Na podobne pytanie odpowiadali艣my ju偶 w naszej Poradni. Poni偶ej odsy艂am do informacji na ten temat:
W gramatykach adresowanych do uczni贸w szk贸艂 podstawowych i gimnazj贸w wyr贸偶nia si臋 najcz臋艣ciej rodzaj m臋ski, 偶e艅ski i nijaki dla lp. oraz rodzaj m臋skoosobowy i niem臋skoosobowy dla lm., a wi臋c:
rodzaj m臋ski 鈥� dom, student, kot; rodzaj m臋skoosobowy 鈥� panowie, ludzie, 偶o艂nierze;
rodzaj 偶e艅ski 鈥� kobieta, kocica, ciel臋cina; rodzaj niem臋skoosobowy kobiety, koty, przypuszczenia;
rodzaj nijaki 鈥� dziecko, torowisko, przypuszczenie;
Podstaw膮 przyporz膮dkowania wyrazu do okre艣lonej kategorii rodzajowej jest konkretny typ 艂膮czliwo艣ci sk艂adniowej mianownikowej formy rzeczownika z wyrazem okre艣laj膮cym, najcz臋艣ciej zaimkiem osobowym, przymiotnikiem i czasownikiem w czasie przesz艂ym:
rodzaj m臋ski 鈥� (ten, ma艂y) dom, student, kot (产测艂); rodzaj m臋skoosobowy 鈥� (ci, mali) panowie, ludzie, 偶o艂nierze (byli);
rodzaj 偶e艅ski 鈥� (ta, ma艂a) kobieta, kocica, ciel臋cina (产测艂a); rodzaj niem臋skoosobowy 鈥� (te, ma艂e) kobiety, koty, przypuszczenia (产测艂y);
rodzaj nijaki 鈥� (to, ma艂e) dziecko, torowisko, przypuszczenie (产测艂o);
Podzia艂 ten, eksponowany w wi臋kszo艣ci podr臋cznik贸w szkolnych, nie jest oparty ani na kryterium semantycznym, a wi臋c za艂o偶eniu, i偶 rodzaj gramatyczny oznacza rodzaj naturalny (por. ten dom), ani na kryterium morfologicznym 鈥� konkretnie przypuszczeniu, 偶e o rodzaju mo偶e rozstrzyga膰 ko艅c贸wka fleksyjna, a 鈥� jak wcze艣niej wskaza艂em 鈥� 艂膮czliwo艣ci sk艂adniowej.
O wyrazie KWIAT powiemy, 偶e jest rodzaju m臋skiego, dlatego 偶e przy艂膮cza odpowiednie formy m臋skie 鈥� ma艂y, ten, 产测艂. Forma KWIATY 产测艂aby niem臋skoosobowa, bo przy艂膮cza formy ma艂e, te, 产测艂y.
Wyci膮ganie wniosk贸w dotycz膮cych rodzaju na podstawie analizy zestawie艅 mianownikowych form rzeczownika z wyrazami okre艣laj膮cymi jest uproszczeniem, dlatego 偶e najwi臋ksze r贸偶nice w 艂膮czliwo艣ci sk艂adniowej z podrz臋dnikami wykazuj膮 rzeczowniki postawione w formie fleksyjnej biernika:
(tego) ma艂ego studenta (tych) ma艂ych 蝉迟耻诲别苍迟贸飞
(tego) ma艂ego kota (te) ma艂e koty
(ten) ma艂y dom (te) ma艂e domy
(t臋) ma艂膮 办辞产颈别迟臋&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;
(to) ma艂e okno
Z przytoczonego powy偶ej zestawienia wynika, 偶e powinni艣my wyr贸偶ni膰 nie tyle trzy rodzaje w lp. i dwa w lm., ile cztery rodzaje w lp., i dwa rodzaje w lm.
Wi臋kszo艣膰 j臋zykoznawc贸w stoi jednak na stanowisku, 偶e rodzaj, skoro jest kategori膮 selektywn膮, musi by膰 taki sam dla wszystkich form fleksyjnych (przypadkowych) jednego leksemu (nie mo偶na go wyodr臋bnia膰 osobno dla liczby pojedynczej i osobno
dla liczby mnogiej). Czyni膮c takie za艂o偶enie, mo偶emy wyr贸偶ni膰 pi臋膰 rodzaj贸w, kt贸re odzwierciedlaj膮 r贸偶nice w 艂膮czliwo艣ci rzeczownik贸w z zaimkami oraz przymiotnikami w bierniku:
(tego) ma艂ego studenta (tych) ma艂ych 蝉迟耻诲别苍迟贸飞 rodzaj m臋skoosobowy
(tego) ma艂ego kota (te) ma艂e koty rodzaj m臋sko偶ywotny
(ten) ma艂y dom (te) ma艂e domy rodzaj m臋skonie偶ywotny
(t臋) ma艂膮 办辞产颈别迟臋&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫;&苍产蝉辫; rodzaj 偶e艅ski
(to) ma艂e okno rodzaj nijaki
Dla rzeczownik贸w ka偶dej grupy rodzajowej mo偶na ponadto wskaza膰 typowe synkretyzmy:
- r. m臋skoosobowy ( ch艂opiec, kowal) lp.D=B, lm.D=B
- r.m臋sko偶ywotny (pies,walc) lp. D=B, l.m. M=B
- r.m臋skonie偶ywotny ( dom,samoch贸d) lp.M=B, lm. M=B
- r.nijaki (dziecko, ciel臋) lp.M=B lm. M=B
- r.偶e艅ski (dziewczynka,偶onka)
Zgodnie ze wskazan膮 koncepcj膮 wyraz KWIAT ma rodzaj m臋skonie偶ywotny, poniewa偶 w bierniku lp. przy艂膮cza formy ten, ma艂y, a w bierniku lm. 鈥� te, ma艂e. Dodatkowo formy biernikowe to偶same s膮 z formami mianownikowymi w obu liczbach.
艁膮cz臋 pozdrowienia
Bart艂omiej Cie艣la