Prace nad nim odbywaj膮 si臋 ramach mi臋dzynarodowego konsorcjum obejmuj膮cego zespo艂y badawcze z Polski, Czech, Niemiec, Finlandii i Wielkiej Brytanii. Projekt finansowany jest przez europejsk膮 inicjatyw臋 CHANSE (Collaboration of Humanities and Social Sciences in Europe) i potrwa do ko艅ca 2025 roku.
bada, jak cyfryzacja przestrzeni domowej wp艂ywa na codzienne 偶ycie, relacje spo艂eczne, role p艂ciowe oraz uk艂ady w艂adzy w domu. Zamiast skupia膰 si臋 wy艂膮cznie na technologii, projekt koncentruje si臋 na ludziach i kulturze 鈥� analizuje, jak inteligentne systemy przekszta艂caj膮 spos贸b organizacji pracy, opieki, prywatno艣ci oraz codziennych interakcji.
Dom 鈥� niegdy艣 postrzegany jako przestrze艅 jasno oddzielona od 艣wiata zewn臋trznego, z wyra藕n膮 segmentacj膮 na to, co publiczne i prywatne, m臋skie i kobiece, opieku艅cze i zarobkowe 鈥� dzi艣 staje si臋 przestrzeni膮 p艂ynn膮, w kt贸rej nowe technologie redefiniuj膮 tradycyjne granice. Transformacja ta szczeg贸lnie uwidoczni艂a si臋 w czasie pandemii COVID-19, kiedy domy musia艂y jednocze艣nie pe艂ni膰 funkcje biura, szko艂y, miejsca opieki i odpoczynku.
Projekt SMARTUP 艂膮czy interdyscyplinarne podej艣cia z obszaru nauk spo艂ecznych, humanistyki, gender studies, studi贸w nad designem oraz science and technology studies (STS). Dzi臋ki tej r贸偶norodno艣ci, badaczki i badacze tworz膮 unikaln膮 perspektyw臋 pozwalaj膮c膮 zrozumie膰, jak cyfryzacja przebiega w r贸偶nych krajach Europy i jakie niesie ze sob膮 spo艂eczne oraz kulturowe konsekwencje.
Celem projektu jest nie tylko diagnoza wyzwa艅, lecz tak偶e wskazanie, jak mo偶na projektowa膰 i wdra偶a膰 inteligentne technologie domowe w spos贸b sprawiedliwy, dost臋pny i zr贸wnowa偶ony 鈥� z my艣l膮 o wszystkich u偶ytkowniczkach i u偶ytkownikach dom贸w przysz艂o艣ci.
Zesp贸艂 projektu SMARTUP
Inteligentne domy 鈥� nowe technologie, stare nier贸wno艣ci?
Badanie SMARTUP: cyfrowa opieka nad domem mo偶e pog艂臋bia膰 nier贸wny podzia艂 w obowi膮zkach domowych wed艂ug p艂ci.
Niemcy, Polska, Czechy 鈥� [2022-2025] Inteligentne domy mia艂y zrewolucjonizowa膰 codzienne 偶ycie, redukuj膮c ilo艣膰 pracy domowej i czyni膮c j膮 bardziej efektywn膮. Tymczasem nowe badanie, przeprowadzone w艣r贸d 30 gospodarstw domowych korzystaj膮cych z inteligentnych technologii w Niemczech, Polsce i Czechach w ramach jednego z zespo艂贸w projektu SMARTUP (CHANSE), ujawnia, 偶e nowe obowi膮zki domowe wynikaj膮ce z posiadania smart technologii 鈥� tzw. cyfrowe zarz膮dzanie domem 鈥� zamiast wyr贸wnywa膰 podzia艂 obowi膮zk贸w, mog膮 utrwala膰 i pog艂臋bia膰 nier贸wno艣ci p艂ciowe.
Cyfrowa opieka nad domem 鈥� kto na niej zyskuje?
Nowoczesne technologie domowe wymagaj膮 nie tylko podstawowej obs艂ugi, ale tak偶e:
-
podejmowania decyzji i zakup贸w technologii inteligentnego domu,
-
instalacji i integracji urz膮dze艅 z codzienn膮 rutyn膮,
-
zarz膮dzania danymi, aktualizacji i optymalizacji system贸w, napraw.
Badanie SMARTUP pokazuje, 偶e te obowi膮zki s膮 przejmowane g艂贸wnie przez m臋偶czyzn (w parach r贸偶nop艂ciowych), podczas gdy kobiety nadal wykonuj膮 wi臋kszo艣膰 tradycyjnych prac domowych. Paradoksalnie, zamiast podwa偶a膰 tradycyjne podzia艂y r贸l w gospodarstwach domowych, inteligentne technologie mog膮 je utrwala膰 鈥� m臋偶czy藕ni po艣wi臋caj膮 czas na cyfrow膮 organizacj臋 domu, maj膮c go mniej na inne obowi膮zki, np. te zwi膮zane z opiek膮 nad dzie膰mi. W inteligentnych domach kobiety wci膮偶 wykonuj膮 wi臋kszo艣膰 tradycyjnych obowi膮zk贸w domowych.
Inteligentny dom 鈥� wygoda czy kolejne obci膮偶enie?
Chocia偶 inteligentne urz膮dzenia mia艂y u艂atwia膰 偶ycie, badanie SMARTUP ujawnia kilka kluczowych problem贸w:
-
Podtrzymywanie tradycyjnych r贸l 鈥� m臋偶czy藕ni jako 鈥瀟echnologiczni eksperci鈥� przejmuj膮 zarz膮dzanie cyfrowymi systemami, ale ich wi臋ksze zaanga偶owanie w tzw. 鈥渃yfrow膮 prac臋 domow膮鈥� nie przek艂ada si臋 na bardziej r贸wny podzia艂 innych obowi膮zk贸w domowych.
-
Cyfrowe obowi膮zki zamiast opieki 鈥� m臋偶czy藕ni po艣wi臋caj膮 czas na konfiguracj臋 i optymalizacj臋 system贸w, co oznacza, 偶e nie anga偶uj膮 si臋 w tym czasie w opiek臋 nad dzie膰mi czy inne prace domowe.
-
Wzrost oczekiwa艅 wobec gospodarstwa domowego 鈥� automatyzacja nie zmniejsza ilo艣ci pracy, lecz zwi臋ksza standardy prowadzenia domu.
-
Zarz膮dzanie technologi膮 jako hobby kontra domowe obowi膮zki 鈥� m臋偶czy藕ni traktuj膮 cz臋sto zarz膮dzanie technologi膮 jako hobby, a jej konieczno艣膰 usprawiedliwia ich brak udzia艂u w tradycyjnych pracach domowych.
-
Nowe nier贸wno艣ci w艂adzy w rodzinie 鈥� inteligentne systemy umo偶liwiaj膮 kontrolowanie domownik贸w, tworz膮c nowe hierarchie mi臋dzy partnerami i w rodzinie.
Wnioski i rekomendacje SMARTUP
Badaczki i badacze projektu SMARTUP podkre艣laj膮, 偶e technologiczne innowacje powinny i艣膰 w parze z r贸wno艣ciowymi zmianami spo艂ecznymi. Kluczowe zalecenia to:
-
Projektowanie technologii z my艣l膮 o r贸wno艣ci p艂ci 鈥� inteligentne systemy powinny by膰 intuicyjne i dost臋pne dla wszystkich domownik贸w.
-
Podnoszenie 艣wiadomo艣ci o potrzebach kobiet i m臋偶czyzn w domach 鈥� firmy i instytucje powinny uwzgl臋dnia膰 badania u偶ytkowniczek i u偶ytkownik贸w w polityce technologicznej i spo艂ecznej.
-
Uznanie cyfrowej pracy domowej w badaniach gospodarstw domowych i analizach ekonomicznych 鈥� aby w艂a艣ciwie oszacowa膰 jej wp艂yw.
Inteligentne domy nie s膮 neutralne 鈥� zamiast redukowa膰 nier贸wno艣ci, mog膮 je pog艂臋bia膰. Gdy m臋偶czy藕ni anga偶uj膮 si臋 w cyfrowe zarz膮dzanie domem, cz臋sto robi膮 to kosztem innych obowi膮zk贸w, co utrwala tradycyjny podzia艂 r贸l. Automatyzacja sama w sobie nie jest rozwi膮zaniem 鈥� musimy my艣le膰 o tym, jak sprawiedliwie podzieli膰 zar贸wno cyfrow膮, jak i tradycyjn膮 prac臋 domow膮
鈥� m贸wi drka Sandra Frydrysiak, badaczka w projekcie SMARTUP.
Ekspertka zaanga偶owana w projekt SMARTUP
Drka Sandra Frydrysiak
Autorka artyku艂u 鈥� drka Sandra Frydrysiak jest doktork膮 kulturoznawstwa, magistr膮 socjologii, stosunk贸w mi臋dzynarodowych oraz International Gender Studies. Jest zwi膮zana z Uniwersytetem SWPS w Warszawie oraz Uniwersytetem 艁贸dzkim. Obecnie prowadzi badania w ramach projektu SMARTUP (CHANSE). Koncentruje si臋 na przeci臋ciu kwestii p艂ci, technologii i w艂adzy w cyfrowych 艣rodowiskach, eksploruj膮c, w jaki spos贸b inteligentne technologie przekszta艂caj膮 opiek臋, prac臋 i sprawczo艣膰 w przestrzeni domowej. Jej najnowszy artyku艂, 鈥濱s Digital Housekeeping Care? 鈥� Visions, Legitimations, and Negotiations of Care Work in the Smart Home鈥�, wsp贸艂autorstwa z J. Gr眉nhlich, N. Andr拧 F谩rov膮 i P. Kodenko Kubal膮, uka偶e si臋 w Berliner Journal f眉r Soziologie w 2025 roku.
Materia艂: drka Sandra Frydrysiak, Wydzia艂 Filologiczny U艁
sandra.frydrysiak@filologia.uni.lodz.pl
Redakcja: Biuro Prasowe U艁
Zdj臋cie: Sara Wi艣niewska