Jak zmienia si臋 wsp贸艂czesne my艣lenie o p艂ci, m臋sko艣ci, trosce i relacjach spo艂ecznych?
Odpowiedzi na te pytania przynosz膮 dwa najnowsze numery czasopisma 鈥濬olia Sociologica鈥� (nr 94 i 95 / 2025) 鈥� pe艂ne 艣wie偶ych analiz, bada艅 oraz inspiruj膮cych uj臋膰.
W 艣rodku znajdzie nast臋puj膮ce artyku艂y:
Beata Kowalska
W tym roku minie dziewi臋膰 lat od tzw. Czarnego Poniedzia艂ku, pierwszej fali masowych protest贸w w obronie praw reprodukcyjnych, pi臋膰 鈥� od bezprecedensowych w swojej skali demonstracji po opublikowaniu przez Trybuna艂 Konstytucyjny orzeczenia, kt贸re w praktyce oznacza艂o zakaz terminacji ci膮偶y w Polsce. Wracam do tych wydarze艅, by zastanowi膰 si臋, jak wp艂yn臋艂y na rozumienie demokracji i relacj臋 z pa艅stwem w艣r贸d ich uczestniczek. Ram膮 teoretyczn膮 s膮 rozwa偶ania feministycznych teoretyczek na temat radykalnej troski, a analizowanym materia艂em empirycznym dzienniki powsta艂e w ramach jednego z kurs贸w feministycznych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Jagiello艅skiego.
Anna W贸jtewicz, Katarzyna Ma艅kowska
Artyku艂 omawia spos贸b przedstawiania m臋sko艣ci i m臋skich praktyk cielesnych w polskich czasopismach lifestylowych dla m臋偶czyzn w posttransformacyjnym trzydziestoleciu (1990鈥�2020). Analizy bazuj膮 na materiale empirycznym z projektu 鈥濸raktyki kulturowe zwi膮zane z cia艂em w 偶yciu codziennym czterech pokole艅 polskich m臋偶czyzn. Analiza socjologiczna鈥� Narodowego Centrum Nauki i s膮 ukierunkowane m.in. na weryfikacj臋 obserwacji poczynionej przez Susan Bordo, wed艂ug kt贸rej m臋skiemu wizerunkowi niezmiennie towarzyszy kontekst sprawowania w艂adzy i posiadania pieni臋dzy, wym贸g bycia silnym fizycznie, szeroko rozumiana umiej臋tno艣膰 ujarzmiania oraz stosowania przemocy. Proces jako艣ciowej analizy tre艣ci obejmowa艂 31 tytu艂贸w czasopism dla m臋偶czyzn i skupia艂 si臋 na trzech kategoriach analitycznych: typach wizerunk贸w m臋sko艣ci promowanych w czasopismach, sposobach przedstawiania m臋skiego cia艂a oraz narracjach wok贸艂 cia艂a, odnosz膮cych si臋 do praktyk piel臋gnacyjnych, zdrowotnych, estetycznych i to偶samo艣ciowych. Analizy wykaza艂y, 偶e czasopisma lifestylowe dla m臋偶czyzn po 1989 roku odegra艂y istotn膮 rol臋 w kszta艂towaniu wzorc贸w m臋sko艣ci, oferuj膮c modele to偶samo艣ci oparte na estetyce cia艂a i sukcesie, lecz zakorzenione w tradycyjnych, hegemonicznych normach. Nowoczesne praktyki cielesne zosta艂y w nich przedefiniowane jako 鈥瀖臋skie鈥� dzi臋ki retoryce si艂y, b贸lu i dominacji, co pozwoli艂o na ich integracj臋 bez naruszenia konserwatywnego porz膮dku p艂ci. Pomimo pozornej otwarto艣ci na nowe formy m臋sko艣ci czasopisma reprodukuj膮 opresyjne wzorce, podporz膮dkowuj膮c cia艂o m臋偶czyzny konsumpcyjnej logice, co pozwala wnioskowa膰, 偶e obserwacje Bordo pozostaj膮 aktualne.
Artyku艂 po艣wi臋cony jest zjawisku zr贸偶nicowania pogl膮d贸w politycznych m艂odych ze wzgl臋du na p艂e膰. We wst臋pie wskazuj臋 na pocz膮tki wzrostu prawicowych sympatii politycznych m艂odych os贸b, kt贸re szczeg贸lnie wyra藕nie widoczne by艂y w okresie 2013鈥�2015, zyskuj膮c miano 鈥瀦wrotu prawicowego鈥�; nast臋pnie omawiam, jak kszta艂towa艂a si臋 w czasie dynamika autoidentyfikacji politycznych tej grupy wiekowej. W kolejnych cz臋艣ciach prezentuj臋 dane zastane, po艣wi臋cone fenomenowi zr贸偶nicowania pogl膮d贸w politycznych i prawicowego radykalizmu ze wzgl臋du na p艂e膰 oraz wybrane sposoby ich interpretacji, a tak偶e opisuj臋 wnioski z w艂asnych bada艅 z niepublikowanej pracy doktorskiej Portret socjologiczny m艂odych mieszka艅c贸w aglomeracji pozna艅skiej o prawicowej autoidentyfikacji. Wymiar od艣wi臋tny a 偶ycie codzienne, skupiaj膮c si臋 na kontek艣cie p艂ciowego zr贸偶nicowania narracji. Artyku艂 ko艅czy si臋 refleksj膮 na temat aktualnej sytuacji politycznej oraz okre艣leniem dalszych interesuj膮cych obszar贸w badawczych.
W artykule podj臋to pr贸b臋 scharakteryzowania percepcji seksualizacji w mediach i popkulturze w艣r贸d m艂odych doros艂ych. Seksualizacja, b臋d膮ca jedn膮 z cech wsp贸艂czesnej kultury, polega na nasilaj膮cej si臋 obecno艣ci tre艣ci seksualnych w przestrzeni publicznej oraz prezentowaniu ludzi g艂贸wnie przez pryzmat ich atrakcyjno艣ci fizycznej. Artyku艂 otwiera wprowadzenie oraz przegl膮d literatury, w kt贸rym om贸wiono definicj臋 seksualizacji, jej konsekwencje oraz mechanizmy funkcjonowania w mediach. W nast臋pnej cz臋艣ci autor przedstawia za艂o偶enia metodologiczne dotycz膮ce realizacji badania empirycznego, zrealizowanego technik膮 CAWI oraz struktur臋 narz臋dzia badawczego. Cz臋艣膰 trzecia to prezentacja wynik贸w oraz ich analiza; ukaza艂y one r贸偶nice w postrzeganiu seksualizacji mi臋dzy badanymi kobietami i badanymi m臋偶czyznami oraz wskaza艂y pewne prawid艂owo艣ci dotycz膮ce percepcji seksualizacji w艣r贸d m艂odych student贸w. Prac臋 zamykaj膮 dyskusja, uzupe艂niona o teorie feministyczne i genderowe, nawi膮zuj膮ce do literatury przedmiotu, oraz konkluzje.
Artyku艂 analizuje problematyk臋 zaburze艅 od偶ywiania u m臋偶czyzn z perspektywy genderowej, koncentruj膮c si臋 na roli stereotyp贸w, stygmatyzacji i autostygmatyzacji jako na istotnych czynnikach psychospo艂ecznych, kt贸re utrudniaj膮 rozpoznanie, leczenie i proces zdrowienia. Na podstawie narracyjnego przegl膮du 50 publikacji naukowych z lat 2000鈥�2024 tekst ukazuje, 偶e stereotypowe postrzeganie ED jako 鈥瀔obiecego zaburzenia鈥� prowadzi do niedodiagnozowania m臋偶czyzn i pog艂臋bia ich cierpienie. Om贸wiono r贸wnie偶 r贸偶nice w obrazie klinicznym, bariery kulturowe oraz wp艂yw norm hegemonicznej m臋sko艣ci na op贸藕nianie pomocy. Artyku艂 wskazuje potrzeb臋 zmiany narz臋dzi diagnostycznych i praktyk terapeutycznych na bardziej inkluzywne p艂ciowo oraz apeluje o dzia艂ania edukacyjne przeciwdzia艂aj膮ce pi臋tnowaniu m臋偶czyzn z ED.
Celem tekstu jest przybli偶enie sposobu, w jaki postrzegane jest jedzenie lub powstrzymywanie si臋 od konsumpcji mi臋sa i produkt贸w odzwierz臋cych przez m臋偶czyzn, i jak prezentowana jest relacja pomi臋dzy m臋sko艣ci膮 a mi臋sem w memach internetowych. Mem to zwi臋z艂a i humorystyczna wypowied藕 internetowa. Stanowi te偶 form臋 popularyzacji idei, przekona艅 i podstaw臋 przekazu kulturowego. Memy, kt贸re dotycz膮 okre艣lonej tematyki, mog膮 ukazywa膰 spos贸b, w jaki jest ona postrzegana. W artykule przedstawiono wyniki analiz mem贸w internetowych dotycz膮cych kwestii niejedzenia mi臋sa i/lub produkt贸w odzwierz臋cych przez m臋偶czyzn. Zawarty w memach spos贸b postrzegania m臋偶czyzn wegetarian i wegan oraz podejmowane w tym kontek艣cie w膮tki zosta艂y przedyskutowane w odniesieniu do wybranych teorii feministycznych i m臋sko艣ciowych.
Celem artyku艂u jest przedstawienie i om贸wienie autorskich bada艅 鈥� indywidualnych wywiad贸w pog艂臋bionych, przeprowadzonych z 10 m艂odymi m臋偶czyznami w wieku studenckim, dotycz膮cych rozumienia i praktykowania troski w relacjach z ich ojcami. Artyku艂 odnosi si臋 do poj臋cia troski (Kitwood 1997, Philips 2007), teorii m臋sko艣ci (Connel 1995, Anderson 2009, Elliott 2015) i ojcostwa (Kluczy艅ska 2009, Suwada 2015, 2017) oraz opisuje relacje zachodz膮ce mi臋dzy tymi poj臋ciami. Autorka na bazie przegl膮du literatury oraz wynik贸w bada艅 pr贸buje sproblematyzowa膰 formy troski mi臋dzy synami i ojcami, powody wp艂ywaj膮ce na kszta艂t tej troski oraz uchwyci膰, co o trosce syn mo偶e dowiedzie膰 si臋 od ojca i jak t臋 wiedz臋 komentuje oraz wykorzystuje w praktycznym sensie.
Celem badania w zakresie przedstawianym w tym tek艣cie by艂o rozpoznanie spo艂ecznych interpretacji sukcesu zawodowego z uwzgl臋dnieniem specyfiki warunk贸w spo艂eczno-kulturowych. Charakteryzuj膮 si臋 one mi臋dzy innymi zmienno艣ci膮 oraz oczekiwaniem elastyczno艣ci w r贸偶nych obszarach 偶ycia cz艂owieka, w tym pracy. Problematyka badawcza koncentruje si臋 wok贸艂 definicji sukcesu w wymiarach zar贸wno obiektywnym, jak i subiektywnym. Pytania badawcze dotyczy艂y ujmowania sukcesu zawodowego w kategoriach materialnych, stratyfikacyjnych, presti偶owych i samorealizacyjnych. Rozpoznanie spo艂ecznych interpretacji sukcesu zawodowego Polak贸w by艂o mo偶liwe dzi臋ki zastosowaniu metody ankiety, co pozwoli艂o na zrealizowanie reprezentatywnych bada艅 w艣r贸d tej grupy. Ustalenia badawcze: interpretacja sukcesu zawodowego w 艣wiadomo艣ci spo艂ecznej Polak贸w skupia si臋 wok贸艂 dw贸ch czynnik贸w 鈥� albo uto偶samiaj膮 go mi臋dzy innymi z satysfakcj膮, samodzielno艣ci膮 i realizacj膮 aspiracji w zakresie pracy (czynnik 鈥瀢olno艣ciowy鈥�), albo ze zdobywaniem kolejnych szczebli kariery, awansem zawodowym i finansowym (czynnik 鈥瀔arierowy鈥�). Model 鈥瀢olno艣ciowy鈥� jest bli偶szy badanym.
Istnieje obszerna 鈥� i stale rosn膮ca 鈥� literatura dostarczaj膮ca dowod贸w o znaczeniu formalnego wykszta艂cenia i umiej臋tno艣ci poznawczych dla indywidualnych wynagrodze艅 we wsp贸艂czesnych gospodarkach i spo艂ecze艅stwach opartych na wiedzy. Mi臋dzynarodowe Badanie Kompetencji Os贸b Doros艂ych OECD (PIAAC) dostarcza miar umiej臋tno艣ci rozumienia tekstu i rozumowania matematycznego, kt贸re s膮 wykorzystywane w wielu analizach. Polskie badanie uzupe艂niaj膮ce PIAAC (postPIAAC) obejmuje pomiar innego czynnika umiej臋tno艣ci poznawczych, a mianowicie szybko艣ci kodowania. W niniejszym artykule stosujemy regresj臋 p艂acow膮 Mincera do oceny zwrot贸w z edukacji formalnej, umiej臋tno艣ci rozumowania matematycznego, szybko艣ci kodowania i szeregu zmiennych kontrolnych wykorzystuj膮c polskie dane PIAAC i postPIAAC. Wyniki potwierdzaj膮 ustalenia z innych analiz, 偶e to formalne wykszta艂cenie ma wi臋ksze znaczenie dla wynagrodze艅 w Polsce ni偶 umiej臋tno艣ci kognitywne.
Aktywno艣膰 spo艂eczna mieszka艅c贸w wsi przyjmuje wiele form. Pierwszym celem rozwa偶a艅 podj臋tych w niniejszym artykule jest analiza wsp贸艂czesnego obrazu wiejskiej aktywno艣ci spo艂ecznej ze szczeg贸lnym uwzgl臋dnieniem przekszta艂ce艅 wiejskiego sektora organizacji pozarz膮dowych. Zaprezentowane zostan膮 wyniki bada艅 sonda偶owych przeprowadzonych w 2024 roku na reprezentatywnej pr贸bie doros艂ych mieszka艅c贸w gmin wiejskich. Drugim celem jest wskazanie mo偶liwych kierunk贸w przemian tej aktywno艣ci w perspektywie kolejnej dekady. W tej cz臋艣ci rozdzia艂u analizie poddane zostan膮 wywiady swobodne przeprowadzone w 2025 roku z liderami lokalnych grup dzia艂ania z r贸偶nych region贸w kraju. Badania s艂u偶膮 identyfikacji dzia艂a艅 spo艂ecznych podejmowanych cz臋艣ciej lub rzadziej przez mieszka艅c贸w wsi oraz nakre艣leniu perspektywy rozwoju wiejskich organizacji pozarz膮dowych.
Aktywno艣膰 spo艂eczna, rozumiana jako dzia艂alno艣膰 zar贸wno w organizacjach pozarz膮dowych jak i grupach nieformalnych 鈥� pe艂ni nie tylko wa偶ne funkcje spo艂eczne, ale tak偶e odgrywa wymiern膮 rol臋 gospodarcz膮, generuj膮c zatrudnienie, zapewniaj膮c do艣wiadczenie zawodowe i odpowiadaj膮c na kluczowe potrzeby spo艂eczno艣ci. Skuteczne zarz膮dzanie takimi organizacjami opiera si臋 na kompetentnym zespole, a przede wszystkim na liderze zdolnym do wyznaczania strategicznego kierunku, podejmowania kluczowych decyzji i zapewniania og贸lnej efektywno艣ci. W niniejszym artykule okre艣lono kompetencje uwa偶ane za niezb臋dne dla lider贸w aktywno艣ci spo艂ecznej, w oparciu o perspektywy aktywist贸w wsp贸艂pracuj膮cych z nimi zar贸wno w kontek艣cie formalnym, jak i nieformalnym. Pytanie badawcze brzmi: jakie powinny by膰 kompetencje lidera aktywno艣ci spo艂ecznych w opinii spo艂ecznik贸w? Podstaw臋 empiryczn膮 stanowi mi臋dzynarodowy projekt CIVIC INCUBATOR (2024鈥�2026), finansowany w ramach programu 鈥濷bywatele, r贸wno艣膰, prawa i warto艣ci鈥� (CERV). W ramach projektu 13 grudnia 2024 r. w 艁odzi przeprowadzono konsultacje spo艂eczne z przedstawicielami grup nieformalnych. Korzystaj膮c z metodologii design thinking, uczestnicy opracowali Person臋 鈥� koncepcyjny profil skutecznego lidera oddolnego 鈥� kt贸ry pos艂u偶y艂 jako podstawa do analizy po偶膮danych cech, umiej臋tno艣ci i zachowa艅. Badanie podkre艣la rosn膮c膮 zbie偶no艣膰 kompetencji przyw贸dczych mi臋dzy trzecim sektorem a biznesem, jednocze艣nie podkre艣laj膮c ich wyra藕n膮 orientacj臋 na wp艂yw spo艂eczny.
Tematem prezentowanego badania by艂o szeroko rozumiane osobiste do艣wiadczenia picia alkoholu przez m艂odych doros艂ych. W wyniku analizy danych biograficznych zrekonstruowano trzy spo艂ecznie uwarunkowane etapy 鈥瀔ariery鈥� stawania si臋 konsumentem alkoholu: etap inicjacji (z jego subprocesami: 鈥瀘dstawaniem od normy鈥�, 鈥瀌ochodzeniem do normy鈥�, 鈥瀌obiciem/doj艣ciem do normy鈥�), drugi 鈥� 鈥瀠stalaniem w艂asnej normy鈥� i trzeci potencjalny etap okre艣lony jako 鈥瀙icie trajektoryjne鈥�, kt贸ry mo偶na r贸wnie偶 okre艣li膰 jako etap 鈥瀙ermanentnego przekraczania norm鈥�. Ka偶dy etap charakteryzuje si臋 odmiennymi cechami i uwarunkowaniami, ale jednocze艣nie pozostaje silnie powi膮zany z pozosta艂ymi. Ten zwi膮zek podkre艣lany jest przez podstawowy proces spo艂eczny nazwany 鈥瀗ormalizacj膮 picia鈥�. Na ka偶dym bowiem etapie aktorzy uczestnicz膮cy w spo艂ecznej aktywno艣ci konsumpcji alkoholu zmagaj膮 si臋 z oczekiwaniami, naciskami i potencjalnymi sankcjami dotycz膮cymi tego, kiedy i jak nale偶y lub nie nale偶y pi膰. W niniejszym badaniu przeanalizowano 35 transkrypcji wywiad贸w biograficznych z m艂odymi doros艂ymi. Zastosowano przy tym procedury klasycznej wersji metodologii teorii ugruntowanej.
Zach臋camy do lektury obydwu numer贸w!
Linki do pe艂nych wyda艅 znajdziecie i .