Z astronomicznego punktu widzenia, aby odpowiedzie膰 na to pytanie, nale偶a艂oby dok艂adnie zna膰 dat臋 narodzin Jezusa. Narodziny te najpewniej nie mia艂y miejsca dok艂adnie 2025 lat temu. Obecny system liczenia lat wprowadzono dopiero w VI wieku n.e., a jego tw贸rca pomyli艂 si臋 w obliczeniach o oko艂o 4-6 lat. Jednym z niewielu mocnych punkt贸w zaczepienia pozostaje panowanie Heroda Wielkiego, kt贸ry zmar艂 oko艂o 4 roku p.n.e. Nie wiemy r贸wnie偶, kim dok艂adnie byli Trzej M臋drcy, ich imiona (Kacper, Melchior i Baltazar) nie pochodz膮 z Biblii, lecz z p贸藕niejszej tradycji chrze艣cija艅skiej. Nawet powszechnie przyjmowana data Bo偶ego Narodzenia ma przede wszystkim znaczenie symboliczne.
Pozostaje nam zatem spekulowa膰, czym mog艂a by膰 Gwiazda Betlejemska. Jedna z najcz臋艣ciej przywo艂ywanych hipotez m贸wi o tzw. Wielkiej Koniunkcji Jowisza i Saturna. Chodzi o rzadkie zjawisko, w kt贸rym obie planety wydaj膮 si臋 na niebie znajdowa膰 bardzo blisko siebie, mimo 偶e w rzeczywisto艣ci dziel膮 je ogromne odleg艂o艣ci. Jowisz i Saturn s膮 艂atwo dostrzegalne go艂ym okiem, zar贸wno ze wzgl臋du na swoje rozmiary, jak i zdolno艣膰 do odbijania 艣wiat艂a s艂onecznego. Ich po艂o偶enie na niebie mo偶emy dzi艣 obliczy膰 z du偶膮 dok艂adno艣ci膮, tak偶e w odniesieniu do staro偶ytno艣ci. W 7 roku p.n.e. Jowisz i Saturn a偶 trzykrotnie znalaz艂y si臋 w koniunkcji, co czyni to zjawisko szczeg贸lnie interesuj膮cym kandydatem.
Na wielu szopkach bo偶onarodzeniowych Gwiazda Betlejemska przedstawiana jest z d艂ugim ogonem, co przywodzi na my艣l komet臋. Komety to cia艂a niebieskie zbudowane g艂贸wnie z lodu i ska艂, kt贸re zazwyczaj okr膮偶aj膮 S艂o艅ce po silnie wyd艂u偶onych orbitach. Gdy zbli偶aj膮 si臋 do S艂o艅ca, cz臋艣膰 lodu sublimuje, uwalniaj膮c gaz i py艂, co prowadzi do powstania charakterystycznego ogona. Cho膰 komety nieustannie przemieszczaj膮 si臋 na tle gwiazd, ruch ten jest na tyle powolny, 偶e przez co najmniej kilka dni mog膮 pozostawa膰 widoczne w tym samym rejonie nieba. Co ciekawe, chi艅scy astronomowie odnotowali w 5 roku p.n.e. pojawienie si臋 jasnej komety, co bywa wskazywane jako jedna z mo偶liwych astronomicznych interpretacji Gwiazdy Betlejemskiej [4]. Nie znamy dok艂adnej trajektorii tej komety, staro偶ytne zapisy nie pozwalaj膮 na jednoznaczne wyznaczenie jej orbity. Je艣li by艂 to obiekt d艂ugookresowy lub jednorazowy, mo偶e dzi艣 znajdowa膰 si臋 tak daleko, 偶e pozostaje ca艂kowicie niewidoczny.
Mniej popularna hipoteza m贸wi o wybuchu gwiazdy nowej b膮d藕 supernowej. Gwiazda nowa to gwa艂towny wybuch termoj膮drowy, kt贸ry mo偶e mie膰 miejsce w pewnych uk艂adach podw贸jnych gwiazd. Z kolei supernowa to spektakularny koniec 偶ycia masywnych gwiazd. Oba zjawiska, go艂ym okiem widoczne s膮 na niebie bardzo podobnie jako punktowe poja艣nienie, dlatego przez d艂u偶szy czas by艂y klasyfikowane jako ten sam rodzaj obiekt贸w. Brakuje jednak przekonuj膮cych 藕r贸de艂 i 艣lad贸w astronomicznych, kt贸re potwierdza艂yby, 偶e w odpowiednim czasie eksplodowa艂a gwiazda tego typu.
Nie da si臋 dzi艣 jednoznacznie rozstrzygn膮膰, co tak naprawd臋 zobaczyli M臋drcy ze Wschodu. Z punktu widzenia wsp贸艂czesnej astronomii Gwiazda Betlejemska mog艂a by膰 koniunkcj膮 planet, komet膮 albo nag艂ym rozb艂yskiem gwiazdy. Ludzie sprzed dw贸ch tysi臋cy lat nie znali fizycznej natury takich zjawisk, dlatego ka偶de z nich mog艂o zosta膰 odczytane jako wyra藕ny znak przes艂any z niebios.
惭补迟别谤颈补艂: mgr Joanna 艢lot 鈥� Wydzia艂 Fizyki i Informatyki Stosowanej U艁, Katedra Astrofizyki,
Szko艂a Doktorska Nauk 艢cis艂ych I Przyrodniczych U艁
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Biuro Prasowe U艁