Dyplomy za艣wiadczaj膮 o nieprzemijaj膮cych prawach lub trwa艂ych uprawnieniach przyznanych przez w艂a艣ciw膮 w艂adz臋 lub urz膮d odbiorcy dyplomu. 艢wiadectwa uko艅czenia szk贸艂 i kurs贸w, w tym tak偶e dyplomy uko艅czenia wy偶szych uczelni, dobrze wpisuj膮 si臋 w taki spos贸b rozumienia prawnej funkcji dyplomu.
鈥瀂nacz膮ce zas艂ugi obdarowanego dyplomem lub nieprzemijaj膮ce prawo do korzystania z uprawnie艅 opisanych w dyplomie zach臋ca艂y wystawc贸w dyplom贸w do sporz膮dzania ich w szczeg贸lnie ozdobnej i oryginalnej formie. Tekst po艣wiadczaj膮cy czynno艣膰 prawn膮 by艂 艂膮czony z ikonografi膮 utworzon膮 ze znak贸w i z symboli zwi膮zanych z okoliczno艣ciami przeprowadzenia czynno艣ci prawnej czy te偶 z obrazami identyfikuj膮cymi obszar w艂a艣ciwy dla tre艣ci wystawionego dyplomu鈥� 鈥� wyja艣nia prof. Marek Adamczewski, historyk, specjalista w zakresie heraldyki.
鈥濲ednocze艣nie pietyzm, z jakim dokument przygotowywano, ozdobno艣膰 pisma, podnios艂o艣膰 j臋zyka i zastosowana symbolika mia艂y 艣wiadczy膰 o majestacie w艂adzy wystawcy dokumentu. W tym sensie wsp贸艂czesne, najuroczystsze dokumenty dziedzicz膮 tradycje, kt贸re si臋gaj膮 艣redniowiecza 鈥搉ada艅 szlachectwa, przywilej贸w, praw miejskich itp.鈥� 鈥� dodaje dr Andrzej Kompa z Instytutu Historii U艁.
Do ko艅ca XVIII w. bogato ilustrowane dyplomy powstawa艂y jako niepowtarzalne dzie艂a specyficznego rodzaju sztuki. Dyplomy w uzasadnionych przypadkach (i najcz臋艣ciej za pieni膮dze odbiorcy) otrzymywa艂y w kancelariach wystawc贸w opraw臋 plastyczn膮, kt贸ra stanowi艂a de facto i de iure przekaz r贸wnie wa偶ny jak tekst nadania. Od XIX stulecia w kancelariach r贸偶nych w艂adz i urz臋d贸w pojawi艂y si臋 drukowane formularze dokumentowe, kt贸re cz臋sto prezentowa艂y rozbudowan膮 ikonografi臋.
鈥濻zczeg贸lnie bogate by艂y dope艂nienia plastyczne dokument贸w Heroldii Kr贸lestwa Polskiego, patent贸w oficerskich Wojska Polskiego (do 1830 r.) i dyplom贸w cechowych. Wymienionym typom dyplom贸w pod wzgl臋dem sztuki zdobniczej ust臋powa艂y formularze uko艅czenia szk贸艂, w tym 鈥� uko艅czenia uniwersytetu w Warszawie鈥� 鈥� ocenia Marek Adamczewski.
鈥濿 odrodzonej porozbiorowej Polsce zacz臋to tworzy膰 w艂asne wzory dokument贸w dyplomowych, kt贸re z jednej strony nawi膮zywa艂y do tradycji, a z drugiej nie stroni艂y od modnych wtedy styl贸w artystycznych, kt贸re wp艂ywa艂y na wyobra偶enia ikonograficzne, na kr贸j pisma itp. Nie inaczej by艂o w PRL i w pocz膮tkach III RP. Dyplomy, cho膰 uproszczone, pozostawa艂y dokumentem szczeg贸lnym, uroczystym i na sw贸j spos贸b zdobnym鈥� 鈥� przypomina dr Kompa.
Nowy rozdzia艂 w najnowszej historii dyplom贸w uniwersyteckich zosta艂 napisany we wrze艣niu 2018 r. W rozporz膮dzeniu z 27 IX 2018 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wy偶szego wymieni艂 szereg niezb臋dnych cech dyplomu uko艅czenia studi贸w. Opisa艂 r贸wnie偶 znaki obrazowe, kt贸re powinny wsp贸艂tworzy膰 dyplom. W katalogu wymaganych znak贸w obrazowych nie ma Or艂a Bia艂ego lub god艂a ustalonego dla Or艂a Bia艂ego. Silnie natomiast uwypuklono prawo wystawcy dokumentu 鈥� szko艂y wy偶szej 鈥� do manifestowania znaku uczelni.
鈥濨rak Or艂a Bia艂ego lub god艂a ustalonego dla Or艂a Bia艂ego w ministerialnym opisie wzorcowego dyplomu zosta艂 dostrze偶ony i skrytykowany. Do Sejmu wp艂yn臋艂a petycja w sprawie uzupe艂nienia rozporz膮dzenia o zapis zmuszaj膮cy wystawc贸w dyplom贸w czy te偶 wystawc贸w innych dokument贸w istotnych dla 偶ycia publicznego i spo艂ecznego do umieszczenia na nich polskiego znaku pa艅stwowego鈥� 鈥� t艂umaczy prof. Adamczewski.
Wed艂ug autora petycji Orze艂 Bia艂y na dyplomie lub na innym istotnym dokumencie jednoznacznie informowa艂by odbiorc贸w o pa艅stwowym pochodzeniu i charakterze takiego dokumentu. Pos艂owie odrzucili t臋 propozycj臋, uznaj膮c, 偶e polski orze艂 pa艅stwowy pojawi si臋 na dyplomie czy na innym dokumencie pa艅stwowym w postaci odcisku piecz臋ci uwierzytelniaj膮cej dokument. Wydaje si臋, 偶e pos艂owie w tym przypadku nie dostrzegli r贸偶nicy pomi臋dzy dope艂nieniem ikonograficznym formularza dokumentowego i typowym uwierzytelnieniem dokumentu za pomoc膮 odcisku piecz臋ci.
W odpowiedzi na przywo艂an膮 wy偶ej ministerialn膮 regulacj臋 z 27 IX 2018 r. polskie szko艂y wy偶sze rozpocz臋艂y prace nad nowymi wzorami dyplom贸w. Liczne przyk艂ady zatwierdzonych ju偶 wzor贸w dyplom贸w dost臋pne s膮 w Internecie.
鈥濶owy wz贸r dyplomu uko艅czenia studi贸w (w odmianach w艂a艣ciwych dla poziom贸w kszta艂cenia) powsta艂 tak偶e dla Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Znaki i elementy zabezpieczaj膮ce dokument wymagane przez prawodawc臋 (w tym znaki niewidoczne w zwyk艂ych warunkach), a tak偶e rozwi膮zania zasugerowane przez producenta formularzy, zosta艂y harmonijnie po艂膮czone z symbolik膮 zaproponowan膮 przez pracownik贸w Uniwersytetu 艁贸dzkiego鈥� 鈥� wyja艣nia Andrzej Kompa.
God艂o okre艣lone dla Or艂a Bia艂ego (w wyr贸偶niaj膮cym go kole) otwiera nasz uniwersytecki dyplom i informuje o tym, 偶e regulacje ustawowe Rzeczypospolitej Polskiej okre艣laj膮 ramy funkcjonowania Uniwersytetu 艁贸dzkiego, a tak偶e jego uprawnienia do kszta艂cenia oraz promowania student贸w i naukowc贸w. Znak Uniwersytetu 艁贸dzkiego wraz z dewiz膮 koncentruje uwag臋 na naszej wsp贸lnocie akademickiej definiowanej zgodnie ze s艂owami pie艣ni Gaudeamus igitur 鈥� obecnymi na dyplomie, lecz widocznymi jedynie w ultrafiolecie.
鈥濻ymbolem naszego uniwersytetu jest tak偶e podobizna nowego Rektoratu wkomponowana w doln膮 cz臋艣膰 obramowania dyplomu. Skromna rama okalaj膮ca ca艂y dokument (bordiura) zosta艂a wzbogacona przez wprowadzenie elementu ro艣linnego 鈥� ga艂膮zek kwitn膮cej bawe艂ny 鈥� dobrze opisuj膮cej historyczn膮 艁贸d藕, dla wielu Ziemi臋 Obiecan膮. W wewn臋trznym g艂osowaniu kwitn膮ca bawe艂na wygra艂a z kwitn膮cym lnem鈥� 鈥� podsumowuje dr Kompa.
W nowym projekcie u偶yto szerokich i do艣膰 tradycyjnych kroj贸w pisma, kt贸re podkre艣laj膮 uroczysty charakter dokumentu, a wraz z wybran膮 kolorystyk膮 przydaj膮 dyplomowi dodatkowych historycznych odniesie艅. Takie znaczenie ma te偶 w艂a艣nie bordowa tonacja, kt贸ra nawi膮zuje do popularnej w ca艂ej Europie symboliki w艂adzy. Poniewa偶 dyplom ma posta膰 karty, a nie 鈥� jak do niedawna 鈥� sk艂adanej wp贸艂 broszury, nie b臋dzie ju偶 zawiera艂 zdj臋cia dyplomanta. Ka偶dy dokument nadal b臋dzie oznaczony unikatowym numerem.
Gotowy projekt zosta艂 niemal jednog艂o艣nie przyj臋ty oficjalnie przez Senat U艁 17 V 2021 r. Powsta艂 dokument nowoczesny, ale jednocze艣nie odnosz膮cy si臋 do bogatej historii, tak naszej Almae Matris, jak i polskiej sztuki tworzenia dokument贸w.
