91桃色

 

Prof. Jakub Goldberg urodzi艂 si臋 2 lutego 1924 r. w 艁odzi w rodzinie kupc贸w drzewnych. Jego zmar艂y w 1935 r. dziadek prowadzi艂 sk艂ad drzewa budowlanego przy ul. Nowo-Zarzewskiej (obecnie Zarzewska) 16/18, a ojciec Zelig przy ul. W贸lcza艅skiej 258. Przed wybuchem II wojny 艣wiatowej Jakub Goldberg uko艅czy艂 trzy klasy gimnazjum im. ks. Ignacego Skrupki w 艁odzi. Ju偶 jako gimnazjalista zaanga偶owa艂 si臋 w dzia艂alno艣膰 Socjalistycznej Organizacji M艂odzie偶y Szkolnej, b臋d膮cej przybud贸wk膮 鈥濲ugnt-Bund Cukunft鈥� - M艂odzie偶owej Organizacji 鈥濸rzysz艂o艣膰鈥�, czyli m艂odzie偶贸wki 偶ydowskiej partii socjalistycznej znanej pod nazw膮 鈥濨und鈥�. Po wybuchu II wojny 艣wiatowej pozosta艂 w 艁odzi. W lutym 1940 r. zosta艂 wraz z babci膮 zamkni臋ty w 艂贸dzkim getcie, gdzie przez ca艂y czas przymusowo pracowa艂, m. in. w wytw贸rni sa艂atek oraz w magazynie nabia艂u. W okresie od marca do wrze艣nia 1944 r. zatrudniony by艂 przy produkcji amunicji w niemieckich obozach pracy przymusowej Hasag w Cz臋stochowie i Skar偶ysku Kamiennej. We wrze艣niu 1944 r. znalaz艂 si臋 w filii obozu koncentracyjnego Buchenwald w Meuselwitz ko艂o Lipska, gdzie pracowa艂 do kwietnia 1945 r., a nast臋pnie uczestniczy艂 w Marszu 艢mierci 鈥� przeprowadzonej w nieludzkich warunkach pieszej ewakuacji wi臋藕ni贸w przed zbli偶aj膮cym si臋 frontem. Wyzwolony 8 maja 1945 r., po dwumiesi臋cznym pobycie w szpitalu w rejonie Sudet贸w, powr贸ci艂 do 艁odzi.

Po powrocie do rodzinnego miasta, jesieni膮 1945 r. Jakub Goldberg rozpocz膮艂 nauk臋 na tzw. roku wst臋pnym na Uniwersytecie 艁贸dzkim. Egzamin po jego uko艅czeniu stanowi艂 ekwiwalent matury, daj膮c prawo do podj臋cia studi贸w na wy偶szej uczelni. Studia w Uniwersytecie 艁贸dzkim na kierunku historia odby艂 w latach 1947-1952. Jego praca magisterska, napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Bohdana Baranowskiego, po艣wi臋cona by艂a konfederacji wojskowej po 艣mierci Jana III Sobieskiego. W czasie studi贸w Jakub Goldberg zaanga偶owa艂 si臋 czynnie w 偶ycie polityczne i spo艂eczne. By艂 aktywnym cz艂onkiem 鈥濨undu鈥�.

W 1951 r., b臋d膮c jeszcze s艂uchaczem ostatniego roku studi贸w, zosta艂 zatrudniony w Instytucie Historii Uniwersytetu 艁贸dzkiego na stanowisku m艂odszego asystenta. Z czasem awansowa艂 na stanowisko asystenta, a nast臋pnie starszego asystenta. W 1957 r. po raz pierwszy wyjecha艂 do Izraela, gdzie nawi膮za艂 kontakty z profesorami Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. W 1960 r. mgr Jakub Goldberg uzyska艂 stopie艅 doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy Problemy agrarne miast w ziemi wielu艅skiej w drugiej po艂owie XVII i XVIII wieku, przygotowanej pod kierunkiem prof. dr hab. Bohdana Baranowskiego. Praca ta zosta艂a opublikowana w tym samym roku pod zmienionym nieco tytu艂em Stosunki agrarne w miastach ziemi wielu艅skiej w drugiej po艂owie XVII i XVIII wieku. Po uzyskaniu stopnia naukowego doktora Jakub Goldberg uzyska艂 awans na stanowisko adiunkta w Instytucie Historii U艁. W 1967 r. zdecydowa艂 si臋 na emigracj臋 do Izraela. W tym samym roku zosta艂 zatrudniony w Central Archives for the History of the Jewish People w Jerozolimie, uzyskuj膮c jednocze艣nie stypendium naukowe 鈥� Warburg Fellow na Uniwersytecie Hebrajskim. W 1969 r. dr Jakub Goldberg zosta艂 wyk艂adowc膮 Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Tu przeszed艂 wszystkie szczeble kariery zawodowej, awansuj膮c kolejno na stanowisko docenta (1972-1979), profesora nadzwyczajnego (1979-1989) i profesora zwyczajnego (1989-1992). Z jego inicjatywy utworzono w 1989 r. na Uniwersytecie Hebrajskim Centrum Bada艅 Historii i Kultury 呕yd贸w Polskich (Center for Research on the History and Culture of Polish Jews), kt贸rego by艂 pierwszym kierownikiem (w latach 1989- 1992).

W toku swojej kariery zawodowej prof. Jakub Goldberg wyk艂ada艂 na kilku renomowanych uniwersytetach 鈥� w Hajfie (1970-1974), Kolonii (1980-1982), Monachium (1987), Warszawie (1992) i Lipsku (2002-2003) oraz w Gesamthochschule w Kassel (1993). Uzyska艂 tak偶e szereg presti偶owych stypendi贸w naukowych. Jako Senior Research Fellow przebywa艂 w St. Anthony鈥檚 College na Uniwersytecie w Oksfordzie (1975-1976). By艂 tak偶e stypendyst膮 Historische Komission zu Berlin (1986 i 1988), O艣rodka Bada艅 Dziej贸w Europy 艢rodkowo-Wschodniej (Ostmitteleuropa Zentrum) w Berlinie (1993) oraz Instytutu im. Simona Dubnowa w Lipsku (1995).

Badania naukowe prof. Jakuba Goldberga od pocz膮tku koncentrowa艂y si臋 na dziejach Rzeczypospolitej w czasach nowo偶ytnych. W 1953 r. wzi膮艂 on udzia艂 w po艣wi臋conej polskiemu Odrodzeniu sesji naukowej zorganizowanej przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, na kt贸rej wyg艂osi艂 referat Za艂amywanie si臋 og贸lnokrajowego procesu przemian na poszczeg贸lnych terenach i problem ideologii (opublikowany w materia艂ach z tej konferencji w 1955 r.). W kolejnych latach jego zainteresowania badawcze przesun臋艂y si臋 jednak wyra藕nie na histori臋 spo艂eczno-gospodarcz膮 XVIII stulecia i histori臋 呕yd贸w polskich w tym okresie. W latach 50. i 60. XX w. opublikowa艂 kilka prac po艣wi臋conych dziejom osadnictwa w dobie nowo偶ytnej (m.in. artyku艂y Osadnictwo 鈥瀘l臋derskie鈥� w dawnym wojew贸dztwie 艂臋czyckim i sieradzkim oraz Osiemnastowieczne lokacje miejskie w dawnych wojew贸dztwach 艂臋czyckim i sieradzkim), jak te偶 historii 呕yd贸w w poszczeg贸lnych miastach z terenu Polski 艢rodkowej (Kamie艅sk, Lutomiersk, 艁臋czyca). Sporo miejsca w 贸wczesnych badaniach prof. Jakuba Goldberga zajmowa艂 te偶 problem agraryzacji miast polskich w drugiej po艂owie XVII i w XVIII w. Znalaz艂 on swoje odzwierciedlenie zar贸wno w jego rozprawie doktorskiej, jak i w kilku innych, drobniejszych publikacjach. W bezpo艣rednim zwi膮zku ze wspomnianymi wy偶ej pracami pozostawa艂y te偶 og艂oszone drukiem w po艂owie lat 60. niewielkie obj臋to艣ciowo, ale istotne artyku艂y po艣wi臋cone ekonomicznemu modelowi folwarczno-pa艅szczy藕nianej Rzeczypospolitej oraz metodologii bada艅 struktury ludno艣ciowej Polski u schy艂ku XVIII w.

Prof. Jakub Goldberg opublikowa艂 r贸wnie偶 w omawianym okresie szereg opracowa艅 analitycznych po艣wi臋conych r贸偶norakim aspektom dziej贸w gospodarczych i spo艂ecznych wojew贸dztw 艂臋czyckiego, sieradzkiego i ziemi wielu艅skiej w XVII i XVIII w. Jego rosn膮ce z czasem zainteresowanie histori膮 呕yd贸w polskich skutkowa艂o z kolei edycj膮 ksi臋gi kaha艂u w Dzia艂oszynie oraz przygotowaniem do druku artyku艂u o organizacji Sejmu Czterech Ziem (do kwestii tej powr贸ci艂 Profesor tak偶e w kilku p贸藕niejszych pracach, z kt贸rych najwa偶niejsz膮 wydaje si臋 呕ydowski Sejm Czterech Ziem w spo艂ecznym i politycznym ustroju dawnej Rzeczypospolitej). Nawi膮zanie wsp贸艂pracy z wydawcami ksi膮g pami膮tkowych 偶ydowskich sztetli zaowocowa艂o m. in. opracowaniem przez prof. Goldberga historii 呕yd贸w nowogr贸dzkich i zdu艅skowolskich. Podsumowaniem tego okresu jego bada艅 by艂 artyku艂 zatytu艂owany 厂辫辞艂别肠锄苍辞艣膰 偶ydowska w szlacheckim miasteczku (opublikowany w 1966 r.) oraz wsp贸艂autorstwo cz臋艣ci po艣wi臋conej wojew贸dztwu 艂贸dzkiemu w reprezentacyjnym wydawnictwie Miasta polskie w tysi膮cleciu.

Po emigracji do Izraela, pomimo niesprzyjaj膮cych warunk贸w (odci臋cie od 藕r贸de艂 i literatury przedmiotu oraz utrudnianie przez 贸wczesne w艂adze kontakt贸w z polskimi uczonymi), prof. Jakub Goldberg nie utraci艂 bynajmniej zwi膮zk贸w z polsk膮 nauk膮 historyczn膮. Wr臋cz przeciwnie, publikowanymi tu recenzjami przyczynia艂 si臋 do popularyzowania jej osi膮gni臋膰 w艣r贸d zachodnich uczonych. Po osiedleniu si臋 w Jerozolimie zainteresowania badawcze prof. Jakuba Goldberga skoncentrowa艂y si臋 g艂贸wnie na dziejach 呕yd贸w polskich w XVIII stuleciu. Szczeg贸lnie interesowa艂y go kwestie dotycz膮ce stosunk贸w polsko-偶ydowskich, asymilacji, integracji i konwersji na chrze艣cija艅stwo, kt贸rym po艣wi臋ci艂 takie prace, jak Poles and Jews in the 17th and 18th Centuries. Rejection or Acceptance (1974), Die getaufte Juden in Polen-Litauen vom 16.-18. Jahrhundert. Taufe, soziale Umschichtung und Integration (1982), 呕ydowscy konwertyci w spo艂ecze艅stwie staropolskim (1986), czy Gminy 偶ydowskie (kaha艂y) w systemie w艂adztwa dominialnego w szlacheckiej Rzeczypospolitej (1988).

Jednocze艣nie Profesor coraz wi臋cej uwagi po艣wi臋ca艂 prawnym aspektom dziej贸w 呕yd贸w polskich, co znalaz艂o odzwierciedlenie w pomnikowej publikacji Jewish Privileges in the Polish Commonwelth. Charters of Rights Granted to the Jewish Communities of Poland in the Sixteenth to Eighteenth Centuries (t. I 鈥� 1985, t. II-III - 2001). Problemy te podejmowa艂 prof. Goldberg r贸wnie偶 i w innych publikacjach, od ko艅ca lat 80. coraz cz臋艣ciej og艂aszanych na 艂amach periodyk贸w i innego rodzaju wydawnictw polskich. U schy艂ku lat 90. XX stulecia prof. Jakub Goldberg opublikowa艂 hebrajsk膮 syntez臋 dziej贸w 呕yd贸w polskich (Spo艂ecze艅stwo 偶ydowskie w dawnej Rzeczypospolitej). W latach nast臋pnych kontynuowa艂 badania dotycz膮ce relacji polsko-偶ydowskich, problemu asymilacji 呕yd贸w w spo艂ecze艅stwie dawnej Rzeczypospolitej, ich roli gospodarczej, dziej贸w 偶ydowskiego handlu, jak r贸wnie偶 problematyki prawno-ustrojowej. Obok tego pojawi艂y si臋 jednak r贸wnie偶 nowe tematy badawcze o charakterze biograficznym 鈥� edycja pami臋tnik贸w Moj偶esza Wasserzuga vel Wassercuga (2001), czy te偶 opracowanie biogram贸w wybitnych badaczy historii 呕yd贸w polskich 鈥� Moj偶esza Schorra, Majera Ba艂abana, Artura Eisenbacha i innych. Prof. Jakub Goldberg jest dzi艣 niekwestionowanym autorytetem w艣r贸d historyk贸w zajmuj膮cych si臋 dziejami spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej w Rzeczypospolitej Obojga Narod贸w. Og贸艂em bibliografia jego najwa偶niejszych prac drukowanych obejmuje 5 ksi膮偶ek oraz ponad 110 artyku艂贸w i recenzji opublikowanych w j臋zykach polskim, hebrajskim, jidisz, niemieckim i angielskim.

Osi膮gni臋cia badawcze prof. Jakuba Goldberga, uczonego znanego i cenionego na ca艂ym 艣wiecie, zosta艂y szczeg贸lnie uhonorowane w Polsce. W 1987 r. otrzyma艂 on Dyplom Honorowy czasopisma 鈥濸olska-Poland鈥� za najlepsz膮 ksi膮偶k臋 o Polsce wydan膮 za granic膮. W 2004 r. zosta艂 wyr贸偶niony Dyplomem Ministra Spraw Zagranicznych RP 鈥瀂a wybitne zas艂ugi dla promocji Polski w 艣wiecie鈥�. W 1993 r. prof. Jakub Goldberg zosta艂 Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1998 r. jest cz艂onkiem zagranicznym Polskiej Akademii Umiej臋tno艣ci, a od 2005 r. cz艂onkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk. W 2008 r. Profesor otrzyma艂 tak偶e odznaczenie Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie 鈥瀂a osi膮gni臋cia w badaniach i nauczaniu historii 呕yd贸w w Polsce鈥�.