Sztuczna inteligencja: prze艂om cywilizacyjny czy pow贸d do obaw?
Punktem wyj艣cia do zaj臋cia si臋 tematem AI by艂a obserwacja, 偶e w niezwykle kr贸tkim czasie przenikn臋艂a ona niemal ka偶dy obszar codziennego 偶ycia. AI podpowiada nam tre艣ci w mediach spo艂eczno艣ciowych, pomaga pisa膰 teksty, t艂umaczy j臋zyki, tworzy obrazy i coraz cz臋艣ciej uczestniczy w procesach edukacyjnych. Z zadziwiaj膮c膮 szybko艣ci膮 sta艂a si臋 jednym z najbardziej wszechobecnych narz臋dzi wsp贸艂czesnego 艣wiata. Dodatkowo technologia, kt贸ra pocz膮tkowo mia艂a jedynie wspiera膰 cz艂owieka, coraz cz臋艣ciej przejmuje zadania wykonywane dot膮d samodzielnie. Zdaniem autor贸w rodzi to pytania nie tylko o przysz艂o艣膰 rynku pracy, lecz tak偶e o relacje mi臋dzyludzkie i zdolno艣膰 do samodzielnego my艣lenia.
Chyba ka偶dy z nas zauwa偶y艂, w jaki spos贸b sztuczna inteligencja zacz臋艂a si臋 pojawia膰 w ka偶dym aspekcie naszego 偶ycia. Na pocz膮tku by艂y to ma艂e rzeczy, kt贸re nie mia艂y wi臋kszego znaczenia, jednak z czasem to zacz臋艂o rosn膮膰. Teraz ci臋偶ko znale藕膰 co艣, co sztucznej inteligencji nie u偶ywa. Media spo艂eczno艣ciowe, wyszukiwarki, gry komputerowe, a nawet muzyka i filmy. AI przekszta艂ci艂o si臋 z czego艣, co mia艂o u艂atwia膰 nam 偶ycie, w co艣 co ca艂kowicie zast臋puje cz艂owieka i jest to w pewien spos贸b przera偶aj膮ce. Nawet na naszej uczelni, w trakcie zaj臋膰 pojawiaj膮 si臋 sugestie korzystania ze sztucznej inteligencji w pewnych aspektach. Mam wra偶enie, 偶e opr贸cz warto艣ci intelektualnej, AI zaczyna te偶 鈥瀔ra艣膰鈥� dusz臋 cz艂owieka. Ludzie staj膮 si臋 od niej coraz bardziej zale偶ni, zaczynaj膮 zatraca膰 zdolno艣膰 do samodzielnego my艣lenia i nawi膮zywania relacji z lud藕mi, bo wszystko za nich robi komputer 鈥� mo偶e by膰 ich przyjacielem, dziewczyn膮/ch艂opakiem, terapeut膮鈥� I nie musz膮 si臋 stara膰, bo komputer zawsze im przytaknie i b臋dzie po ich stronie
鈥� podkre艣la Michalina K臋dzierska.
Autorzy zauwa偶aj膮, 偶e publiczna debata wok贸艂 generatywnej sztucznej inteligencji cz臋sto koncentruje si臋 na korzy艣ciach, pomijaj膮c koszty spo艂eczne i 艣rodowiskowe. W swoim artykule chcieli zwr贸ci膰 uwag臋 na mniej oczywiste konsekwencje rozwoju tej technologii 鈥� od zu偶ycia zasob贸w naturalnych, przez kwestie praw autorskich, po wp艂yw na codzienne funkcjonowanie ludzi.
Od wej艣cia generatywnego AI istnieje narracja, 偶e jest to prze艂omowa technologia, niezb臋dne narz臋dzie ka偶dego cz艂owieka oraz nieunikniony rozw贸j cywilizacyjny. Mimo to, zawsze by艂am sceptycznie nastawiona, ze wzgl臋du na to, 偶e ka偶dy post臋p ma swoj膮 cen臋, kt贸r膮 ponosi najcz臋艣ciej 艣rodowisko i zwykli ludzie. Poprzez ten artyku艂 chcieli艣my zwr贸ci膰 uwag臋 na negatywny wp艂yw tej technologii na 艣rodowisko, spo艂ecze艅stwo oraz na to jak AI narusza prawo autorskie. Przyk艂adem negatywnego wp艂ywu na 艣rodowisko jest zu偶ycie ogromnej ilo艣ci czystej wody na ch艂odzenie baz danych i bardzo du偶a ilo艣膰 energii wymaganej do pracy tych urz膮dze艅. Dodatkowo, bazy danych maj膮 r贸wnie偶 wysok膮 emisj臋 dwutlenku w臋gla. Wszystko to przyczynia si臋 do ocieplania klimatu oraz suszy, co odczuwa ka偶dy z nas podczas fali upa艂贸w. Do艣膰 powszechnym zjawiskiem na 艣wiecie jest to, 偶e ludzie trac膮 prac臋, bo s膮 zast臋powani przez AI np. graficy komputerowi, czy lektorzy g艂osowi. Co ciekawe, AI do wygenerowania tre艣ci potrzebuje odpowiedniej ilo艣ci informacji, a obecne modele by艂y szkolone m.in. na danych od tw贸rc贸w internetowych i artyst贸w, dziel膮cych si臋 swoj膮 prac膮 w Internecie, bez ich zgody
鈥� zauwa偶a Natalia Machnik.
AI jest wykorzystywana w ka偶dym aspekcie naszego 偶ycia, nawet w tych, kt贸re niekoniecznie tego potrzebuj膮. Tylko ludzie mog膮 po prostu nie zauwa偶y膰 zwi膮zku zaplecza tej maszynerii z pewnymi problemami 偶ycia codziennego. Przyk艂adem s膮 rosn膮ce ceny energii i wody w obszarach znajduj膮cych si臋 w okolicach centr贸w danych. Kolejnym przyk艂adem jest historia ze stanu Georgia, gdzie firma Georgia Power (co wa偶ne, z poparciem miejscowego rz膮du) wymusi艂a sprzeda偶 domu jednej rodziny w celu rozbudowy sieci energetycznej w艂a艣nie w celu zasilenia centr贸w danych budowanych w okolicy. 艁atwiejszym do zweryfikowania skutkiem s膮 ceny elektroniki, kt贸re niekt贸rzy mog膮 uzasadnia膰 zwyk艂膮 inflacj膮, ale tak naprawd臋 wiele firm zajmuj膮cych si臋 AI wykupuje niewyobra偶alne ilo艣ci pami臋ci RAM. Prowadzi to do wzrostu cen wielu urz膮dze艅 elektrycznych, kt贸rych zapotrzebowanie na RAM niekt贸rym mo偶e nawet nie przychodzi膰 na my艣l. Osobi艣cie chcia艂em zwr贸ci膰 uwag臋 na ten zwi膮zek, poniewa偶 im d艂u偶ej si臋 go zg艂臋bia, tym powa偶niejszy si臋 wydaje
鈥� dodaje Jakub Lisik.
Wall-E bli偶szy rzeczywisto艣ci ni偶 Terminator, czyli sk膮d si臋 wzi膮艂 pomys艂 na tytu艂 artyku艂u
Inspiracji dla tytu艂u publikacji dostarczy艂a popkultura. Autorzy odwo艂ali si臋 do dw贸ch wizji sztucznej inteligencji: futurystycznego 艣wiata z filmu 鈥濿all-E鈥� oraz mrocznej wizji znanej z serii 鈥濼erminator鈥�, gdzie centraln膮 rol臋 odgrywa system SkyNet.
Wall鈥揈 przedstawia przysz艂o艣膰, w kt贸rej ludzko艣膰 zniszczy艂a ekosystem na swojej planecie i po ucieczce w kosmos, uzale偶ni艂a si臋 od sztucznej inteligencji do tego stopnia, 偶e ludzie oduczyli si臋 tak podstawowej czynno艣ci jak膮 jest chodzenie. Aktualnie wygl膮damy podobnie 鈥� z AI zast臋puj膮cym podstawowe czynno艣ci wykonywane przez cz艂owieka i (w mniejszym stopniu ni偶 w filmie) niszcz膮cym nasz ekosystem.
SkyNet jest przeciwnym scenariuszem, w kt贸rym AI zamiast spe艂nia膰 rol臋 idealnego s艂u偶膮cego buntuje si臋 i pr贸buje zniszczy膰 ludzko艣膰. Cz臋sto w dyskusjach o AI wspomina si臋 o SkyNecie, ale w naszym artykule chcieli艣my przedstawi膰 bardziej obiektywn膮 wizj臋 wp艂ywu AI na nasze 偶ycie. Co prawda istniej膮 pewne podobie艅stwa w prawdziwym 偶yciu i ju偶 s膮 opracowywane AI dla zastosowa艅 zbrojeniowych, ale to nie jest tak zaawansowane jak w filmach o Terminatorze
鈥� dodaje Jakub Lisik.
Zdaniem autor贸w to w艂a艣nie wizja z filmu 鈥濿all鈥揈鈥� jest dzi艣 bardziej aktualna ni偶 scenariusz buntu maszyn. Nie chodzi o przej臋cie 艣wiata przez roboty, lecz o stopniowe przekazywanie technologii kolejnych obszar贸w naszej aktywno艣ci. Tytu艂 mia艂 nie tylko przyci膮ga膰 uwag臋, ale r贸wnie偶 sk艂ania膰 czytelnika do refleksji nad kierunkiem, w kt贸rym zmierza wsp贸艂czesny 艣wiat.
Akademicka dyskusja inspiracj膮 do udzia艂u w konkursie
Pocz膮tkiem ca艂ej historii sta艂y si臋 zaj臋cia po艣wi臋cone wykorzystaniu AI w pracy naukowej. Studenci przedstawili swoje krytyczne spojrzenie na ten temat, a r贸偶nice zda艅 i odmienne pogl膮dy zaowocowa艂y rozwini臋ciem akademickiej dyskusji, kt贸ra okaza艂a si臋 inspiruj膮ca.
Mieli艣my zaj臋cia, na kt贸rych przedstawiane by艂y metody i zasady u偶ywania sztucznej inteligencji w pracy naukowej. Pani Profesor prowadz膮ca zaj臋cia by艂a do艣膰 zdziwiona negatywnym podej艣ciem ca艂ej grupy do tematu i zaj臋cia zmieni艂y si臋 w grup臋 dyskusyjn膮
鈥� wyja艣nia Jakub Lisik
Ka偶dy z grupy indywidualnie si臋 interesowa艂 tym, jak rzeczywi艣cie funkcjonuje AI i na zaj臋ciach podzielili艣my si臋 naszymi opiniami
鈥� dodaje Natalia Machnik.
Profesor prowadz膮ca konwersatorium dostrzeg艂a warto艣膰 tej debaty i zach臋ci艂a student贸w do podzielenia si臋 swoimi przemy艣leniami w formie artyku艂u konkursowego.
Po zako艅czeniu zaj臋膰 dostali艣my maila z linkiem do konkursu i sugesti膮, 偶e osoby zainteresowane mog艂yby napisa膰 artyku艂 na ten temat. Nasza czw贸rka si臋 na to zdecydowa艂a. Uznali艣my to za co艣 istotnego. Jest to temat, do kt贸rego podchodzimy bardzo powa偶nie
鈥� dodaje Michalina K臋dzierska
Konkurs sta艂 si臋 okazj膮 nie tylko do zaprezentowania w艂asnych pogl膮d贸w, ale tak偶e do zach臋cenia innych do krytycznego spojrzenia na rozw贸j nowych technologii.
Przepis na sukces: Wsp贸lna praca czy suma indywidualnych wysi艂k贸w
Cho膰 ka偶dy z autor贸w odpowiada艂 za inny fragment artyku艂u, praca mia艂a charakter zespo艂owy. Wszystko zacz臋艂o si臋 od wsp贸lnego spotkania, podczas kt贸rego powsta艂 konspekt oraz plan najwa偶niejszych zagadnie艅. Nast臋pnie cz艂onkowie zespo艂u podzielili mi臋dzy siebie tematy zgodnie z zainteresowaniami i kompetencjami. Efektem tej wsp贸艂pracy by艂 tekst sp贸jny zar贸wno pod wzgl臋dem merytorycznym, jak i stylistycznym.
Mieli艣my na pocz膮tku spotkanie, na kt贸rym rozplanowali艣my wszystko: om贸wili艣my temat, rozpisali艣my plan tego, co chcemy przekaza膰 i z tego miejsca dopiero zacz臋li艣my dzia艂a膰 bardziej szczeg贸艂owo. Podzielili艣my konkretne tematy na cz艂onk贸w zespo艂u, w zale偶no艣ci od tego kogo co interesowa艂o i w czym czu艂 si臋 najmocniejszy. Podczas pisania podsy艂ali艣my sobie linki, posty i wymieniali艣my sugestie. Potem ka偶da osoba przeczyta艂a pozosta艂e cz臋艣ci i zacz臋li艣my 艂膮czy膰 je w ca艂o艣膰. Przez ca艂y czas byli艣my na podobnej 鈥瀎ali鈥� i dogadywali艣my si臋 bardzo dobrze w tym na czym nam najbardziej zale偶a艂o
鈥� wyja艣nia Michalina K臋dzierska.
Ka偶dy by艂 odpowiedzialny za swoj膮 cz臋艣膰, ale nie zabrak艂o pomocnych opinii i wskaz贸wek
鈥� wspomina Natalia Machnik.
Mnie szczeg贸lnie zale偶a艂o na aspektach prawa autorskiego, wi臋c kole偶anki i kolega zgodzili si臋, 偶ebym to ja zaj臋艂a si臋 t膮 kwesti膮
鈥� dodaje Michalina Siudowska.
O warto艣ci zabierania g艂osu
Konkurs im. prof. Miros艂awa Przybylskiego na najlepszy artyku艂 popularnonaukowy, w ramach kt贸rego powsta艂 artyku艂, odby艂 si臋 ju偶 po raz drugi. Jego celem jest pokazanie, 偶e o nauce mo偶na pisa膰 inspiruj膮co i atrakcyjnie 鈥� tak, by naukowe tre艣ci by艂y zrozumia艂e i dost臋pne dla szerokiego grona odbiorc贸w. Dodatkowym celem jest zainteresowanie spo艂ecze艅stwa 艣wiatem nauki. Prze艂o偶y si臋 to na lepsze zrozumienie otaczaj膮cej nas rzeczywisto艣ci i poszerzenie horyzont贸w.
Dla uczestnik贸w udzia艂 w konkursie to nie tylko perspektywa nagrody finansowej, ale tak偶e mo偶liwo艣膰 podzielenia si臋 swoj膮 wiedz膮 oraz poczucie wp艂ywu. Tym bardziej, 偶e artyku艂 zostanie opublikowany przez Uniwersytet 艁贸dzki w antologii tekst贸w konkursowych. Natomiast, jak podkre艣laj膮 Laureaci, zdobyte wyr贸偶nienie by艂o dla nich przede wszystkim ogromnym 藕r贸d艂em satysfakcji.
Jestem dumna z siebie 鈥� lubi臋 przekazywa膰 informacje i pisa膰 publikacje 鈥� czuj臋, 偶e moja pasja zosta艂a doceniona
鈥� dzieli si臋 swoj膮 rado艣ci膮 Michalina Siudowska.
Jestem szcz臋艣liwy z powodu wyr贸偶nienia, ale te偶 z tego, 偶e kto艣 mo偶e si臋 zainteresowa膰 tematem i potencjalnie go zg艂臋bi膰
鈥� dodaje Jakub Lisik.
Ucieszy艂am si臋 bardzo. Zawsze jest to buduj膮ce, kiedy to, na co si臋 po艣wi臋ci艂o sw贸j czas i wysi艂ek zostanie docenione
鈥� podkre艣la Natalia Machnik.
To bardzo mi艂e uczucie by膰 docenionym za swoj膮 prac臋, zw艂aszcza kiedy jest to co艣, co jest dla ciebie wa偶ne
鈥� wspomina Michalina K臋dzierska
Wiedza naukowa nie tylko dla ekspert贸w 鈥� o warto艣ci popularyzacji
Autorzy s膮 zgodni 鈥� nauka nie mo偶e pozostawa膰 zamkni臋ta wy艂膮cznie w artyku艂ach specjalistycznych i akademickim j臋zyku. W 艣wiecie przepe艂nionym informacjami coraz trudniej oddzieli膰 rzeteln膮 wiedz臋 od opinii czy fakenews贸w, kt贸rymi jeste艣my zasypywani. Dlatego szczeg贸lnego znaczenia nabiera umiej臋tno艣膰 t艂umaczenia skomplikowanych zagadnie艅 w spos贸b prosty i zrozumia艂y.
W dzisiejszych czasach spotykamy si臋 z bardzo du偶ym ruchem antyintelektualizmu, w czym zdecydowanie nie pomagaj膮 media spo艂eczno艣ciowe. Przedstawianie ludziom nauki w spos贸b przyst臋pny, jest wi臋c bardzo wa偶ne. Moim zdaniem ludzie powinni chcie膰 wiedzie膰 i mie膰 wi臋ksz膮 mo偶liwo艣膰 dowiadywa膰 si臋
鈥� zaznacza Michalina K臋dzierska.
Studenci zwracaj膮 uwag臋, 偶e popularyzacja nauki nie polega jedynie na darmowym dost臋pie do publikacji. R贸wnie istotne jest tworzenie tre艣ci, kt贸re pozwol膮 osobom spoza 艣wiata akademickiego zrozumie膰 kluczowe zagadnienia.
Popularyzacja zwi臋ksza 艣wiadomo艣膰 spo艂ecze艅stwa na tematy, kt贸re dotycz膮 wi臋kszo艣ci ludzi. Istotne jest, by nauka by艂a og贸lnodost臋pna. Nie chodzi tylko o bezp艂atny dost臋p do artyku艂贸w naukowych, ale o mo偶liwo艣膰 zdobycia podstawowych informacji na dany temat, bez konieczno艣ci 鈥瀝ozszyfrowywania鈥� j臋zyka naukowego. Uwa偶am, 偶e powinno powstawa膰 jak najwi臋cej tre艣ci z r贸偶nych dziedzin, kt贸re s膮 napisane przyst臋pnym j臋zykiem. Umo偶liwia to poszerzenie wiedzy os贸b, kt贸re nie specjalizuj膮 si臋 w danej dziedzinie, a chc膮 uzyska膰 podstawowe informacje
鈥� podkre艣la Natalia Machnik.
Wsp贸艂cze艣nie mamy 艂atwy dost臋p do informacji, ale te偶 jest jej tak du偶o, 偶e mo偶na si臋 pogubi膰. Mam nadziej臋, 偶e popularyzacja nauki pomo偶e komu艣 si臋 odnale藕膰
鈥�&苍产蝉辫;konkluduje Jakub Lisik.
Popularyzacja ma ogromne znaczenie, g艂贸wnie dlatego, 偶e uwa偶am wiedz臋 naukow膮 za niesamowicie warto艣ciow膮 i ciekaw膮
鈥� podkre艣la Michalina Siudowska.
Odwaga, ciekawo艣膰 i dzia艂anie: rady dla przysz艂ych uczestnik贸w konkursu
Autorzy maj膮 prosty, ale bardzo wa偶ny przekaz dla wszystkich student贸w, kt贸rzy zastanawiaj膮 si臋 nad udzia艂em w podobnych inicjatywach. Jako kluczow膮 stawiaj膮 kwesti臋 ch臋ci i odwagi do dzia艂ania.
Zr贸bcie to! Niewa偶ne, 偶e nigdy wcze艣niej tego nie robili艣cie. Niewa偶ne, 偶e nie wiecie, co robi膰. Niewa偶ne, 偶e si臋 boicie. Warto robi膰 rzeczy boj膮c si臋. Nigdy nie wiadomo, co z tego wyniknie. Nawet je偶eli nie uda si臋 w tym konkursie, mo偶e b臋dzie to taka kropla prze艂amuj膮ca tam臋 i b臋dziecie pr贸bowa膰 dalej. Mo偶e spotkacie ludzi, kt贸rzy s膮 zainteresowani tym samym tematem. Zawsze warto pr贸bowa膰.
鈥� zach臋ca Michalina K臋dzierska.
Autorzy podkre艣laj膮 tak偶e wag臋 wyboru tematu 鈥� takiego, kt贸ry naprawd臋 budzi ciekawo艣膰.
Radzi艂abym wybra膰 temat, kt贸ry jest w Twoim zakresie zainteresowa艅. Jest to kr贸tki tekst, wi臋c dobrze napisa膰 go tak, by zawiera艂 nowe informacje, ale nie by艂 zbyt szczeg贸艂owy. Je艣li uda si臋 wzbudzi膰 zainteresowanie to mo偶e odbiorca sam zacznie zg艂臋bia膰 temat.
鈥� radzi Natalia Machnik.
Jak zauwa偶aj膮 autorzy, wygranie konkursu nie powinno by膰 celem samy w sobie. Wa偶ne jest nowe do艣wiadczenie i podj臋cie wyzwania, kt贸re wzbogaca i pozwala na wykszta艂cenie nowych kompetencji.
Je艣li si臋 uda wygra膰 to super, je艣li nie to i tak mo偶na by膰 z siebie zadowolonym, bo zawsze jest to nowe do艣wiadczenie
鈥� dodaje Natalia Machnik.
Dodaj膮 r贸wnie偶 wskaz贸wk臋 dotycz膮c膮 dobrej organizacji pracy i wsp贸艂pracy.
Podzielcie si臋 prac膮, ustalcie konkretne terminy i b膮d藕cie gotowi na kompromisy
鈥� radzi Michalina Siudowska.
Na tym polega istota popularyzacji nauki 鈥� nie na dostarczaniu gotowych odpowiedzi, lecz na inspirowaniu do zadawania kolejnych pyta艅.
Materia艂: Jakub Lisik, Michalina K臋dzierska, Natalia Machnik, Michalina Siudowska (Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)
Redakcja i zdj臋cia: Kamila Knol-Micha艂owska (, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)