Zobacz innych Facet贸w i Facetki od nauki z Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Ekonometria 鈥� wi臋cej ni偶 ekonomia. Co 艂膮czy wybory, gospodark臋 i... UFO?
Na wst臋pie warto podkre艣li膰, 偶e w literaturze fachowej, zar贸wno polskiej, jak i zagranicznej, opracowania po艣wi臋cone zjawiskom UFO analizowanym z perspektywy ekonomicznej
s膮 nieliczne. Nie oznacza to jednak ca艂kowitej nieobecno艣ci tej problematyki w badaniach 鈥� poza granicami kraju pojawiaj膮 si臋 pojedyncze publikacje naukowe, jednak nadal maj膮 one charakter incydentalny. Sk膮d ten niedostatek? Najprostsza odpowied藕 brzmi: brak wiarygodnych informacji oraz ograniczony dost臋p do istniej膮cych 藕r贸de艂. Ekonometria, jako dziedzina oparta na analizie danych statystycznych, wymaga solidnej bazy informacyjnej, a w przypadku zjawisk UFO takie dane s膮 sk膮pe, rozproszone i cz臋sto trudne do weryfikacji. Moje zainteresowanie t膮 tematyk膮 wynika z po艂膮czenia pasji do ekonometrii, kt贸ra jest cz臋艣ci膮 mojej pracy, z fascynacj膮 literatur膮 popularnonaukow膮 po艣wi臋con膮 zjawiskom niewyja艣nionym, m.in. autorstwa Bartkiewicza (2025) czy K臋dzierskiego (2025).
Czym jest i czym zajmuje si臋 ekonometria?
Gospodarka 鈥� jasne. Wybory 鈥� r贸wnie偶. Ale UFO? Cho膰 brzmi to nieprawdopodobnie, zasada jest prosta: je艣li jakie艣 zjawisko mo偶na opisa膰 za pomoc膮 danych, mo偶na je analizowa膰. I w艂a艣nie tym zajmuje si臋 ekonometria. Jej uniwersalno艣膰 sprawia, 偶e znajduje zastosowanie nie tylko w badaniach ekonomicznych, lecz wsz臋dzie tam, gdzie mo偶na pozyska膰 informacje i zbada膰 zale偶no艣ci mi臋dzy zjawiskami. Cho膰 wywodzi si臋 z ekonomii (bo dos艂ownie oznacza mierzenie w ekonomii: 鈥瀘ekonomia鈥�, czyli ekonomia/gospodarka, oraz 鈥瀖etreo鈥�, czyli mierzy膰), dzi艣 s艂u偶y tak偶e do analizy zjawisk spo艂ecznych, politycznych, przyrodniczych a nawet tych mniej oczywistych i niewyja艣nionych.
Ekonometria nie jest jedynie dziedzin膮 pe艂n膮 wzor贸w i modeli. Obok statystyki, matematyki czy bada艅 operacyjnych stanowi przede wszystkim spos贸b patrzenia na rzeczywisto艣膰 przez pryzmat danych. Jej istot膮 jest analiza informacji i budowanie modeli, kt贸re pomagaj膮 lepiej zrozumie膰 otaczaj膮cy nas 艣wiat.
W praktyce ekonometria polega na przek艂adaniu teorii i hipotez na j臋zyk liczb. Badacze formu艂uj膮 przypuszczenia 鈥� na przyk艂ad dotycz膮ce czynnik贸w wp艂ywaj膮cych na ceny, zachowania ludzi czy przestrzennego rozmieszczenia i wzajemnego oddzia艂ywania zjawisk 鈥� a nast臋pnie weryfikuj膮 je na podstawie informacji statystycznych. W ten spos贸b ekonometria 艂膮czy teori臋 z praktyk膮: czerpie z dorobku ekonomii, a jednocze艣nie pozwala empirycznie sprawdzi膰 trafno艣膰 jej za艂o偶e艅. Dzi臋ki temu umo偶liwia nie tylko opisywanie przesz艂o艣ci i analiz臋 bie偶膮cych proces贸w, lecz tak偶e prognozowanie przysz艂ych zmian.
Model ekonometryczny
Podstawowym narz臋dziem ekonometrii jest model ekonometryczny. W uproszczeniu opisuje on zale偶no艣ci mi臋dzy badanym zjawiskiem a czynnikami, kt贸re na nie wp艂ywaj膮, najcz臋艣ciej w formie r贸wnania matematycznego. W modelu wyr贸偶nia si臋 zmienn膮 obja艣nian膮, czyli zjawisko, kt贸re chcemy wyja艣ni膰 lub przewidzie膰, oraz zmienne obja艣niaj膮ce, opisuj膮ce determinanty jego kszta艂towania si臋. Istotnym elementem modelu jest r贸wnie偶 sk艂adnik losowy, uwzgl臋dniaj膮cy wp艂yw czynnik贸w nieuwzgl臋dnionych w r贸wnaniu, takich jak przypadkowe zdarzenia, b艂臋dy pomiaru czy inne trudne do uchwycenia okoliczno艣ci. Dzi臋ki temu model lepiej odzwierciedla rzeczywisto艣膰, kt贸ra rzadko ma charakter ca艂kowicie deterministyczny. Nale偶y te偶 pami臋ta膰, 偶e jego wiarygodno艣膰 zale偶y od trafnego doboru zmiennych, poprawno艣ci przyj臋tych za艂o偶e艅 oraz jako艣ci wykorzystanych danych.
Cho膰 model ekonometryczny nie odwzorowuje rzeczywisto艣ci w pe艂ni, pozostaje jednym z najwa偶niejszych narz臋dzi wykorzystywanych do wyja艣niania zale偶no艣ci mi臋dzy zjawiskami, weryfikowania hipotez oraz prognozowania. Umo偶liwia tak偶e przejrzyste opisanie nawet z艂o偶onych proces贸w, ich analiz臋 oraz lepsze zrozumienie mechanizm贸w, kt贸re nimi rz膮dz膮.
Zastosowania ekonometrii do badania zwi膮zku UFO z gospodark膮
Wyobra藕my sobie, 偶e stawiamy hipotez臋, i偶 doniesienia o obserwacjach UFO oraz rzekomych l膮dowaniach mog膮 wp艂ywa膰 na zachowania ludzi, ich wybory oraz rozw贸j gospodarczy. Brzmi to jak scenariusz filmu science fiction, jednak z punktu widzenia ekonometrii jest to po prostu hipoteza badawcza wymagaj膮ca empirycznej weryfikacji. W podobny spos贸b bada si臋 zale偶no艣ci mi臋dzy wykszta艂ceniem a wynagrodzeniem, do艣wiadczeniem zawodowym a tempem awansu czy stopami procentowymi a inflacj膮. Dla ekonometrii nie ma znaczenia, czy analizowane zjawisko jest typowe czy nietypowe 鈥� kluczowe jest to, czy mo偶na je opisa膰 za pomoc膮 danych i sprawdzi膰 postawion膮 hipotez臋.
Cho膰 jeszcze kilkana艣cie lat temu wykorzystanie ekonometrii do badania UFO mog艂oby wydawa膰 si臋 wy艂膮cznie intelektualn膮 zabaw膮, dzi艣 temat ten staje si臋 przedmiotem coraz powa偶niejszych analiz naukowych. Punktem wyj艣cia nie jest przy tym pytanie o to, czy niezidentyfikowane obiekty lataj膮ce rzeczywi艣cie pochodz膮 z pozaziemskich cywilizacji, lecz o to, jakie konsekwencje spo艂eczne, ekonomiczne i polityczne mog膮 wywo艂ywa膰 doniesienia o ich obserwacjach. To w艂a艣nie takie skutki mo偶na opisywa膰 i analizowa膰 za pomoc膮 modeli ekonometrycznych.
- przekonuje dr hab. El偶bieta Antczak, prof. U艁.
Czy UFO mo偶e wp艂ywa膰 na gospodark臋 i wyniki wybor贸w?
Dobrym przyk艂adem takiego podej艣cia s膮 dwa zagraniczne badania naukowe po艣wi臋cone zjawisku UFO. Pierwsze z nich, 鈥濴ooking up the sky: Unidentified Aerial Phenomena and Macroeconomic Attention鈥�, analizuje, czy wzrost zainteresowania niezidentyfikowanymi zjawiskami powietrznymi (UAP) wp艂ywa na uwag臋 po艣wi臋can膮 zagadnieniom gospodarczym USA. Autorzy wykorzystali modele ekonometryczne oraz dane dotycz膮ce zg艂osze艅 UAP, wyszukiwa艅 internetowych i aktywno艣ci medi贸w. Wyniki pokaza艂y, 偶e zg艂oszenia UAP mog膮 stanowi膰 u偶yteczny wska藕nik poziomu uwagi spo艂ecznej. Co wi臋cej, w okresach pogorszenia koniunktury gospodarczej liczba zg艂osze艅 ros艂a, a regiony o wy偶szym poziomie uwagi spo艂ecznej s艂abiej reagowa艂y na decyzje banku centralnego dotycz膮ce st贸p procentowych. Autorzy oszacowali, 偶e wzrost wska藕nika UAP ogranicza艂 wp艂yw podwy偶ki st贸p procentowych na lokalny PKB i zatrudnienie (Goldstein & Raveh, 2024).
Drugim przyk艂adem jest artyku艂 鈥濽FOs: The Political Economy of Unidentified Threats鈥�, kt贸rego autor zbada艂 wp艂yw obserwacji UFO na zachowania wyborc贸w w Stanach Zjednoczonych. W analizie wykorzystano dane o zg艂oszeniach UFO, wynikach wybor贸w prezydenckich, do Izby Reprezentant贸w i Senatu oraz odpowiedziach respondent贸w
w badaniach spo艂ecznych z lat 2000鈥�2016. Wyniki wskaza艂y, 偶e wi臋ksza liczba obserwacji UFO przed wyborami wi膮za艂a si臋 ze wzrostem poparcia dla kandydat贸w Partii Republika艅skiej. Jednocze艣nie respondenci cz臋艣ciej opowiadali si臋 za zwi臋kszeniem wydatk贸w na obronno艣膰 oraz rozw贸j nauki i technologii, natomiast nie odnotowano istotnego wp艂ywu na poparcie dla zwi臋kszenia wydatk贸w socjalnych (Kitamura, 2022).
L膮dowanie UFO w Polsce. Co na to ekonomi艣ci?
Interesuj膮cym uzupe艂nieniem tych bada艅 jest zaproponowany przez polskiego ekonomist臋 hipotetyczny model ekonometryczny (nie zosta艂 oszacowany na podstawie danych empirycznych) opisuj膮cy mo偶liwe skutki l膮dowania UFO dla polskiej gospodarki. Model zak艂ada dwa alternatywne scenariusze 鈥� przyjaznego i wrogiego kontaktu z UFO 鈥� kt贸rym przypisano okre艣lone prawdopodobie艅stwa zmieniaj膮ce si臋 w czasie. W wariancie optymistycznym gospodarka mog艂aby odnie艣膰 korzy艣ci dzi臋ki transferowi nowych technologii, wzrostowi inwestycji oraz zwi臋kszeniu aktywno艣ci gospodarczej. W scenariuszu pesymistycznym uwzgl臋dniono natomiast skutki paniki spo艂ecznej, spadku konsumpcji, zniszcze艅 infrastruktury oraz wzrostu niepewno艣ci, kt贸re mog艂yby ogranicza膰 tempo wzrostu gospodarczego. Model pokazuje r贸wnie偶, 偶e reakcja gospodarki zale偶a艂aby nie tylko od samego faktu l膮dowania UFO, lecz tak偶e od oczekiwa艅 spo艂ecze艅stwa. Zmieniaj膮ce si臋 prawdopodobie艅stwo przyjaznego kontaktu wp艂ywa bowiem na sk艂onno艣膰 do konsumpcji, oczekiwane korzy艣ci z transferu technologii oraz og贸lny poziom niepewno艣ci, a tym samym na decyzje gospodarstw domowych i przedsi臋biorstw. Autor podkre艣la, 偶e model nie s艂u偶y prognozowaniu konkretnych warto艣ci PKB, lecz pokazaniu kierunku mo偶liwych zmian oraz mechanizm贸w ekonomicznych, kt贸re mog艂yby zosta膰 uruchomione w przypadku tak niezwyk艂ego wydarzenia (K臋dzierski, 2025).
窜补办辞艅肠锄别苍颈别
Czy ekonometria udowodni istnienie UFO i jego zwi膮zek z gospodark膮? Prawdopodobnie nie 鈥� przynajmniej dop贸ki nie b臋dziemy dysponowa膰 rzetelnymi danymi pozwalaj膮cymi zweryfikowa膰 tak膮 hipotez臋. Mo偶e jednak dostarczy膰 odpowiedzi na znacznie ciekawsze pytanie: czy wiara w istnienie UFO wp艂ywa na nasze decyzje, gospodark臋 i polityk臋.
To pokazuje, 偶e ekonometria nie bada wy艂膮cznie liczb 鈥� bada zale偶no艣ci ukryte w danych.
I w艂a艣nie dlatego znajduje zastosowanie wsz臋dzie tam, gdzie pojawiaj膮 si臋 pytania wymagaj膮ce empirycznej weryfikacji.
Bibliografia:
Bartkiewicz, K., Obcy s膮 w艣r贸d nas, Warszawa: Illuminati, 2025.
Goldstein, N., & Raveh, O. (2024). Looking up the sky: Unidentified aerial phenomena and macroeconomic attention. Humanities and Social Sciences Communications, 11, 1669. ;
K臋dzierki, P., Warszawskie UFO, Warszawa: NewHomers, 2025.
Kitamura, S. (2022). UFOs: The political economy of unidentified threats [Preprint]. OSF Preprints.
Maddala, G. S., & Lahiri, K., Introduction to Econometrics, wyd. 4, Chichester: John Wiley & Sons, 2009.
Suchecki, B. (red.), Ekonometria przestrzenna. Metody i modele analizy danych przestrzennych, Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2010.
窜诲箩臋肠颈补: dr Bartosz Ka艂u偶ny, materia艂 藕r贸d艂owy: dr hab. El偶bieta Antczak, prof. U艁, opracowanie: Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni
Zobacz innych Facet贸w i Facetki od nauki z Uniwersytetu 艁贸dzkiego
