Niewidzialna rze藕ba sprzedana. Co na to historycy sztuki?
Mediami spo艂eczno艣ciowymi oraz newsami z codziennych dziennik贸w wstrz膮sn臋艂a niedawno wiadomo艣膰 o tym, 偶e w艂oski artysta Salvatore Garau stworzy艂 rze藕b臋, kt贸rej nie ma, a raczej 鈥� jak twierdzi on sam 鈥� rze藕b臋, kt贸ra jest pr贸偶ni膮. Sprawa wzburzy艂a opini臋 publiczn膮, gdy偶 praca zosta艂a sprzedana na aukcji za 14 820 euro (niemal 67 tys. z艂) anonimowemu mediola艅skiemu kolekcjonerowi za po艣rednictwem Domu Aukcyjnego Art-Rite. Jedynym namacalnym dowodem zakupu pracy jest certyfikat autentyczno艣ci.
Garau zatytu艂owa艂 swoj膮 nieistniej膮c膮 rze藕b臋 鈥濱o sono鈥�, co po w艂osku oznacza 鈥濲estem鈥�. Chocia偶 dzie艂o materialnie nie istnieje, jego autor nie zgadza si臋 z zarzutami, 偶e jego rze藕ba jest niczym. Uwa偶a, 偶e jest pr贸偶ni膮, a pr贸偶nia to 鈥瀙rzestrze艅 pe艂na energii鈥�.
Ponadto portal ArtNet donosi, 偶e zgodnie z instrukcjami Garau rze藕ba powinna by膰 prezentowana w prywatnym domu wolnym od jakichkolwiek przeszk贸d, na obszarze o d艂ugo艣ci oko艂o 5 st贸p na 5 st贸p szeroko艣ci (5 st贸p to ok. 152 cm). Poniewa偶 praca nie istnieje (w sensie materialnym), nie ma specjalnych wymaga艅 o艣wietleniowych lub klimatycznych.
Z kolei jak informuje 鈥濶ewsweek鈥� (wersja ameryka艅ska online), 鈥濱o sono鈥� nie jest pierwsz膮 niewidzialn膮 rze藕b膮, jak膮 stworzy艂 Salvatore Garau (nota bene uznany artysta 鈥� jego prace mo偶na znale藕膰 np. w Museo del Novecento oraz Padiglione d'ArteContemporanea w Mediolanie). Pierwsz膮 niewidzialn膮 prac臋 Garau, kt贸ra nosi tytu艂 鈥濳ontempluj膮cy Budda鈥�, mo偶na zobaczy膰 na Instagramie artysty, gdzie zamie艣ci艂 on film, z kt贸rego wynika, 偶e praca jest fragmentem przestrzeni ponad brukowanym pawimentem na Piazza della Scala w Mediolanie. Obszar metaforycznej egzystencji dzie艂a jest oznaczony kwadratem z ta艣my.
Co zaskakuje historyka sztuki w tej opowie艣ci?
- Tylko to, 偶e dzia艂anie Garau wci膮偶 szokuje widz贸w! Tego typu strategie artystyczne licz膮 ju偶 ponad sto lat 鈥� wystarczy przypomnie膰 wyst膮pienia tw贸rc贸w z ruchu dadaist贸w z czas贸w I wojny 艣wiatowej. I tu, by pozosta膰 w kr臋gu nico艣ci, przywo艂a膰 s艂ynn膮 szklan膮 ba艅k臋 Marcela Duchampa (tw贸rcy tzw. ready mades 鈥� czyli dzie艂 sztuki 鈥瀦nalezionych przypadkiem鈥� przez artyst臋) z powietrzem Pary偶a. Co wi臋cej, gdy oryginalna praca si臋 st艂uk艂a, Duchamp stworzy艂 jej repliki, kt贸re mo偶na ogl膮da膰 w kilku muzeach 艣wiata (wszystkie s膮 traktowane jak orygina艂y). Inny dadaista, Kurt Schwitters, otwarcie twierdzi艂: 鈥濿szystko, co artysta wypluje, jest sztuk膮鈥�. W pogl膮dzie tym tw贸rca nie by艂 osamotniony. W latach 60. XX wieku artysta zwi膮zany z nurtem minimalizmu, Donald Judd, stwierdzi艂, 偶e 鈥瀞ztuk膮 jest to, co si臋 za sztuk臋 uwa偶a鈥�. A ponadto, b臋d膮c uznanym rze藕biarzem, przekornie g艂osi艂: 鈥濶a pewno nie uwa偶am, 偶e tworz臋 rze藕by鈥�.
Tak偶e nie jest to nic nowego 鈥� tak spraw臋 komentuje z Instytutu Historii Sztuki U艁.
Sk膮d te strategie szokowania widza? Gdyby podej艣膰 do sprawy wnikliwie, nale偶a艂oby po艣wi臋ci膰 temu problemowi co najmniej jeden wyk艂ad akademicki. M贸wi膮c kr贸tko, sztuka zawsze by艂a dziedzin膮, kt贸ra wymaga zrozumienia i przygotowania od swego odbiorcy.
- W dawnych czasach rol臋 znawcy sztuki odgrywa艂 tzw. arbiter elegantiarum. Dlaczego dzi艣 zak艂adamy, 偶e ka偶dy, bez przygotowania, musi rozumie膰 meandry sztuki wsp贸艂czesnej? Ja nie rozumiem czym jest 鈥渟palony鈥� zatem nie ogl膮dam mecz贸w pi艂ki no偶nej 鈥� podsumowuje historyk sztuki.
jest ekspertem Uniwersytetu 艁贸dzkiego w takiej tematyce jak: sztuka, kultura, Afryka, muzealnictwo, audiodeskrypcja.
Szczeg贸艂owy obszar ekspertyzy: historia sztuki: malarstwo i rze藕ba polska XIX/XXI w.; sztuka historia i kultura Afryki Subsaharyjskiej; audiodeskrypcja dzie艂 sztuki.
Tekst: prof. Aneta Paw艂owska i Bartosz Ka艂u偶ny, WF-H U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁