O przesz艂o艣ci
Przyjrzyjmy si臋 zatem temu do艣膰 ju偶 rzadkiemu s艂贸wku: drzewiej. Z gramatycznego punktu widzenia mamy tu do czynienia z przys艂贸wkiem, znacz膮cym tyle co 'dawniej, kiedy艣, przedtem, wcze艣niej, niegdy艣, onegdaj, ongi, ongi艣'.
Autorzy s艂ownik贸w wsp贸艂czesnej polszczyzny - je艣li w og贸le wyraz ten uwzgl臋dniaj膮 - wskazuj膮 na jego przestarza艂y charakter, co jest zreszt膮 zgodne z poczuciem j臋zykowym u偶ytkownik贸w polszczyzny. Kwalifikatorem 'dawny' wyraz ten zosta艂 ju偶 opatrzony w powsta艂ym w drugiej po艂owie XX w. s艂owniku Witolda Doroszewskiego. W s艂owniku przywo艂ano m.in. nast臋puj膮ce cytaty z u偶yciem interesuj膮cego nas przys艂贸wka:
"Tak oto wchodzimy w G贸ry Polskie, w kt贸re drzewiej wdzierali si臋 pionierzy i osadnicy, karczuj膮c b贸r, siej膮c p艂one zbo偶e i wypasuj膮c byd艂o" ("Wierchy" 1948), "Drzewiej by艂o tu inaczej, inaczej. Kiedy艣, przed dawnymi laty ziemie te miodem p艂yn臋艂y i mlekiem" (W. Reymont).
Drzewiej, nie onegdaj
Je艣li poszperamy w Narodowym Korpusie J臋zyka Polskiego, kt贸ry z za艂o偶enia rejestruje s艂ownictwo wsp贸艂czesne, znajdziemy g艂贸wnie u偶ycia dawniejsze (pochodz膮ce z tw贸rczo艣ci S. 呕eromskiego, W. Berenta, Z. Kossak) i to zwykle w funkcji archaizuj膮cej. Podobnie czyni膮 wsp贸艂cze艣nie 偶yj膮cy Polacy. Je偶eli bowiem kto艣 decyduje si臋 na u偶ycie tego偶 przys艂贸wka, czyni to z zamiarem stylizacyjnym (por. fragment "Dzi艣, gdy przeci臋tny telefon kom贸rkowy potrafi wy艣wietla膰 lepsz膮, pewnie nikogo ju偶 nie zachwyc膮 rozpikselowane, dwuwymiarowe postaci. Niemniej trzeba przyzna膰, 偶e gra zosta艂a wykonana starannie i wygl膮da schludnie.
Podobnie ma si臋 rzecz z nieco skrzecz膮c膮 muzyk膮 - sympatyczne przypomnienie, jakie to d藕wi臋ki wydobywa艂y si臋 drzewiej z komputerowych trzewi." - P. Zawrotny).
Przys艂贸wek drzewiej (tak偶e w postaci drzewie) w znanym nam do dzi艣 znaczeniu by艂 powszechnie u偶ywany do XVII wieku. Z czasem zacz膮艂 by膰 odczuwany jako przestarza艂y. Wyst臋powa艂 b膮d藕 wyst臋puje te偶 w innych j臋zykach s艂owia艅skich (rosyjskim czy czeskim). Co ciekawe, znaczenie rdzenia nawi膮zuje do obecnego w sanskrycie rdzenia dru- 'biec, up艂ywa膰, mija膰' (informacj臋 t臋 poda艂 w s艂owniku etymologicznym Andrzej Ba艅kowski). Staropolszczyzna zna艂a tak偶e przymiotnik drzewiejszy 'dawny, poprzedni'.
I jeszcze jedna uwaga dotycz膮ca interesuj膮cego nas wyrazu. Ot贸偶 bywa on definiowany za pomoc膮 tak偶e przestarza艂ych ju偶 dzi艣 przys艂贸wk贸w ongi艣 i onegdaj, kt贸re - wydaje si臋 - prze偶ywaj膮 swoisty renesans. Warto jednak pami臋ta膰, 偶e, o ile pierwotnie ongi (te偶 w formie ongi艣) by艂o synonimiczne wobec drzewiej w sensie 'dawniej', o tyle onegdaj znaczy艂o 'przedwczoraj'.
Zapomniane s艂owa
Polecamy inne s艂owa z naszego cyklu - nasi eksperci pisali i m贸wili ju偶 o wyrazach , by艂o te偶 o , , a tak偶e o i . Opisywali艣my r贸wnie偶 znaczenia i pochodzenie wyraz贸w , , , , i .
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych i 艣cis艂ych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych. Zobacz nasze projekty naukowe na
opracowa艂 prof. Rafa艂 Zar臋bskiredakcja: Centrum Promocji U艁