Taksonomia wyznacza zasady i metody klasyfikowania organizm贸w. A w szczeg贸lno艣ci zajmuje si臋 tworzeniem i opisywaniem jednostek systematycznych (takson贸w) w艂膮czaj膮c je w ju偶 istniej膮ce kategorie taksonomiczne.
Wielu osobom taksonom kojarzy si臋 z samotnym naukowcem zamkni臋tym w swoim laboratorium z ksi膮偶kami, studiuj膮cym zasuszone preparaty i korzystaj膮cym z metod niezmiennych od czasu Linneusza, na koniec uzyskuj膮cego niezbyt potrzebne komukolwiek wyniki. Nic bardziej mylnego!
Obalmy zatem kilka mit贸w zwi膮zanych z taksonomi膮.
Taksonomia jest nauk膮 przestarza艂膮
Rzeczywi艣cie podstaw膮 w pracy taksonoma jest studiowanie kolekcji okaz贸w, by stwierdzi膰 czy analizowane przez niego organizmy zosta艂y ju偶 wcze艣niej opisane czy te偶 s膮 nowe dla nauki. Tradycyjny mikroskop jest w takiej pracy niezb臋dny. Ale wsp贸艂cze艣ni taksonomowie korzystaj膮 r贸wnie偶 z najnowszych zdobyczy techniki takich, jak m.in. metody molekularne, mikroskopia skaningowa (Scanning Electron Microscopy 鈥� SEM), mikroskopia konfokalna (Confocal Laser Scanning Microscopy 鈥� CLSM), a nawet tomografia komputerowa (mirco CT). Co wi臋cej, rysunki przygotowane odr臋cznie s膮 p贸藕niej przerysowywane na tablecie graficznym, z jakiego wiele os贸b niezwi膮zanych z nauk膮 korzysta, by tworzy膰 swoje grafiki.
Taksonomia jest ma艂o ekscytuj膮ca
To zupe艂na nieprawda. Taksonoma mo偶na w pewnym sensie por贸wna膰 do detektywa, kt贸ry musi po艂膮czy膰 ze sob膮 r贸偶ne tropy, sprawdzi膰 wiele w膮tk贸w. Praca wymaga uwagi i skupienia, szperania w r贸偶nych publikacjach (w tym r贸wnie偶 bardzo starych), by w ko艅cu da膰 odpowied藕 na pytanie: czy to jest nowy gatunek, czy te偶 nie? Ekscytuj膮ce jest r贸wnie偶 poczucie, 偶e jest si臋 pierwsz膮 osob膮 (lub jedn膮 z pierwszych), kt贸ra dan膮 ro艣lin臋, zwierz臋 albo grzyba mia艂a szans臋 zobaczy膰. Niema艂膮 satysfakcj臋 daje r贸wnie偶 opis nowego gatunku i mo偶liwo艣膰 samodzielnego wymy艣lenia mu nazwy.
Taksonom sp臋dza czas zamkni臋ty w laboratorium
Nic bardziej mylnego. Taksonom musi mie膰 materia艂 do pracy. Cho膰 cz臋sto pracuje na ju偶 zebranych kolekcjach, niejednokrotnie musi r贸wnie偶 uda膰 si臋 na ekspedycj臋 w celu zebrania dodatkowych osobnik贸w. Niejednokrotnie praca taksonoma wymaga tak偶e analizy kolekcji muzealnych, a co za tym idzie konieczno艣ci wyjazdu do tych instytucji zar贸wno w kraju, jak i za granic膮.
Taksonomia jest jak zbieranie znaczk贸w 鈥� dla hobbyst贸w, ale ma艂o przydatna
To bardzo nies艂uszne przekonanie dlatego, 偶e taksonomia stoi u podstaw wielu innych dziedzin biologii np. ekologii, fizjologii, toksykologii, behawioryzmu czy te偶 ochrony 艣rodowiska. Nawet blisko spokrewnione gatunki mog膮 mie膰 r贸偶ne wymagania siedliskowe, albo w odmienny spos贸b reagowa膰 na niekorzystne czynniki 艣rodowiska. Dlatego tak wa偶na jest np. wiedza czy robi膮c badania toksykologiczne mamy rzeczywi艣cie do czynienia z pojedynczym gatunkiem. Je艣li tego nie sprawdzimy, mo偶e si臋 okaza膰, 偶e obserwacje, kt贸re zrobimy nie b臋d膮 mia艂y p贸藕niejszego zastosowania. Znajomo艣膰 i nazywanie gatunk贸w jest r贸wnie偶 niezwykle istotne w wyznaczaniu teren贸w chronionych i ich promowaniu w spo艂ecze艅stwie. 呕eby przekona膰 ludzi do potrzeby ochrony danego ekosystemu, musimy go najpierw pozna膰, a nast臋pnie przedstawi膰 w spos贸b zrozumia艂y. To daje nam opisywanie i nazywanie gatunk贸w w nim wyst臋puj膮cych. Zastan贸wmy si臋, kogo przejmie los gatunku kryj膮cego si臋 tylko i wy艂膮cznie pod ma艂o zrozumia艂ym kodem alfanumerycznym (np. Alfa sp. APG123456)? Ale gdy wiemy, 偶e ochron膮 nale偶y obj膮膰 stanowisko wyst臋powania niepylaka apollo lub innego nazwanego ju偶 gatunku nikt nie b臋dzie mia艂 co do tego w膮tpliwo艣ci.
Na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁 od wielu lat prowadzimy badania taksonomiczne i mamy specjalist贸w zajmuj膮cych si臋 taksonomi膮 licznych grup organizm贸w (przyk艂ady gatunk贸w opisanych przez naszych pracownik贸w zamieszczamy w galerii).
Z okazji ich 艢wi臋ta 偶yczymy im dalszych niezwyk艂ych odkry膰 i satysfakcji w przybli偶aniu nieznanego 艣wiata nowych gatunk贸w spo艂ecze艅stwu.
惭补迟别谤颈补艂: dr hab. Anna Ja偶d偶ewska, Katedra Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Zdj臋cia: Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁