Handlarze, ofiary - rekrutacja kontrolowana
Wed艂ug Mi臋dzynarodowej Organizacji Migracji (raport z 2018 r.) ka偶da ofiara handlu lud藕mi sprzedana za 1000 euro, wykorzystywana nast臋pnie w strukturach seks biznesu, ju偶 po miesi膮cu przynosi swoim oprawcom zysk w wysoko艣ci ok. 4.000 - 5.000 euro.
Handlarze lud藕mi rekrutuj膮 swe ofiary w 艣rodowiskach pragn膮cych polepszenia swego losu i podj臋cia dobrej pracy w innym pa艅stwie. Globalizacja i wzrost ruch贸w migracyjnych stworzy艂y dogodne warunki do transportu i eksploatacji ofiar, jak r贸wnie偶 ukrywania i legalizacji zysk贸w pochodz膮cych z dzia艂alno艣ci przest臋pczej. Obecnie handel kontrolowany jest przez liczne organizacje transnarodowe o strukturze hierarchicznej oraz lokalne grupy przest臋pcze.
Ofiary s膮 rekrutowane przy pomocy fa艂szywych ofert pracy, coraz cz臋艣ciej r贸wnie偶 bywaj膮 porywane (dotyczy to zw艂aszcza kobiet kierowanych nast臋pnie do seks biznesu). Nast臋pnie s膮 poddawane wielop艂aszczyznowej przemocy (fizycznej i psychicznej) oraz eksploatowane tak d艂ugo jak jest to mo偶liwe. Jedynie niewielki procent odzyskuje wolno艣膰 wskutek ucieczki albo w wyniku dzia艂a艅 organ贸w 艣cigania. Bardzo ostro偶ne szacunki zak艂adaj膮, 偶e obecnie na 艣wiecie jest prawie 25 milion贸w ofiar handlu lud藕mi, czyli ponad trzykrotnie wi臋cej ni偶 mieszka艅c贸w Nowego Jorku.
Skala zjawiska na przestrzeni dziej贸w
Handel lud藕mi to zjawisko obecne w wi臋kszo艣ci kultur 艣wiata na przestrzeni dziej贸w. Mia艂o ono zr贸偶nicowan膮 intensywno艣膰 i przyczyny (m.in. zwi膮zane z wymian膮 kulturow膮, presti偶owymi darami, a偶 po transakcje o charakterze czysto ekonomicznym, cz臋sto oparte na przemocy. Szczeg贸lne nasilenie handlu lud藕mi mia艂o miejsce w XVII - XVIII w. i dotyczy艂o ludno艣ci negroidalnej, transportowanej z Afryki do Nowego 艢wiata. Wbrew stereotypom, to nie Portugalczycy w Afryce rozpocz臋li 贸w proceder, a lokalne spo艂eczno艣ci etniczne, dostarczaj膮ce niewolnik贸w Europejczykom, kt贸rzy formy handlu lud藕mi udoskonalili, nadaj膮c im charakter masowy.
W wyniku ruch贸w abolicjonistycznych na terenie Europy i obu Ameryk niewolnictwo zosta艂o zniesione dopiero w XIX w. Problem jednak nie zanik艂, a jedynie zmieni艂 charakter i skal臋. Industrializacji m艂odych pa艅stw Nowego 艢wiata na prze艂omie XIX i XX w. towarzyszy艂y silnie zmaskulinizowane migracje (szczeg贸lnie w wypadku Ameryki 艁aci艅skiej), doprowadzaj膮c do powa偶nych zachwia艅 w proporcjach p艂ci spo艂ecze艅stw republika艅skich. W ich efekcie dosz艂o do nowej fali handlu lud藕mi, koncentruj膮cej si臋 na sprowadzaniu bia艂ych kobiet z Europy do rozrastaj膮cych si臋 gwa艂towanie sieci dom贸w publicznych w Nowym 艢wiecie. Po II wojnie 艣wiatowej zjawiska takie, jak podzia艂 Europy na dwa bloki ideologiczne oraz rozw贸j silnie spolaryzowanych spo艂ecze艅stw sprzyja艂y okresowemu wyhamowaniu handlu lud藕mi. Nowym impulsem sta艂y si臋 zmiany polityczno-gospodarcze wywo艂ane upadkiem muru berli艅skiego i rozpadem bloku wschodniego. Towarzyszy艂o im relatywne ubo偶enie r贸偶nych grup spo艂ecznych i wzrost indywidualnych aspiracji bytowych przy jednoczesnym rozwoju proces贸w globalnych. Ubocznym i negatywnym efektem globalizacji by艂o pojawienie si臋 trzeciej fali handlu lud藕mi, charakteryzuj膮cej si臋 r贸偶nymi szlakami geograficznymi handlu, i miejscami rekrutacji i oraz odbioru ofiar. Dawniejsze kierunki handlu lud藕mi na linii Afryka - obie Ameryki czy Europa - kraje Nowego 艢wiata zosta艂y zast膮pione sieciami krzy偶uj膮cymi si臋 i obejmuj膮cymi ca艂y 艣wiat.
Polska a handel lud藕mi
W Polsce tradycje handlu lud藕mi i geneza walki z tym procederem si臋ga okresu zabor贸w. Od ko艅ca XIX w. Polska by艂a krajem masowej rekrutacji ofiar, a miejscem docelowym odbioru ofiar by艂a Argentyna, Urugwaj i Brazylia o czym 贸wczesna opinia publiczna nie by艂a informowana. Podobnie jak nieznany pozostaje fakt wyr贸偶niaj膮cych si臋 postaw polskich spo艂ecznik贸w z okresu mi臋dzywojennego, aktywnych na polu pionierskiej polityki przeciwdzia艂ania wsp贸艂czesnemu niewolnictwu. Polacy byli autorami strategii i dzia艂a艅, na kt贸rych wzorowa艂o si臋 kilka kraj贸w europejskich. Od 1920 r. organizowano oddzia艂y kobiecej policji oraz tzw. patrole dworcowe, prowadzono akcje edukacyjne oraz kampanie reklamowe, kt贸re sprawia艂y, 偶e wiedza na temat omawianego zjawiska by艂a bezprecedensowym w贸wczas poziomie. W zakresie rozwi膮za艅 prawnych handel lud藕mi wyst臋puje w Polskim Kodeksie Karnym od 1932 r., a Polska ratyfikowa艂a wszystkie inicjatywy Ligii Narod贸w, ONZ oraz UE w zakresie przeciwdzia艂ania handlowi lud藕mi. Problem handlu lud藕mi powr贸ci艂 w Polsce na pocz膮tku lat dziewi臋膰dziesi膮tych XX w., narastaj膮c r贸wnolegle ze zmieniaj膮cymi si臋 realiami spo艂eczno-ekonomicznymi w kraju. Dzi艣 Polska jest obszarem pozyskiwania, tranzytu i odbioru ofiar, a poziom 艣wiadomo艣ci spo艂ecznej na temat tego problemu jest obecnie jednym z najni偶szych w Europie.
Dr J臋drzej Kotarski - jest cz艂onkiem Latynoameryka艅skiego Obserwatorium ds. Handlu i Przemytu Ludzi (Observatorio Latinoamericano sobre Trata y Tr谩fico de Personas). Swoj膮 prac臋 doktorsk膮 i 15 publikacji po艣wi臋ci艂 problemowi wsp贸艂czesnego handlu lud藕mi w Ameryce 艁aci艅skiej.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst 藕r贸d艂owy: dr J臋drzej Kotarski, Centrum My艣li Polityczno - Prawnej im. A. de Tocqueville'a, Wydzia艂 Prawa i Administracji U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁