Badacze krytycznie analizuj膮cy Nowy Testament s膮 zdania, 偶e fragment o M臋drcach ma charakter midraszowy, to znaczy posiada walor katechetycznego pouczenia, a nie kronikarskiej relacji. Ta opowie艣膰 ma co艣 symbolizowa膰. Jest metafor膮 i alegori膮 zarazem.
Jak Magowie stali si臋 Kr贸lami
Oko艂o VI wieku pojawiaj膮 si臋 w ikonografii chrze艣cija艅skiej pierwsze przedstawienia trzech postaci. Prawdopodobnie to wynik prostego skojarzenia 鈥� trzy dary wymaga艂y trzech darczy艅c贸w. W najstarszych komentarzach twierdzi si臋, 偶e mieli oni wsp贸lnie przyby膰 z Persji. Potem pojawi艂a si臋 koncepcja, 偶e w臋drowali z r贸偶nych stron znanego w贸wczas 艣wiata. Kacper mia艂 pochodzi膰 z Indii, Melchior z Persji, a Baltazar z Arabii lub Etiopii. Zapewne dlatego ten ostatni bywa przedstawiany jako czarnosk贸ry. W sztuce 艣redniowiecznej pojawiaj膮 si臋 wreszcie korony na ich g艂owach, w ten oto spos贸b M臋drcy, wzgl臋dnie Magowie, przerodzili si臋 w Kr贸l贸w.
Symbolika Objawienia Pa艅skiego
Ka偶dy z tych wariant贸w ma swoje znaczenie symboliczne. Objawienie Pa艅skie, bo tak oficjalnie nazywa si臋 艣wi臋to, kt贸re obchodzimy 6 stycznia (鈥濼rzech Kr贸li鈥� to nazwa potoczna), wi膮偶e si臋 z teofani膮. Aby poj膮膰 objawiaj膮ce si臋 cz艂owiekowi sacrum nale偶y 鈥� jak owi M臋drcy 鈥� kierowa膰 si臋 rozumem nieodrzucaj膮cym wiary. Z kolei Magowie mog膮 symbolizowa膰 kres wcze艣niejszych kult贸w (w popularnym uj臋ciu magia poprzedza religi臋). Pok艂on Mag贸w to podkre艣lenie dominacji rodz膮cej si臋 religii nad dotychczasowymi wierzeniami. Wreszcie obecno艣膰 Kr贸l贸w oznacza uznanie Jezusa przez monarchi臋 艣wieck膮, co zyskuje odzwierciedlenie w maksymie g艂osz膮cej, 偶e 鈥瀢szelka w艂adza pochodzi od Boga鈥�. Dodatkowo Kr贸lowie symbolizuj膮 tutaj szeroko rozumiany stan wy偶szy, uzupe艂niaj膮cy grono adoruj膮cych Jezusa w stajence. S膮 tam ju偶 przecie偶 pasterze, czyli przedstawiciele posp贸lstwa w dobrym tego s艂owa znaczeniu 鈥� ludzie naturalnie pobo偶ni, skromni, pro艣ci, ufni i szczerzy.
Od pok艂onu M臋drc贸w wed艂ug Mateusza po pierwsze szopki
Je艣li po艂膮czymy te w膮tki, to ujrzymy scen臋, w kt贸rej Jezusa adoruj膮 wszystkie stany, wszystkie ludy, wyznawcy wszystkich (dotychczasowych) religii, ludzie zar贸wno prymitywni jak i wykszta艂ceni, biedni i bogaci, starzy i m艂odzi. Wszyscy staj膮 si臋 艣wiadkami Objawienia Pa艅skiego. O to w艂a艣nie chodzi w scenie przedstawiaj膮cej lich膮 stajenk臋 i przyby艂ych go艣ci kl臋cz膮cych lub pochylaj膮cych si臋 nad jas艂em, w kt贸rym le偶y dzieci膮tko. Nawet tajemnicza gwiazda i zwierz臋ta pojawi艂y si臋 w tym miejscu. Rozmaite warianty tego przedstawienia nale偶y interpretowa膰 ca艂o艣ciowo jako alegori臋 prze艂omowego dla ca艂ego 艣wiata i wa偶nego wydarzenia. Idea ta przy艣wieca艂a zar贸wno 艣w. Mateuszowi Ewangeli艣cie opisuj膮cemu bo偶e narodzenie jak i franciszkanom, kt贸rzy w 艣redniowieczu konstruowali pierwsze szopki w swoich klasztorach.
Tekst: dr Damian Kasprzyk, Pracownia Etnografii i Bada艅 nad Folklorem U艁