Kogo i jak hejtuja Polacy opowiada dr Monika Kopytowska, z Wydzia艂u Filologicznego U艁, koordynator mi臋dzynarodowego projektu C.O.N.T.A.C.T.:
Ch臋tnych do wys艂uchania dyskusji na ten temat, zapraszamy 28 wrze艣nia (czwartek) o godz. 14:00, do sali Rady Wydzia艂u Filologicznego, przy Pomorskiej 171/173. O zjawiskach zwi膮zanych z hejtowaniem m贸wi膰 b臋d膮 przedstawiciele r贸偶nych 艣rodowisk - dziennikarze, duchowni, arty艣ci i naukowcy.
Om贸wione zostan膮 r贸wnie偶 psychologiczne, prawne i spo艂eczne aspekty mowy nienawi艣ci, a tak偶e wyniki bada艅 nad postrzeganiem mowy nienawi艣ci w Polsce prowadzone w ramach projektu badawczego C.O.N.T.A.C.T. realizowanego wsp贸lnie przez dziesi臋膰 kraj贸w UE, w tym Uniwersytet 艁贸dzki (reportinghate.eu).
Badanie ankietowe przeprowadzone w roku 2016 w ramach projektu C.O.N.T.A.C.T. w grupie respondent贸w w wieku 18-35 lat pokaza艂o, 偶e orientacja seksualna, religia i kolor sk贸ry by艂y g艂贸wnymi powodami atak贸w s艂ownych, kt贸rych byli 艣wiadkami, za艣 dochodzi艂o do nich najcz臋艣ciej w internecie. Co ciekawe, badania pokazuj膮, 偶e chocia偶 Polacy sk艂onni s膮 pot臋pia膰 mow臋 nienawi艣ci skierowan膮 do Ukrai艅c贸w i os贸b czarnosk贸rych, s膮 gotowi zaakceptowa膰 nienawistne wypowiedzi n/t Rom贸w, Muzu艂man贸w i 呕yd贸w.
Wida膰 te偶, 偶e cho膰 wiele os贸b uwa偶a mow臋 nienawi艣ci za zachowanie naganne, nie opowiada si臋 za jej zakazem powo艂uj膮c si臋 na warto艣膰, jak膮 ma dla nich wolno艣膰 s艂owa.
Analizuj膮c przyczyny i konsekwencje mowy nienawi艣ci nale偶y pami臋ta膰 o tym i偶 jest to skrajna forma "hejtu", rozumianego jako u偶ywanie wyraz贸w powszechnie uwa偶anych za obra藕liwe, kt贸re maj膮 zdyskredytowa膰 osob臋 publicznie znan膮 lub - w przypadku m艂odzie偶y - nielubianego r贸wie艣nika.. Co le偶y u podstaw hejtu? Niew膮tpliwie osoby, kt贸re hejtuj膮 kieruj膮 si臋 frustracj膮 i l臋kiem przed inno艣ci膮, a swoj膮 wiedz臋 o osobach odmiennych kulturowo opieraj膮 na stereotypach. Nale偶y zaznaczy膰, 偶e hejt, okre艣lany te偶 jako "j臋zyk wrogo艣ci" nale偶y odr贸偶ni膰 od w臋ziej rozumianej "mowy nienawi艣ci", kt贸ra zawsze kierowana jest do zbiorowo艣ci, a je艣li nawet wymierzona jest w jednostk臋, to postrzegan膮 jako przedstawiciel grupy mniejszo艣ciowej o okre艣lonych cechach definiuj膮cych t臋 grup臋.
Warto pami臋ta膰, 偶e "mowa nienawi艣ci" jest przest臋pstwem i podlega karze na mocy odpowiednich przepis贸w prawnych. W polskich zapisach prawnych termin "mowa nienawi艣ci", kt贸ry jest okre艣leniem bardzo og贸lnym, nie wyst臋puje. R贸偶ne formy tego zjawiska opisywane s膮 w sumie w kilkunastu artyku艂ach kodeksu karnego, cywilnego i kodeksu pracy.
Czy mo偶emy co艣 zrobi膰? D艂ugofalowa strategia ograniczania j臋zyka wrogo艣ci musi by膰 realizowana dwutorowo. Po pierwsze, problem mowy nienawi艣ci eskaluje dzi臋ki przyzwoleniu spo艂ecznemu, potrzebny jest wi臋c aktywny sprzeciw obywatelski (zg艂aszanie mowy nienawi艣ci administratorom stron internetowych) i skuteczne mechanizmy prawne, kt贸re pokaza艂yby, 偶e wypowiedzi nie spe艂niaj膮ce okre艣lonych kryteri贸w poszanowania norm spo艂ecznych s膮 nieakceptowane i b臋d膮 wychwytywane i usuwane z przestrzeni wirtualnej, a ich autorzy - karani. Niezb臋dne jest efektywne wykorzystywanie istniej膮cych przepis贸w prawnych, cho膰 nale偶y pami臋ta膰, 偶e samo zaostrzenie dzia艂a艅 penalizuj膮cych mow臋 nienawi艣ci nie zmieni tzw. mentalno艣ci spo艂ecznej i nie spowoduje wzrostu akceptacji dla czyjej艣 odmienno艣ci (narodowej, religijnej, seksualnej, itp.).
Z drugiej strony, konieczne jest tworzenie struktur, w ramach kt贸rych obywatele mogliby naby膰 wiedz臋 i umiej臋tno艣ci niezb臋dne do racjonalnego reagowania na odmienno艣膰 kulturow膮 i do skutecznej komunikacji mi臋dzykulturowej. Na poziomie praktycznym oznacza to systematyczn膮 edukacj臋 w tym zakresie.
Du偶a cz臋艣膰 mowy nienawi艣ci obecnej w Internecie skierowana jest przeciwko imigrantom lub uchod藕com. Dlatego niezb臋dne jest zwi臋kszanie wiedzy obywateli n/t szkodliwego dzia艂ania stereotyp贸w, nieakceptowalnych przejaw贸w rasizmu, czy jednostronnej, niesprawiedliwej oceny imigrant贸w, a jednocze艣nie pokazywanie tzw. dobrych praktyk wsp贸艂dzia艂ania mieszka艅c贸w pa艅stwa przyjmuj膮cego z imigrantami i podkre艣lanie faktu i偶 wsp贸艂bytowanie z osobami o odmiennej kulturze niesie ze sob膮 nie tylko wyzwania, ale i szereg korzy艣ci (ma ogromny walor poznawczy, poszerza horyzonty, uczy uwa偶nego dialogu z drugim cz艂owiekiem, rozwija umiej臋tno艣ci spo艂eczne itp.). Kluczowym celem jest tu wypracowanie umiej臋tno艣ci krytycznej oceny informacji znalezionych w Internecie i odr贸偶niania wiedzy faktograficznej od stereotypowej.
Ponadto, na ka偶dym szczeblu edukacji nale偶y zwraca膰 uwag臋 na to, jak m艂odzi ludzie wypowiadaj膮 si臋 na temat Innych i podkre艣la膰 fakt, i偶 postrzegamy Innych tak, jak o nich m贸wimy. Szczeg贸lnie niebezpieczne s膮 dowcipy, przys艂owia i powiedzenia deprecjonuj膮ce przedstawicieli mniejszo艣ci kulturowych, kt贸re s膮 silnie zakorzenione w j臋zyku potocznym i bezrefleksyjnie nabywane przez dzieci w procesie socjalizacji, co powoduje utrwalanie si臋 negatywnych postaw wobec Innych (np. s艂owo "ocygani膰" oznaczaj膮ce "ok艂ama膰", powiedzenie "sto lat za Murzynami", kt贸rym opisuje si臋 stan zacofania spo艂ecznego lub gospodarczego, przezwiska w stylu "ty 呕ydzie", itp.).
Materia艂 藕r贸d艂owy: dr Monika Kopytowska, Wydzia艂 Filologiczny U艁
Redakcja: Centrum Promocji