data publikacji: 14.08.2020
tekst: J臋drzej Janicki
Nic wi臋c dziwnego, 偶e plakat doskonale radzi sobie r贸wnie偶 w przestrzeni internetowej 鈥� dowodem na to jest wirtualna prowadzona przez Teatr Wielki w 艁odzi[1]. Sam zamys艂 tego przedsi臋wzi臋cia jest wyj膮tkowo prosty. Przedstawione zosta艂y 152 dzie艂a (or艂em z matematyki nigdy nie by艂em, z g贸ry prosz臋 o wybaczenie ewentualnej pomy艂ki w rachunkach) z lat 1960鈥�2018, kt贸re zapowiada艂y odbywaj膮ce si臋 w贸wczas w Teatrze Wielkim spektakle i inne wydarzenia artystyczne. Co ciekawe, plakaty ukazane s膮 w kolejno艣ci od najnowszych do tych najstarszych. Zabieg ten, stoj膮cy w kontrze do najcz臋stszego przedstawiania dzie艂 sztuki, pozwala na 鈥瀦akotwiczenie鈥� sztuki plakatowej w tera藕niejszo艣ci. Jest to o tyle interesuj膮ce, 偶e rozwi膮zanie takie rzuca zupe艂nie inn膮 perspektyw臋 na dzie艂a 鈥瀔lasyk贸w鈥�. Inaczej ni偶 zawsze, punktem wyj艣ciowym s膮 nowsze dzie艂a, a te starsze odbierane s膮 niejako przez ich pryzmat[2]. Oto jedne z najstarszych plakat贸w w teatralnej kolekcji:
Same dzie艂a poprzedzone zosta艂y jak偶e lapidarnym s艂owem wst臋pnym, kt贸re niesie w sobie jednak pewn膮 ciekaw膮 tre艣膰. Jak pisz膮 tw贸rcy tej nietypowej galerii, 鈥瀃Plakat 鈥� J. J.] Niby pe艂ni rol臋 s艂u偶ebn膮 鈥� informacyjn膮, ale cz臋sto bywa i tak, 偶e sam w sobie jest dzie艂em sztuki, kt贸re na lata pozostaje w pami臋ci鈥�[3]. S艂owa te ciekawie koresponduj膮 z uwag膮 J贸zefa Mroszczaka: 鈥濸lakat to tw贸r obdarzony dwoma duszami; m贸wi膮c mniej poetycznie 鈥� mo偶e oddzia艂ywa膰 dwojako: za pomoc膮 艣ci艣le u偶ytkowych warto艣ci reklamowych lub swymi warto艣ciami czysto estetycznymi, artystycznymi鈥�[4]. I te tajemnicze dwie dusze doskonale wida膰 na prezentowanych dzie艂ach.
Ju偶 na pierwszej stronie galerii uwag臋 zwracaj膮 ciekawe prace . Jego projekty bogato czerpi膮 z dorobku tw贸rc贸w Polskiej Szko艂y Plakatu (Chopin wymarzony to nawi膮zanie do p贸藕nej tw贸rczo艣ci Waldemara 艢wierzego, a Baron cyga艅ski w sposobie zakomponowania przestrzeni przypomina niekt贸re z dzie艂 Henryka Tomaszewskiego).
Moim ulubionym plakatem tego tw贸rcy pozostaje jednak wyj膮tkowo wyrazisty Don Kichot, kt贸ry swoj膮 prostot膮 i pomys艂owo艣ci膮 naprawd臋 zapada w pami臋膰.
Uwag臋 zwracaj膮 r贸wnie偶 prace Jarka Mazurka 鈥� jego projekty Dama pikowa[5] oraz Rusa艂ka to jak偶e od艣wie偶aj膮cy powiew estetyki horroru i science-fiction.
Nie wiem, na ile by艂o to dzia艂anie zamierzone, jednak kolorystyka i kompozycja plakatu Juliusz Cezar S艂awomira Kosmynki jest 艂udz膮co podobna do plakatu Koniec drogi Jerzego Jaworowskiego z 1961 roku[6].
Wyj膮tkowo ciekawym plakatem jest r贸wnie偶 dzie艂o Paw艂a Udorowieckiego anonsuj膮ce III 艁贸dzkie Spotkania Baletowe 鈥� przedstawienie to bez wahania zestawi膰 mo偶na z dorobkiem Marka Freudenreicha, Leszka Ho艂danowicza czy Bronis艂awa Zelka. Arty艣ci ci przeciwstawiali si臋 贸wczesnym trendom sztuki plakatowej, tworz膮c dzie艂a wyj膮tkowo minimalistyczne, oszcz臋dne w u偶yciu 艣rodk贸w wyrazu i operuj膮ce cz臋sto wy艂膮cznie czerni膮 i biel膮. Dzie艂em autora nieco m艂odszego pokolenia, a odwo艂uj膮cym si臋 r贸wnie偶 do tw贸rczo艣ci tych artyst贸w jest plakat Diab艂y z Loudun Ryszarda Kai.
Cech膮 cz臋sto przywo艂ywan膮 jako charakterystyka polskiego plakatu jest jego malarsko艣膰[7]. Wida膰 j膮 chocia偶by w Trubadurze Waldemara 艢wierzego 鈥� dzie艂o to bez chwili wahania stworzy膰 m贸g艂by Jackson Pollock. Rzadko kiedy jednak sam obraz staje si臋 plakatem. Cho膰 brzmi to nieco absurdalnie, to w艂a艣nie co艣 takiego ma miejsce na plakacie M膮偶 zawiedziony, dyrektor teatru Ryszarda Peryta. Artysta ten w bardzo pomys艂owy spos贸b zagospodarowa艂 niedoko艅czon膮 cz臋艣膰 obrazu Mozart przy fortepianie Josepha Lange (1789). Blisko 200 lat po powstaniu ten znakomity portret znalaz艂 swoje nieoczywiste dope艂nienie.
IF Kolekcja jako sukces poczytuje sobie fakt, 偶e w eksponowanej wirtualnej galerii plakatu Teatru Wielkiego s膮 dzie艂a, kt贸re posiadamy w swoich skromnych zbiorach[8]. Cho膰 sprawa to niezmiernie dla nas mi艂a, to nie stanowi jednak o sile opisywanej wy偶ej wystawy. Bardzo podoba mi si臋 pomys艂 prezentowania plakatu w przestrzeni internetowej 鈥� mo偶e to nowa przysz艂o艣膰 dla tej formy sztuki? Wszak zawsze tw贸rcy plakat贸w starali si臋 鈥瀢yj艣膰 do ludzi鈥�. Mo偶e tym razem polega膰 ma to w艂a艣nie na zagoszczeniu na ekranach komputer贸w? Jak to mawiaj膮 wyk艂adowcy na 艂贸dzkiej filozofii, nie ma co zbytnio filozofowa膰. Tak czy inaczej, wirtualna Galeria plakatu Teatru Wielkiego to ciekawa inicjatywa. Nienachalna, skromna (mo偶e nawet czasami zbyt skromna, je偶eli chodzi o jaki艣 tekst towarzysz膮cy), a co najwa偶niejsze, sk艂aniaj膮ca do w艂asnego prze偶ywania ka偶dego z dzie艂, bez niepotrzebnego narzucania, kt贸re z nich maj膮 nam si臋 bardziej podoba膰鈥�
[1] Zob. .
[2] Ciekawym pomys艂em mog艂oby okaza膰 si臋 r贸wnie偶 zastosowanie takiej chronologii do innych dziedzin, np. je偶eli chodzi o spos贸b prowadzenia kursu z historii filozofii.
[3] Zob. .
[4] S艂owo wst臋pne do katalogu I Mi臋dzynarodowego Biennale Plakatu (1966).
[5] Przedstawienie to 艣mia艂o mog艂oby pos艂u偶y膰 za opraw臋 graficzn膮 p艂yty jakiego艣 zespo艂u deathmetalowego.
[6] Wspomniany plakat Jerzego Jaworowskiego znajduje si臋 w IF Kolekcji: .
[7] Przytoczy膰 mo偶na s艂owa Jana Lenicy, kt贸re tak naprawd臋 wyprzedza艂y nieco nadchodz膮c膮 rzeczywisto艣膰: 鈥濵o偶liwo艣膰 zrealizowania tego, co mo偶na by nazwa膰 nowym programem m艂odego pokolenia, le偶y w艂a艣nie w silniejszym zwi膮zaniu sztuki plakatu z malarstwem [鈥鈥� (J. Lenica, Z problem贸w m艂odego plakatu, 鈥濸rzegl膮d Artystyczny鈥�, 1955, nr 1-2, s. 78).
[8] Chodzi o prace 鈥濵akbet鈥� Mariana Tarczy艅skiego, 鈥濳obro鈥� (nieznane autorstwo), 鈥濷powie艣ci Hoffmanna鈥� Janiny Dzikowskiej-Najder oraz 鈥濩贸rka 藕le strze偶ona鈥� Iwo Dobieckiego.