Zobacz innych Facet贸w i Facetki od nauki z Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Partnerzy przestaj膮 si臋 sob膮 ciekawi膰. Kto艣 coraz cz臋艣ciej czuje ulg臋, kiedy drugiej osoby nie ma obok. Kto艣 inny my艣li: 鈥淣ie wiem, czy mam jeszcze si艂臋 by膰 w tej relacji鈥�. W艂a艣nie ten moment, zanim relacja ca艂kiem si臋 rozpadnie albo zanim dojdzie do powa偶nego kryzysu, jest dla mnie szczeg贸lnie interesuj膮cy naukowo. W swoich badaniach przygl膮dam si臋 temu, co dzieje si臋 ze zwi膮zkiem, kiedy zaczyna brakowa膰 zasob贸w: emocjonalnych, poznawczych, relacyjnych i spo艂ecznych. Interesuje mnie nie tylko to, dlaczego ludzie si臋 rozstaj膮, ale te偶 to, co dzieje si臋 wtedy, gdy mimo zranienia, przeci膮偶enia albo zdrady pr贸buj膮 zrozumie膰 swoj膮 relacj臋 i zdecydowa膰, co dalej. Stwierdza Julitta D臋bska doktorantka z Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Kiedy mi艂o艣膰 zaczyna si臋 m臋czy膰
O wypaleniu najcz臋艣ciej m贸wimy w kontek艣cie pracy. Okazuje si臋 jednak, 偶e podobny mechanizm mo偶na dostrzec tak偶e w relacjach romantycznych. W badaniu, kt贸re prowadzi艂am we wsp贸艂pracy z badaczkami ze Stan贸w Zjednoczonych, analizowa艂y艣my czynniki prowadz膮ce do wypalenia w zwi膮zku. Opisuje Julitta D臋bska, doktorantka Szko艂y Doktorskiej Nauk Spo艂ecznych Uniwersytetu 艁贸dzkiego. W dw贸ch etapach badania wzi臋艂y udzia艂 艂膮cznie 463 osoby pozostaj膮ce w relacjach romantycznych. Wyniki pokaza艂y dwa wa偶ne obszary: wyczerpanie i oddalenie od partnera oraz przeci膮偶enie relacyjne.
Pierwszy z nich obejmuje do艣wiadczenia takie jak emocjonalny dystans, nuda, brak docenienia, os艂abiona komunikacja czy niezaspokojone potrzeby emocjonalne i seksualne. Drugi dotyczy nadmiaru napi臋膰 i wymaga艅: obowi膮zk贸w, presji, konflikt贸w rodzinnych, braku przestrzeni dla siebie albo poczucia, 偶e relacja zaczyna kosztowa膰 wi臋cej energii, ni偶 daje wsparcia. To wa偶ne, poniewa偶 kryzys cz臋sto nie pojawia si臋 nagle. Zanim wydarzy si臋 co艣 widocznego z zewn膮trz, w zwi膮zku mo偶e przez d艂ugi czas narasta膰 zm臋czenie, oddalenie i utrata poczucia bycia wa偶nym.
Czym w艂a艣ciwie jest zdrada?
Jednym z najbardziej bolesnych kryzys贸w w relacji jest zdrada. W moich badaniach nie traktuj臋 jej jednak wy艂膮cznie jako jednego wydarzenia, kt贸re 鈥瀗iszczy zwi膮zek鈥� albo 鈥瀗ie niszczy zwi膮zku鈥�. Bardziej interesuje mnie to, co dzieje si臋 p贸藕niej: jak osoba zdradzona rozumie to, co si臋 wydarzy艂o, jak pr贸buje odzyska膰 poczucie bezpiecze艅stwa i co pomaga albo utrudnia jej adaptacj臋 w relacji, je艣li decyduje si臋 w niej pozosta膰.
Pierwsze pytanie brzmi pozornie prosto: czym w艂a艣ciwie jest zdrada? Dla jednej osoby b臋dzie ni膮 kontakt seksualny. Dla innej 鈥� emocjonalna blisko艣膰 partnera z kim艣 innym, ukrywane rozmowy, flirt w Internecie, seksting albo przekraczanie granic w mediach spo艂eczno艣ciowych. W badaniach nad tym, jak ludzie definiuj膮 zdrad臋, analizowa艂am odpowiedzi os贸b, kt贸re same do艣wiadczy艂y niewierno艣ci. Wzi臋艂y w nich udzia艂 dwie grupy: 184 i 390 os贸b. Wyniki pokaza艂y, 偶e zachowania uznawane za zdrad臋 uk艂adaj膮 si臋 wok贸艂 trzech obszar贸w: emocjonalnego, seksualnego i samotniczego. Zachowania samotnicze oznaczaj膮 tu takie aktywno艣ci, kt贸re nie wymagaj膮 bezpo艣redniej interakcji z inn膮 osob膮, ale dotycz膮 seksualno艣ci, po偶膮dania lub kierowania uwagi ku komu艣 spoza zwi膮zku, na przyk艂ad samotnego korzystania z pornografii, masturbacji albo uznawania innej osoby za atrakcyjn膮.
Szczeg贸lnie ciekawe by艂o to, 偶e zachowania online nie utworzy艂y osobnej kategorii. By艂y raczej w艂膮czane do zdrady emocjonalnej albo seksualnej, zale偶nie od ich znaczenia dla relacji. To pokazuje, 偶e dla psychiki nie zawsze najwa偶niejsze jest to, czy co艣 wydarzy艂o si臋 鈥瀢 realu鈥�, czy w Internecie. Wa偶niejsze bywa pytanie: czy dane zachowanie narusza艂o poczucie wyj膮tkowo艣ci, lojalno艣ci, blisko艣ci albo seksualnej wy艂膮czno艣ci?
Co dalej po utracie zaufania?
Po zdradzie samo nazwanie tego, co si臋 sta艂o, zwykle nie wystarcza. Osoba zdradzona cz臋sto 偶yje w napi臋ciu: chce wiedzie膰, ale boi si臋 wiedzie膰; chce rozmawia膰, ale rozmowa boli; chce zaufa膰, ale cia艂o i pami臋膰 emocjonalna nie nad膮偶aj膮 za decyzj膮. Dlatego w kolejnym badaniu zaj臋艂am si臋 uwa偶no艣ci膮 relacyjn膮, czyli zdolno艣ci膮 do 艣wiadomej obecno艣ci w kontakcie z partnerem.
W badaniu nad polsk膮 adaptacj膮 narz臋dzia mierz膮cego uwa偶no艣膰 relacyjn膮 wzi臋艂y udzia艂 dwie grupy os贸b, kt贸re do艣wiadczy艂y zdrady i pozosta艂y w zwi膮zku: 187 oraz 404 osoby. Wyniki potwierdzi艂y, 偶e uwa偶no艣膰 relacyjna jest odr臋bnym, mo偶liwym do pomiaru wymiarem funkcjonowania w bliskiej relacji. Co wa偶ne, nie jest ona po prostu tym samym co og贸lna uwa偶no艣膰. Mo偶na by膰 osob膮 uwa偶n膮 w codziennym 偶yciu, ale mie膰 ogromn膮 trudno艣膰 z byciem uwa偶n膮 przy partnerze, kt贸ry zrani艂.
Ten wynik jest dla mnie szczeg贸lnie wa偶ny, bo pokazuje, 偶e uwa偶no艣膰 w relacji po zdradzie nie musi oznacza膰 natychmiastowego spokoju. Czasem oznacza raczej odwag臋 zobaczenia tego, co naprawd臋 dzieje si臋 mi臋dzy partnerami: napi臋cia, l臋ku, automatycznych reakcji, nieufno艣ci, ale te偶 pr贸b odbudowy kontaktu. Uwa偶no艣膰 nie zawsze od razu koi. Czasem najpierw pozwala przesta膰 udawa膰, 偶e 鈥瀢szystko jest ju偶 dobrze鈥�.
Kto艣 m贸wi: 鈥瀗ie pozw贸l si臋 tak traktowa膰鈥�. Nawet je艣li te komunikaty p艂yn膮 z troski, mog膮 by膰 dla osoby zdradzonej dodatkowym ci臋偶arem.
Jest jeszcze jeden element, kt贸ry cz臋sto pozostaje w cieniu, a w praktyce bywa bardzo silny: g艂osy innych ludzi. Po zdradzie decyzja rzadko zapada w ciszy. Kto艣 m贸wi: 鈥瀘dejd藕鈥�. Kto艣 inny: 鈥瀌aj jeszcze jedn膮 szans臋鈥�. Kto艣 przypomina o dzieciach, rodzinie, wsp贸lnym domu, latach razem. Kto艣 m贸wi: 鈥瀗ie pozw贸l si臋 tak traktowa膰鈥�. Nawet je艣li te komunikaty p艂yn膮 z troski, mog膮 by膰 dla osoby zdradzonej dodatkowym ci臋偶arem.
Dlatego w kolejnych badaniach przygl膮dam si臋 temu, co nazywam postrzeganym wp艂ywem spo艂ecznym po zdradzie. Nie chodzi tylko o to, czy osoba ma wsparcie. Wa偶ne jest tak偶e to, jaki rodzaj komunikatu otrzymuje: czy otoczenie naciska, by zako艅czy艂a zwi膮zek, czy naciska, by zosta艂a, czy raczej wspiera j膮 w samodzielnym podj臋ciu decyzji. W dw贸ch badaniach obejmuj膮cych 艂膮cznie 490 os贸b sprawdza艂am, czy te r贸偶ne jako艣ci wp艂ywu spo艂ecznego mo偶na uporz膮dkowa膰 i mierzy膰. Wyniki wskazuj膮, 偶e presja na odej艣cie, presja na pozostanie i neutralno艣膰 wspieraj膮ca autonomi臋 to trzy r贸偶ne do艣wiadczenia.
Mi艂o艣膰 pod presj膮 wsp贸艂czesno艣ci
Z tych bada艅 wy艂ania si臋 jedna wsp贸lna historia: wsp贸艂czesne zwi膮zki s膮 przestrzeni膮 blisko艣ci, ale te偶 du偶ych oczekiwa艅 i przeci膮偶e艅. Relacja mo偶e si臋 wypala膰, zanim ktokolwiek nazwie to kryzysem. Zdrada mo偶e rani膰 nie tylko przez sam fakt przekroczenia granicy, ale te偶 przez to, jak ta granica by艂a rozumiana. Odbudowa po zranieniu wymaga nie tylko decyzji, ale te偶 uwa偶no艣ci, zasob贸w i mo偶liwo艣ci us艂yszenia w艂asnego g艂osu po艣r贸d g艂os贸w innych ludzi.
Co z tego mo偶e by膰 wa偶ne dla os贸b b臋d膮cych w zwi膮zkach?
Po pierwsze, warto zauwa偶a膰 zm臋czenie relacj膮 wcze艣niej, zanim zamieni si臋 w oboj臋tno艣膰. Je艣li blisko艣膰 zaczyna by膰 obowi膮zkiem, rozmowy staj膮 si臋 wy艂膮cznie organizacyjne, a obecno艣膰 partnera bardziej napina, ni偶 koi, to mo偶e by膰 sygna艂, 偶e w relacji brakuje zasob贸w.
Po drugie, warto rozmawia膰 o granicach, zanim zostan膮 przekroczone. Wierno艣膰 nie zawsze oznacza dla dw贸ch os贸b dok艂adnie to samo. To, co dla jednej osoby jest niewinn膮 wymian膮 wiadomo艣ci, dla drugiej mo偶e by膰 pocz膮tkiem emocjonalnej zdrady.
Po trzecie, po kryzysie nie trzeba od razu wiedzie膰, co zrobi膰. Decyzja o odej艣ciu albo pozostaniu bywa procesem. Warto wtedy odr贸偶ni膰 w艂asne potrzeby od presji otoczenia, nawet je艣li ta presja pochodzi od ludzi, kt贸rzy naprawd臋 chc膮 dobrze.
I po czwarte, uwa偶no艣膰 w relacji nie polega na udawaniu spokoju. Czasem polega na uczciwym zauwa偶eniu: 鈥瀟o nadal boli鈥�, 鈥瀓eszcze nie ufam鈥�, 鈥瀊oj臋 si臋鈥�, 鈥瀗ie wiem鈥�. Dopiero od takiego zauwa偶enia mo偶e zacz膮膰 si臋 prawdziwa rozmowa.
Badania nad relacjami nie daj膮 prostych odpowiedzi: zosta膰 czy odej艣膰, wybaczy膰 czy nie wybaczy膰, walczy膰 czy odpu艣ci膰. Mog膮 jednak pom贸c lepiej zrozumie膰, co dzieje si臋 z lud藕mi, kiedy mi艂o艣膰 spotyka si臋 z przeci膮偶eniem, zranieniem i decyzjami, kt贸rych nikt nie mo偶e podj膮膰 za nich.
D臋bska, J. & Wal臋cka-Matyja, K. (2026). Adaptation and validation of the Polish version of the Relationship Mindfulness Measure in the context of relationship distress following infidelity. Archives of Psychiatry and Psychotherapy, 28(3), 74鈥�82.
Thompson, A. E., Theis, R., Willhite, R., & D臋bska, J. (2025). Love on Empty: The Development and Validation of a Comprehensive Scale to Measure Burnout in Modern Relationships. Behavioral sciences (Basel, Switzerland), 15(12), 1737.
窜诲箩臋肠颈补: dr Bartosz Ka艂u偶ny; materia艂 藕r贸d艂owy: Julitta D臋bska, opracowanie: Dominik Nogala; Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni
Zobacz innych Facet贸w i Facetki od nauki z Uniwersytetu 艁贸dzkiego
