Temperatura jest jedn膮 z najwa偶niejszych cech fizycznych substancji wyst臋puj膮cych w 艣rodowisku. Obserwowany w ostatnich latach wzrost temperatury powietrza jest jednocze艣nie najbardziej charakterystyczn膮 i najwa偶niejsz膮 przes艂ank膮 potwierdzaj膮c膮 ocieplenie klimatu. Powoduje ono dodatkowo wzrost temperatury wszystkich element贸w 艣rodowiska, w tym temperatury wody w rzece (RT). To z kolei skutkuje, najcz臋艣ciej niekorzystnymi, zmianami fizykochemicznymi, biochemicznymi i ekologicznymi w 艣rodowisku wodnym. Dodatkowo komplikuje racjonalne i zr贸wnowa偶one gospodarowanie zasobami wodnymi.
Celem opublikowanej pracy by艂o ustalenie wielko艣ci i kierunk贸w zmian element贸w re偶imu termicznego dziewi臋ciu rzek o r贸偶nej skali i kierunkach zmian antropogenicznych. Przeprowadzono szczeg贸艂owe badania, bazuj膮c na unikalnych seriach codziennych temperatur wody z sze艣膰dziesi臋ciu lat (1961-2020), podzielonych na dwa podokresy: 1961-1992 i 1993-2020.
Analizy wykaza艂y, 偶e re偶imy termiczne wszystkich badanych rzek by艂y r贸偶ne w obu podokresach. Zdecydowanie cieplejsze by艂y rzeki w drugim podokresie, z wyj膮tkiem rzek z siln膮 antropopresj膮. Przeci臋tny wzrost RT by艂 wi臋kszy w du偶ych rzekach (Wis艂a +0,9oC, Odra i Bug +1,0oC) w por贸wnaniu do 艣rednich rzek (Wda +0,7oC, Biebrza, 艁yna i Rega +0,9oC). Wynika艂y one g艂贸wnie z wielkoskalowych zmian czynnik贸w klimatycznych (globalne ocieplenie), a nie czynnik贸w lokalnych, w tym z antropopresji.
Wyj膮tkiem by艂a silnie zanieczyszczona termicznie w latach 1961-1992 Przemsza, kt贸rej temperatura wody w latach 1993-2020 (wskutek renaturalizacji) obni偶y艂a si臋 o 1,2oC. Jednocze艣nie w zanieczyszczonym termicznie Nerze niewielki wzrost RT (+0,4oC) by艂 efektem wieloletnich, ale r贸偶nokierunkowych zmian w gospodarce wodno-艣ciekowej.
R贸偶nice 艣rednich codziennych temperatur w rzece, mi臋dzy wydzielonymi podokresami w rzekach du偶ych i 艣rednich, by艂y najwi臋ksze wiosn膮 i si臋ga艂y +3,5oC. W rzekach z du偶膮 antropopresj膮 by艂y wyra藕nie mniejsze ni偶 w pozosta艂ych: w Przemszy nawet ujemne (do 鈥�2,2oC). Du偶e zmiany odnotowano tak偶e w przypadku maksymalnych codziennych RT, w艣r贸d kt贸rych w latach 1993-2020 wyst膮pi艂y wysokie wzrosty osi膮gaj膮ce nawet 3oC. Wyj膮tkiem by艂a tu tak偶e Przemsza, w kt贸rej odnotowano du偶e spadki dobowych RT si臋gaj膮ce 鈥�3,7oC. W zanieczyszczonym termicznie Nerze maksymalna temperatura w rzece, w obu podokresach, by艂a prawie identyczna.
殴r贸d艂o: Tomalski P., Pius B., Jokiel P., Marszelewski W., 2025. Changes in the thermal regime of rivers with different sizes and levels of human impact based on daily data (1961-2020). Case study from Poland. Geographia Polonica, vol. 98, no.1, 29-52.