowego Rewolucyjnego Frontu Demokratycznego. Poza granicami Etiopii rozpoznawa艂o go niewielu.
Urz膮d premiera obj膮艂 miesi膮c p贸藕niej po niespodziewanej rezygnacji Hailemariama Desalegn. Stan膮艂 na czele rz膮du uznawanego za jeden z najtwardszych autorytarnych re偶im贸w kontynentu. Zacz膮艂 kierowa膰 pa艅stwem sk艂贸conym z s膮siedni膮 Erytre膮, zmagaj膮cym si臋 z problemami ekonomicznymi, etnicznymi i humanitarnymi. Na Nagrod臋 zapracowa艂 w ci膮gu zaledwie 18 miesi臋cy.
Wej艣cie smoka
Pierwsze decyzje premiera wskazywa艂y wyra藕nie, 偶e Abiy Ahmed zmierza w kierunku demokratyzacji 偶ycia publicznego. Uwolniono tysi膮ce wi臋藕ni贸w politycznych i zaproszono partie opozycyjne, tak偶e te zaanga偶owane w dzia艂alno艣膰 zbrojn膮, do powrotu z emigracji i w艂膮czenia si臋 w proces polityczny. Zniesieniu stanu nadzwyczajnego towarzyszy艂a decyzja o zaprzestaniu cenzurowania prasy oraz o rozpocz臋ciu walki z korupcj膮.
W stosunkach mi臋dzynarodowych, nowy premier zapocz膮tkowa艂 proces regionalnego odpr臋偶enia od zainicjowania negocjacji z s膮siedni膮 Erytre膮. Dwudziestoletni krwawy sp贸r terytorialny mi臋dzy Asmar膮 a Addis Abeb膮, jeden z najbardziej zaciek艂ych konflikt贸w mi臋dzynarodowych w Afryce tego stulecia, w ostatnich latach przekszta艂ci艂 si臋 w "zimny" konflikt typu korea艅skiego.
Has艂o no peace - no war oznacza艂o zapiek艂膮 wa艣艅 niszcz膮c膮 interesy gospodarcze i spo艂eczne mieszka艅c贸w obu pa艅stw. Jednak ju偶 we wrze艣niu 2018 roku Abiy Ahmed oraz Isaias Afwerki (prezydent Erytrei) podpisali porozumienie o zako艅czeniu wojny oraz o nawi膮zaniu wsp贸艂pracy politycznej, ekonomicznej i obronnej. Co istotne, po wielu latach Etiopia zaakceptowa艂a mi臋dzynarodowe rozstrzygni臋cie arbitra偶owe w przedmiocie przebiegu linii granicznej mi臋dzy obu pa艅stwami.
Koncyliacyjne zdolno艣ci nowego premiera Etiopii s膮 doceniane w ca艂ej wschodniej Afryce. Abiy Ahmed bra艂 udzia艂 w rozmowach zmierzaj膮cych do rozwi膮zania spor贸w zar贸wno mi臋dzynarodowych (mi臋dzy Erytre膮 i D偶ibuti, mi臋dzy Keni膮 i Somali膮) oraz wewn臋trznych (kryzys w Sudanie).
Prymus robi pompki
Tegoroczny werdykt Norweskiego Komitetu Noblowskiego jest powszechnie postrzegany jako triumf przedstawiciela nurtu m艂odych, post臋powych lider贸w afryka艅skich: demokrat贸w, or臋downik贸w ochrony praw cz艂owieka oraz zasady rz膮d贸w prawa mi臋dzynarodowego. Abiy Ahmed ju偶 kapitalizuje sw贸j sukces uzyskuj膮c wsparcie polityczne i finansowe od tak wa偶nych graczy mi臋dzynarodowych, jak Unia Europejska i Bank 艢wiatowy.
Z drugiej strony, zmiany ustrojowe i polityczne nie rozwi膮zuj膮 pal膮cych problem贸w ekonomicznych, etnicznych i politycznych, problem贸w przez lata t艂umionych z pomoc膮 aparatu represji. Latem 2018 r. polityk uszed艂 z 偶yciem podczas pr贸by zamachu. Wkr贸tce potem musia艂 stawi膰 czo艂a 偶o艂nierzom domagaj膮cym si臋 podniesienia 偶o艂du. Premier Etiopii stan膮艂 przed nimi i (dla roz艂adowania napi臋cia) zaproponowa艂 wsp贸lne robienie pompek. Zabieg socjotechniczny tym razem si臋 powi贸d艂. Nale偶y jednak przypuszcza膰, 偶e oferta wsp贸lnej gimnastyki mo偶e nie zadzia艂a膰 w przypadku konflikt贸w etnicznych zwi膮zanych z dystrybucj膮 grunt贸w. Nieodporni na艅 mog膮 okaza膰 si臋 r贸wnie偶 koledzy partyjni, rzuceni na niespokojne wody demokratycznych wybor贸w podejmowanych przez spo艂ecze艅stwo.
Wydaje si臋, 偶e w przypadku premiera Etiopii pokojowa Nagroda Nobla jest czym艣 wi臋cej, ni偶 jedynie presti偶owym wyr贸偶nieniem. To ko艂o ratunkowe rzucone ambitnemu politykowi, kt贸ry chce zmienia膰 Afryk臋 na mod艂臋 aprobowan膮 przez globaln膮 P贸艂noc.
Dr hab. Marek Jan Wasi艅ski - ekspert ds. afryka艅skich (Katedra Prawa Mi臋dzynarodowego i Stosunk贸w Mi臋dzynarodowych Wydzia艂u Prawa i Administracji Uniwersytetu 艁贸dzkiego).
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych i 艣cis艂ych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
tekst: prof. Marek Wasi艅ski, Wydzia艂 Prawa i Administracji U艁