Czy na pewno przyj臋ty dla dyskusji tytu艂 m贸wi膮cy o 鈥瀙rodukcji wiedzy鈥� jest najtrafniejszy ze wzgl臋du na negatywny 艂adunek skojarze艅 鈥� zacz膮艂 rozmow臋 redaktor naczelny pisma 艁ukasz Kaczy艅ski i zaproponowa艂 rozmow臋 o szerzej poj臋tych 鈥瀒nstytucjach wiedzotw贸rczych鈥�. Okre艣lenie pochodzi z artyku艂u Natalii S艂abo艅, pracowniczki Centrum Muzeologicznego w Muzeum Sztuki w 艁odzi, kt贸ry ukaza艂 si臋 w najnowszym numerze 鈥濳alejdoskopu Kultury鈥�. Przy czym termin ten mo偶e obejmowa膰 zar贸wno tradycyjnie rozumiane publiczne instytucje kultury jak te偶 festiwale i inne wydarzenia, kt贸rych ambicje wyrastaj膮 poza dora藕n膮 dzia艂alno艣膰 evenetow膮, a obejmuj膮 dzia艂ania realizowane w szerszej czasowej perspektywie 鈥� gdy rozlewaj膮 si臋 na ca艂y rok, dzi臋ki czemu do zbli偶aj膮 do klasycznej instytucji.
Nie ba艂bym si臋 s艂owa 鈥瀙rodukcja鈥� w odniesieniu do tworzenia wiedzy, bo ono nie musi dzi艣 kojarzy膰 si臋 z masowo艣ci膮 czy przesadn膮 standaryzacj膮. W przypadku naszego wydarzenia kwestia tworzenia wiedzy jest do艣膰 prosta, bo uj臋li艣my to w naszym statucie. Tworz膮c 艁DF za艂o偶yli艣my, 偶e jednym z naszych cel贸w jest szerzenie wiedzy, promowania dobrych rozwi膮za艅. Gdy rozpoczynali艣my dzia艂alno艣膰 鈥瀒nstytucji wiedzotw贸rczych鈥�, kt贸re pr贸bowa艂y 艂膮czy膰 umiej臋tno艣膰 informowania masowego odbiorcy o post臋pach wiedzy i o nowych rozwi膮zaniach, nie by艂o wiele. Istnia艂a wtedy spora luka w sposobie przekazania wiedzy.
- przyzna艂 Micha艂 Piernikowski, dyrektor artystyczny 艁贸d藕 Design Festival.
Z艂o偶ono艣膰 problemu 鈥瀙rodukcji wiedzy鈥� na tle ca艂ej dzia艂alno艣ci Muzeum Sztuki w 艁odzi nakre艣li艂 Daniel Muzyczuk, kierownik Dzia艂u Sztuki Nowoczesnej tej instytucji oraz cz艂onek rady programowej 鈥濳alejdoskopu Kultury鈥�:
Wychodzimy te偶 z za艂o偶enia, 偶e s膮 przer贸偶ne rodzaje tej wiedzy, kt贸ra jest produkowana w ramach dzia艂alno艣ci takiej jednostki. Badanie historii wystaw to na przyk艂ad jeden z g艂贸wnych dzi艣 element贸w refleksji w og贸le nad rol膮 sztuki w XX i XXI wieku. Oczywi艣cie wiedza naukowa podlega przer贸偶nym rygorom (MS艁 jest te偶 wydawc膮 publikacji punktowanych), ale wed艂ug nas r贸wnie偶 praca artystyczna jest produkcj膮 wiedzy.
I doda艂:
St膮d istotna rola takich projekt贸w jak ca艂a seria wystaw zatytu艂owanych 鈥濸rototypy鈥�, kt贸ry umo偶liwia prac臋 z artystami na z g贸ry okre艣lonych zasadach. Zapraszamy ich do badania naszej kolekcji i traktowania jej jako zespo艂u obiekt贸w, kt贸re mog膮 s艂u偶y膰 do powstawania czego艣 鈥瀙oza鈥�, czego艣 nowego, s艂u偶y膰 jako 鈥瀍lement pierwszy鈥�, kt贸ry b臋dzie prowadzi艂 do wytwarzania nowych element贸w. Zapraszamy artyst贸w, aby wskazali lub powiedzieli nam, co jeszcze w naszej kolekcji przeoczyli艣my, bo tak przecie偶 mog艂o si臋 zdarzy膰. 呕eby uczestniczy膰 w takim projekcie, trzeba najpierw wyprodukowa膰 pewn膮 wiedz臋, kt贸ra nam jako np. historykom sztuki mo偶e umyka膰. My te偶 do pewnego stopnia si臋 od nich uczymy. Arty艣ci nie s膮 ograniczeni ortodoksyjnymi metodami, potrafi膮 zaskakiwa膰 nas sposobami badawczymi, a gdzie jak nie w muzeum, w kt贸rym rola artyst贸w od pocz膮tku by艂a tak istotna, powinni m贸c oni realizowa膰 takie dzia艂ania.
Status jednostki naukowej Muzeum Sztuki w 艁odzi to jednak sprawa do艣膰 niedawna. Warto podkre艣li膰, 偶e MS艁 od d艂u偶szego czasu ma w swej strukturze jednostk臋, kt贸ra nazywa si臋 Centrum Muzeologiczne. O jego historii obszerniej pisze w numerze Natalia S艂abo艅. Centrum, powo艂ane do tego, by bada膰 szeroki otoczenie instytucjonalne muze贸w, od czasu kiedy dyrektorem Muzeum Sztuki w 艁odzi zosta艂 Jaros艂aw Suchan, zacz臋艂o r贸wnie偶 s艂u偶y膰 zarz膮dzaniu naukowo艣ci膮 w MS艁 oraz odpowiada za 鈥瀙rogram publiczny鈥�, kt贸ry z jednej strony dyskursywnie 鈥瀝ozpakowuje鈥� niekt贸re wystawy, a z drugiej upowszechnienia r贸偶nymi sposobami wiedz膮.
Zarz膮dzanie naukowo艣ci膮 polega na tym, by inicjowa膰 i prowadzi膰 projekty naukowe, kt贸re s膮 cz臋sto mi臋dzydzia艂owe. Ale r贸wnie偶 zesp贸艂 obecnego tu Leszka Karczewskiego, czyli Dzia艂 Edukacji prowadzi dzia艂ania, kt贸re nastawione s膮 na produkcj臋 wiedzy, tak偶e wiedzy o charakterze 鈥瀖eta-鈥�, czyli na temat tego, jak edukowa膰. Obejmuje te偶 鈥瀙贸艂wiedz臋鈥� praktyczn膮, wynikaj膮c膮 z interakcji z m艂odszymi odbiorcami naszej instytucji.
鈥� m贸wi艂 Daniel Muzyczuk.
O sposobie, w jaki Centralne Muzeum W艂贸kiennictwa w 艁odzi nawi膮zuje relacje ze 艣rodowiskiem akademickim, m贸wi艂a g艂贸wna kuratorka tej instytucji Marta Kowalewska. Zw艂aszcza w kontek艣cie zmian, jakie w ostatnich latach zachodz膮 w dostrzegalnym i docenianym sposobie dzia艂ania CMWw艁.
W pewnych sprawach mo偶na powiedzie膰, 偶e jeste艣my 鈥瀌艂u偶nikami鈥� Muzeum Sztuki w 艁odzi (艣miech). Rzeczywi艣cie dyrektor Aneta Dalbiak postawi艂a na otwarcie muzeum, w tym r贸wnie偶 na wsp贸艂prac臋 z wieloma plac贸wkami naukowymi. Wydaje mi si臋, 偶e w og贸le tkanina artystyczna by艂a przez d艂u偶szy czas w pewnym 鈥瀏etcie鈥�, a nasze dzia艂ania skupiaj膮 si臋 na pokazywaniu jej w kontek艣cie nurtu sztuki wsp贸艂czesnej, tak偶e w designie 鈥� m贸wi艂a Marta Kowalewska. 鈥� Naszymi partnerami s膮 m.in. Uniwersytet 艁贸dzki i Politechnika 艁贸dzka, ale najnowszy projekt w ramach funduszy norweskich realizujemy z ASP w Krakowie i Uniwersytetem w Bergen. Tutaj r贸wnie偶 zapraszamy artyst贸w do refleksji nad kolekcj膮. Podobnie by艂o przy wystawie jubileuszowej, kt贸rej autorkami by艂by m.in. Dominika Krogulska-Czekalska z 艂贸dzkiej ASP oraz artystka sztuk wsp贸艂czesnych Ma艂gorzata Markiewicz. Ekspozycja polega艂a w艂a艣nie na refleksji nad sam膮 kolekcj膮, ale r贸wnie偶 nad zmienn膮 rol膮 muze贸w.
- A czy rzeczywi艣cie mo偶na m贸wi膰 o wiedzy tworzonej w takich instytucjach jako o wiedzy, kt贸rej istnienie i obieg s膮 paralelne do obiegu uniwersyteckiego, akademickiego 鈥� pyta艂 艁ukasz Kaczy艅ski.
Muzeum to nie akademia (i odwrotnie) i por贸wnywanie rygor贸w, kt贸rym podlegamy ze wzgl臋du na bycie jednostk膮 naukow膮, prowadzi do stwierdzenia, 偶e nie jeste艣my dostosowani do tych przepis贸w albo raczej, 偶e te przepisy nie bior膮 pod uwag臋 specyfiki muzealnej jako miejsca, gdzie si臋 uprawia nauk臋. Najprostszy przyk艂ad: je艣li chodzi o ewaluacj臋 naukow膮 to nie mo偶emy sprawozdawa膰 w niej鈥� wystaw jako projekt贸w naukowych. Mo偶emy sprawozdawa膰 publikacje, natomiast one s膮 tylko elementem tego projektu naukowego, a to, co robimy najlepiej, czyli wystawy jest jakby 鈥瀗iewidoczne鈥�. Oczywi艣cie piszemy te偶 艣wietne naukowe teksty, z pe艂nym aparatem, podlegaj膮ce peer review! Natomiast warto by艂oby przyjrze膰 si臋 samej wystawie jako medium, kt贸re produkuje wiedz臋 i jednocze艣nie j膮 dystrybuuje. Swego czasu mo偶na by艂o sprawozdawa膰 scenariusze wystaw, czyli pewien ich ekwiwalent czy analogon w medium mimo wszystko pisanym. Ono r贸wnie偶 nie uwzgl臋dnia tego, 偶e wystawa jest medium owszem u偶ywaj膮cym tekstu, ale te偶 innych medi贸w: scenografii, aran偶acji, pewnej narracji, kt贸ra nie jest 艣ci艣le liniowa, tak jak zbudowany jest tekst. To prowadzi do zabawnych por贸wna艅, kiedy badacze zabieraj膮 si臋 do zrobienia wystawy i marz膮, aby wszystkie te obiekty, o kt贸rych chcieliby napisa膰 sw贸j tekst, by艂 obecne na wystawie. Ale przecie偶 my muzealnicy, tw贸rcy wystaw, wiemy, 偶e pisanie o obiektach, a ich pozyskanie i w艂膮czenie do pewnej argumentacji, to s膮 zupe艂nie r贸偶ne sprawy. Zrobienie wystawy jest pewnym testem na metodologi膮 dowodzenia naukowego.
鈥� argumentowa艂 Daniel Muzyczuk.
W instytucjach naukowych liczy si臋 jako艣膰 bada艅, w przypadku 鈥瀒nstytucji wiedzotw贸rczych鈥� by膰 mo偶e w艂a艣ciwsze by艂oby uwzgl臋dnienia wp艂ywu spo艂ecznego i jego nale偶a艂oby bada膰 . Przyznam jednocze艣nie, 偶e mam z tym problem, bo nie znam narz臋dzi, kt贸re pr贸bowa艂yby 贸w wp艂yw bada膰. Wiem, 偶e o tym si臋 m贸wi, tak偶e o kryterium oceny festiwali.
鈥� zastanawia艂 si臋 Micha艂 Piernikowski.
Wydaje mi si臋, 偶e por贸wnywanie plac贸wek naukowych i muze贸w warto艣ciuje jako艣 te dwie 鈥瀢iedze鈥�. Nie chcieliby艣my tutaj jednak rywalizowa膰. Poza tym kryteria oceny jednej i drugiej wiedzy s膮 rzeczywi艣cie w du偶ej mierze takie same, s膮 przeniesione do instytucji ze szkolnictwa wy偶szego. Nie przystaj膮 do sposob贸w produkowania, pozyskiwania i upowszechniania 鈥� m贸wi艂a Marta Kowalewska. 鈥� Wykorzystuj膮c narz臋dzia, jakie mamy i takie ustawodawstwo, jakie mamy, chcemy d膮偶y膰 do znalezienia si臋 na obszarze styku tych dw贸ch spos贸b istnienia wiedzy.
鈥� odpowiedzia艂a Marta Kowalewska.
Wkr贸tce poinformujemy o kolejnych wydarzeniach zwi膮zanych z drugim numerem czasopisma.
Zapis ca艂ej rozmowy mo偶na obejrze膰 .
Redakcja: Centrum Promocji U艁