91桃色

 

Stanis艂aw Marian Zaj膮czkowski urodzi艂 si臋 7 lipca 1931 r. we Lwowie. Jest synem Stanis艂awa Franciszka i Marii z Kramer贸w. Wraz z obj臋ciem przez ojca w 1932 r. Katedry Historii 艢redniowiecznej Powszechnej i Nauk Pomocniczych Historii na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie jego drugim miejscem zamieszkania sta艂o si臋 Wilno. Tutaj nasz Jubilat podj膮艂 edukacj臋 w szkole OO. Jezuit贸w, a od 1940 r. uczy艂 si臋 w szko艂ach publicznych i prywatnie. Od marca 1945 r. 艁贸d藕 staje si臋 trzecim miejscem zamieszkania pa艅stwa Zaj膮czkowskich i edukacji naszego Jubilata, kt贸ry ko艅czy艂 edukacj臋 w I Pa艅stwowym Gimnazjum i Liceum im. M. Kopernika. Po uzyskaniu matury w 1950 r. podj膮艂 studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu 艁贸dzkiego na kierunku historia. Studia I stopnia uko艅czy艂 w 1953 r. ze specjalizacj膮 w zakresie bibliotekarstwa. W tym samym roku rozpocz膮艂 studia II stopnia na kierunku historia, uko艅czone w lutym 1955 r. magisterium na podstawie pracy pt. 鈥濻艂u偶ba wojskowa ch艂op贸w w Polsce do ko艅ca XIII w.鈥�, napisanej pod kierunkiem prof. Stefana Krakowskiego. Na Jego koncie by艂y ju偶 wtedy 2 opublikowane artyku艂y.

Od 1 lutego do ko艅ca czerwca 1955 r. pracowa艂 jako p. o. asystenta w Bibliotece Instytutu Historii U艁, a od 15 kwietnia do 15 lipca 1956 r. by艂 instruktorem w Wojew贸dzkiej Bibliotece Publicznej w 艁odzi. Jednocze艣nie prowadzi艂 zlecone przez Katedr臋 Historii Polski do XV w. i Nauk Pomocniczych Historii prace badawcze i zaj臋cia dydaktyczne. Etatowym pracownikiem katedry na etacie asystenta zosta艂 1 sierpnia 1956 r., a 1 grudnia 1958 r. by艂 starszym asystentem. W 1962 r. obroni艂 prac臋 doktorsk膮 o wielowioskowej w艂asno艣ci szlacheckiej w 艁臋czyckiem i Sieradzkiem do pocz膮tk贸w XVI w. rozpocz臋t膮 u prof. Bohdana Baranowskiego, a uko艅czon膮 pod kierunkiem prof. Stefana Krakowskiego 鈥� od 1960 r. kierownika Katedry Historii Polski do XV w. i Nauk Pomocniczych Historii. Dnia 1 pa藕dziernika 1962 r. awansowa艂 na adiunkta. Jego bibliografia liczy艂a w贸wczas 13 pozycji drukowanych, w tym jedn膮 ksi膮偶k臋, tj. znacznie rozszerzon膮 wersj臋 pracy magisterskiej. Jednocze艣nie wraz z ojcem zbierali materia艂y do s艂ownika geograficzno-historycznego dawnych ziem 艂臋czyckiej i sieradzkiej do 1400 r., kt贸rego dwie cz臋艣ci ukaza艂y si臋 nak艂adem 艁贸dzkiego Towarzystwa Naukowego w latach 1966-1970. Stanowi on dot膮d podstawowe kompendium wiedzy o najstarszych dziejach miejscowo艣ci naszego regionu, bez kt贸rego trudno sobie wyobrazi膰 jakiekolwiek badania osadnicze i dlatego ma zagwarantowane miejsce w ka偶dej bibliografii dotycz膮cej przesz艂o艣ci regionu 艂臋czycko-sieradzkiego. Pok艂osiem zainteresowa艅 Stanis艂awa M. Zaj膮czkowskiego problematyk膮 艂臋czycko-sieradzk膮 w 艣redniowieczu, a szczeg贸lnie bada艅 osadniczych, jest jego rozprawa pt. 鈥瀂iemie 艂臋czycka i sieradzka od ko艅ca XIV do pocz膮tk贸w XVI w.鈥�, kt贸rej streszczenie by艂o podstaw膮 kolokwium habilitacyjnego 13 listopada 1969 r. Po jego zatwierdzeniu w marcu nast臋pnego roku przez Ministerstwo O艣wiaty i Szkolnictwa Wy偶szego, w dniu 1 sierpnia 1970 r. zosta艂 docentem w Zak艂adzie Historii Polski 艢redniowiecznej i Nauk Pomocniczych Historii.

Wraz z przej艣ciem profesora Stefana Krakowskiego na emerytur臋 w 1982 r. docent Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski obj膮艂 kierownictwo Zak艂adu, a nast臋pnie Katedry Historii Polski 艢redniowiecznej. Dnia 1 listopada 1989 r. otrzyma艂 tytu艂 profesora nadzwyczajnego, a od 1 grudnia 1990 r. jest profesorem zwyczajnym. W zwi膮zku z przepisami emerytalnymi prof. dr hab. Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski od 1 listopada 2000 r. zosta艂 zatrudniony w U艁 na stanowisku profesora nadzwyczajnego na sta艂e. Dnia 1 pa藕dziernika 2001 r. przeszed艂 na emerytur臋, ale jeszcze w roku akademickim 2001/2002 鈥� pracuj膮c na 1/4 etatu 鈥� prowadzi艂 seminarium magisterskie i mia艂 zaj臋cia na Studium Podyplomowym w Instytucie Historii U艁.

Od czasu zatrudnienia na stanowisku asystenta w 1956 r. przez kilkadziesi膮t lat U艁 by艂 jedynym miejscem pracy Profesora. Nale偶y wszak偶e odnotowa膰, 偶e od 1 pa藕dziernika 1998 r. do 15 sierpnia 2001 r. pracowa艂 w wymiarze 1/2 etatu w Instytucie Historii na Wydziale Filologiczno-Historycznym Filii w Piotrkowie Trybunalskim pod贸wczas Wy偶szej Szko艂y Pedagogicznej im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, a obecnie Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Profesor Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski jest autorem 125 prac, w tym 8 ksi膮偶ek, nast臋pne artyku艂y s膮 w druku, a niew膮tpliwie b臋dzie ich jeszcze znacznie wi臋cej. Zdecydowana wi臋kszo艣膰 z nich dotyczy ziem Polski Centralnej, badania nad kt贸rymi na szersz膮 skal臋 rozpocz臋艂y si臋 w zasadzie dopiero po II wojnie 艣wiatowej i udzia艂 w nich Profesora jest znacz膮cy, a w wielu kwestiach pionierski. Mo偶na w nich wyr贸偶ni膰 2 nurty.

Pierwszy nurt to badania nad w艂asno艣ci膮 szlacheck膮, kt贸rej Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski po艣wi臋ci艂 swoj膮 rozpraw臋 doktorsk膮. Sta艂a si臋 ona potem podstaw膮 do rozwini臋cia poruszanych w niej zagadnie艅 w 7 obszernych artyku艂ach. W tej dziedzinie osi膮gn膮艂 znacz膮ce sukcesy, gdy偶 偶aden region w Polsce nie ma tak solidnie zbadanej i dok艂adnie opracowanej struktury w艂asno艣ci ziemskiej i kompleks贸w maj膮tkowych jak 艁臋czyckie i Sieradzkie.

Drugi nurt wi膮偶e si臋 z problematyk膮 osadnicz膮 w 艁臋czyckiem i Sieradzkiem, kt贸rej dotyczy艂a rozprawa habilitacyjna, pt. 鈥瀂iemie 艂臋czycka i sieradzka od ko艅ca XIV do pocz膮tk贸w XVI w.鈥� Ze wzgl臋du na swoj膮 obj臋to艣膰 ukaza艂a si臋 ona w 1969 r. tylko w streszczeniu, ale 鈥� podobnie jak w przypadku doktoratu 鈥� na jej podstawie powsta艂o p贸藕niej szereg odr臋bnych prac. Dotycz膮 one kszta艂towania si臋 granic ziem 艂臋czyckiej i sieradzkiej w 艣redniowieczu i na progu czas贸w nowo偶ytnych oraz sieci osadniczej i struktury w艂asno艣ciowej, lokacji wsi na prawie niemieckim i pocz膮tk贸w folwark贸w.

Kolejna grupa prac Profesora Stanis艂awa M. Zaj膮czkowskiego to liczne rozprawy i przyczynki do 艣redniowiecznych dziej贸w miast i wsi w naszym regionie (Bielawy, Brodnia, Burzenin, Che艂mo, D膮browice, Grzegorzew, Kamie艅sk, Koniecpol, Kro艣niewice, Lutomiersk, 艁ask, 艁臋czyca, Ma艂ecz, Opor贸w, Or艂贸w, Rozprza, S臋dziejowice, Turek, Wolb贸rz, Zgierz, 呕ychlin, 呕ytno). W 1976 r. ukaza艂a si臋 odr臋bna praca o osadnictwie na obszarze dzisiejszej 艁odzi, zmodyfikowana w 2000 r. Kolejne studia z dziej贸w osadnictwa, struktury w艂asno艣ciowej i stosunk贸w ko艣cielnych dotycz膮 ca艂ych powiat贸w; w 1996 i 2008 r. 鈥� or艂owskiego, w 1997 r. 鈥� brzezi艅skiego, w 2001 r. 鈥� piotrkowskiego, w 2002, 2008 i 2009 r. 鈥� radomszcza艅skiego, w 2003 r. 鈥� 艂臋czyckiego. R贸wnie偶 gmina Aleksandr贸w doczeka艂a si臋 swojego opracowania dla czas贸w 艣redniowiecza i pocz膮tk贸w ery nowo偶ytnej. Z nurtem osadniczym wi膮偶膮 si臋 prace dotycz膮ce przesz艂o艣ci wsi nale偶膮cych do starostw inow艂odzkiego i 艂臋czyckiego oraz kolegiaty 艂臋czyckiej, d贸br arcybiskupstwa gnie藕nie艅skiego w kluczu pi膮tkowskim i w tenucie zdu艅skiej, a tak偶e d贸br 艂aznowskich i niesu艂kowskich biskupstwa w艂oc艂awskiego, lokacji wsi na prawie niemieckim w dobrach pabianickich kapitu艂y krakowskiej oraz w parafiach: Kro艣niewice, 艁膮koszyn, Nowe, Opor贸w i Strzegocin.

Przez ca艂y czas w kr臋gu zainteresowa艅 Profesora pozostaje historia wojskowa. Jeszcze podczas studi贸w na zlecenie Wydawnictw Ministerstwa Obrony Narodowej podj膮艂 si臋 opracowania wypis贸w 藕r贸d艂owych do historii wojskowo艣ci polskiej w okresie monarchii stanowej (od po艂owy XIV do po艂owy XV w.), kt贸re jednak z nieznanych przyczyn nie zosta艂y opublikowane. Zadebiutowa艂 wi臋c na tym polu prac膮 magistersk膮 na temat powinno艣ci wojskowych ch艂op贸w. P贸藕niej zabra艂 g艂os w sprawie najazdu litewskiego na 艁臋czyc臋 w 1294 r. Do og贸lnopolskiej problematyki wojskowej wr贸ci艂 ponownie w 1973 r. opracowuj膮c wzorcowo powinno艣ci wojskowe so艂tys贸w i w贸jt贸w, a ponadto spraw臋 wielko艣ci poczt贸w rycerskich w Polsce 艣redniowiecznej. Jest to bardzo solidna analiza dokument贸w lokacyjnych oraz nada艅 monarszych dla rycerstwa pod k膮tem obowi膮zk贸w wojskowych wymienionych warstw i grup spo艂ecznych. Wraz ze s艂u偶b膮 wojskow膮 ch艂op贸w s膮 to chyba najcz臋艣ciej cytowane prace profesora Stanis艂awa M. Zaj膮czkowskiego i to nie tylko przez historyk贸w wojskowo艣ci. Wa偶ne miejsce w Jego tw贸rczo艣ci naukowej zajmuje tak偶e bardzo obszerny artyku艂 z 1984 r. nt. udzia艂u ludno艣ci wiejskiej w polskiej wojskowo艣ci do po艂owy XV w. Stanowi on jakby podsumowanie wcze艣niejszych bada艅 Profesora nad t膮 problematyk膮, gdy偶 nie tylko uzupe艂nionych nowym materia艂em 藕r贸d艂owym, ale z pog艂臋bion膮 refleksj膮 metodologiczn膮 i modyfikacj膮 鈥� nieraz daleko id膮c膮, co nale偶y doceni膰! 鈥� r贸wnie偶 swoich wcze艣niejszych ustale艅 i pogl膮d贸w. Podobny charakter ma artyku艂 o powinno艣ci str贸偶y z 2007 r.

Bibliografi臋 prof. dra hab. Stanis艂awa M. Zaj膮czkowskiego uzupe艂niaj膮 rozprawki o osadach s艂u偶ebnych w ziemiach 艂臋czyckiej i sieradzkiej, na temat buntu Leszka Czarnego czy rodzie 艁askich i inne artyku艂y polemiczne oraz biograficzne i zestawienia bibliograficzne, recenzje, a tak偶e artyku艂y popularyzuj膮ce dzieje regionu Polski Centralnej oraz poszczeg贸lne kampanie wojenne za Piast贸w w miesi臋cznikach, tygodnikach i prasie codziennej. Jednak g艂贸wne prace 鈥� poza ksi膮偶kami 鈥� znajduj膮 si臋 na 艂amach takich periodyk贸w, jak 鈥濳wartalnik Historii Kultury Materialnej鈥�, 鈥濺oczniki Dziej贸w Spo艂ecznych i Gospodarczych鈥�, 鈥濺oczniki Historyczne鈥�, 鈥濻lavia Antiqua鈥�, 鈥濻tudia i Materia艂y do Historii Wojskowo艣ci鈥�, 鈥濺ocznik 艁贸dzki鈥�, 鈥濸iotrkowskie Zeszyty Historyczne鈥�, 鈥濻ieradzki Rocznik Muzealny鈥�, 鈥濳utnowskie Zeszyty Regionalne鈥�, 鈥濳utnowski Biuletyn Muzealny鈥�, a tak偶e w 鈥瀂eszytach Naukowych U艁鈥� i 鈥濧cta Universitatis Lodziensis鈥� oraz w Polskim s艂owniku biograficznym.

Nie stroni艂 r贸wnie偶 Profesor od prac redakcyjnych. By艂 redaktorem naukowym monografii powiatu rawskiego do 1973 r. W latach 1977-1980 by艂 redaktorem Serii Informacyjnej Wydawnictw U艁. Zredagowa艂 ponadto 6 zeszyt贸w z serii 鈥濧cta Universitatis Lodziensis. Folia Historica鈥�.

Profesor Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski prowadzi艂 r贸偶norodne zaj臋cia dydaktyczne na studiach dziennych i zaocznych, a to 膰wiczenia, proseminarium i wyk艂ad kursowy z historii Polski 艣redniowiecznej na studiach historycznych oraz taki偶 wyk艂ad na pedagogice, a ponadto wielokrotnie mia艂 wyk艂ady monograficzne. Przez kilkana艣cie lat prowadzi艂 r贸wnie偶 膰wiczenia z nauk pomocniczych historii.

Profesor Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski mo偶e poszczyci膰 si臋 znacz膮cymi osi膮gni臋ciami dydaktycznymi. Jego seminarium magisterskie na studiach stacjonarnych i zaocznych uko艅czy艂o ponad 180 os贸b, recenzowa艂 89 innych prac magisterskich. Pod jego kierunkiem powsta艂y 3 doktoraty (obecnie: dr hab. Tadeusz Nowak prof. U艁, 艣.p. Jolanta Malinowska, Rafa艂 Dudzi艅ski). Opiniowa艂 te偶 kilka rozpraw doktorskich i habilitacyjnych oraz wnioski o tytu艂 profesora.

Jak wi臋kszo艣膰 m艂odych pracownik贸w naukowo-dydaktycznych rozpocz膮艂 swoj膮 karier臋 od zast臋pcy sekretarza Wydzia艂owej Komisji Rekrutacyjnej na kierunku historia w roku akademickim 1958/1959. W latach 1962-1972 by艂 egzaminatorem z historii na egzaminach wst臋pnych nie tylko na histori臋, ale tak偶e na polonistyk臋, socjologi臋 i prawo. P贸藕niej wielokrotnie przewodniczy艂 komisjom rekrutacyjnym na histori臋 stacjonarn膮, wieczorow膮 i zaoczn膮. Przez kilka lat by艂 cz艂onkiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej dla Studi贸w Zaocznych. Przez wiele lat, a偶 do 1971 r., sprawowa艂 funkcj臋 opiekuna grupy, a nast臋pnie II roku historii i wraz z m艂odzie偶膮 uczestniczy艂 w objazdach terenowych znajduj膮cych si臋 w贸wczas w programie studi贸w historycznych. W latach 1967-1968 pe艂ni艂 funkcj臋 adiunkta administracyjnego w Instytucie Historii. Od 1970 r. przez pewien czas by艂 cz艂onkiem uczelnianej Komisji dyscyplinarnej dla student贸w.

Profesor Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski pe艂ni艂 wiele odpowiedzialnych funkcji w naszej Uczelni. Opr贸cz kierownictwa Zak艂adu i Katedry Historii Polski 艢redniowiecznej (1982-2001), w latach 1975-1981 by艂 kierownikiem Studium Zaocznego Historii, w latach 1984-1987 by艂 zast臋pc膮 dyrektora Instytutu Historii ds. studi贸w zaocznych, aby od 1 pa藕dziernika 1987 r. zn贸w obj膮膰 stanowisko kierownika Studium Zaocznego Historii, kt贸re piastowa艂 do 1993 r. Od 1 listopada 1996 r. do 30 wrze艣nia 1999 r. kierowa艂 Instytutem Historii jako jego dyrektor.

W latach 1993-1996 i 1996-1999 by艂 wiceprzewodnicz膮cym Komisji Wyborczej U艁, w latach 1993-1996 z ramienia naszego Wydzia艂u wchodzi艂 w sk艂ad Rady Bibliotecznej U艁, od 16 grudnia 1996 r. do ko艅ca kadencji w艂adz uczelnianych w 1999 r. by艂 cz艂onkiem Komisji Odwo艂awczej U艁.

Profesor S. M. Zaj膮czkowski od pocz膮tku swej pracy w U艁 jest zaanga偶owany w dzia艂alno艣ci Polskiego Towarzystwa Historycznego. W strukturach Oddzia艂u 艁贸dzkiego by艂 skarbnikiem (1963-1973), cz艂onkiem Zarz膮du (1978-1981), w latach 1979-1981 kierowa艂 Komisj膮 Organizacyjn膮. Na podkre艣lenie zas艂uguje fakt, 偶e od 1984 r. a偶 do 2001 r. przewodniczy艂 Komitetowi Okr臋gowemu Olimpiady Historycznej w 艁odzi i nadal uczestniczy w jej pracach jako juror. W uznaniu zas艂ug podczas kilkudziesi臋cioletniej pracy w Oddziale 艁贸dzkim oraz w Olimpiadzie Historycznej w 2004 r. otrzyma艂 godno艣膰 Honorowego Cz艂onka Polskiego Towarzystwa Historycznego. Od 1973 r. jest cz艂onkiem 艁贸dzkiego Towarzystwa Naukowego.

Profesor S. M. Zaj膮czkowski to aktywny dzia艂acz Zwi膮zku Nauczycielstwa Polskiego, od 1968 r. jako cz艂onek Komisji Wczasowej, w latach 1969-1972 przewodnicz膮cy Rady Oddzia艂owej przy Wydziale Filozoficzno-Historycznym U艁, od 1972 do 1976 cz艂onek Prezydium, natomiast od 1976 do 1980 r. wiceprezes Rady Zak艂adowej ZNP przy U艁. Za t臋 d艂ug膮 i ofiarn膮 dzia艂alno艣膰 zwi膮zkow膮 otrzyma艂 w 1973 r. Z艂ot膮 Odznak臋 ZNP.

W 1971 r. za swoje osi膮gni臋cia dydaktyczne i wychowawcze oraz organizacj臋 procesu dydaktycznego Minister O艣wiaty i Szkolnictwa Wy偶szego przyzna艂 Mu nagrod臋 III stopnia. Wielokrotnie otrzymywa艂 nagrody Rektora U艁 za dzia艂alno艣膰 dydaktyczno-wychowawcz膮 (1960, 1962, 1965, 1966, 1967, 1968, 1974, 1977, 1980, 1981, 1982, 1986) oraz naukowo-badawcz膮: indywidualne (1977, 1987, 1997, 2001) i zespo艂owe (1975, 1978). W 1975 r. zosta艂 uhonorowany Z艂ot膮 Odznak膮 U艁, w 1979 r. Medalem 鈥濽niwersytet 艁贸dzki w S艂u偶bie Spo艂ecze艅stwa i Nauki鈥�, a w 1995 r. Medalem 50-lecia Uniwersytetu 艁贸dzkiego.

Za osi膮gni臋cia naukowe na polu bada艅 regionalnych otrzyma艂 w 1968 r. Honorow膮 Odznak臋 Wojew贸dztwa 艁贸dzkiego, w 1982 r. Honorow膮 Odznak臋 Miasta 艁odzi i w 1987 r. Odznak臋 za Zas艂ugi dla Wojew贸dztwa Skierniewickiego. 

W uznaniu dokona艅 na polu naukowym i dydaktyczno-wychowawczym oraz zas艂ug w dzia艂alno艣ci spo艂ecznej na wielu frontach prof. dr hab. Stanis艂aw M. Zaj膮czkowski w 1976 r. zosta艂 uhonorowany Z艂otym Krzy偶em Zas艂ugi, w 1986 r. za艣 Krzy偶em Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. 

---

Opracowa艂 prof. dr hab. Jan Szymczak