Rozmawiamy z dr Natali膮 Ratajczyk, wyk艂adowc膮 w Katedrze Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody na Wydziale BiO艢 U艁.
Co wsp贸lnego ma jedzenie mi臋sa z ochron膮 艣rodowiska?
Ka偶de dzia艂anie cz艂owieka ma wp艂yw na 艣rodowisko. Szczeg贸lnie to wida膰 w przypadku rolnictwa i produkcji 偶ywno艣ci. Nawi膮zuj膮c do akcji chcia艂abym si臋 skupi膰 si臋 na hodowli zwierz膮t. Cz艂owiek od pocz膮tk贸w rozwoju rolnictwa wykorzystywa艂 zwierz臋ta do produkcji mleka, mi臋sa, jaj lub jako zwierz臋ta poci膮gowe. Pozwoli艂o to na przej艣cie od koczowniczego do osiad艂ego trybu 偶ycia. To wielkie wydarzenie i rewolucja w historii naszej cywilizacji.
To, co teraz budzi niepok贸j to skala i spos贸b hodowli zwierz膮t. Hodowle tradycyjne s膮 zast臋powane chowem przemys艂owym, kt贸ry jest bardzo zasoboch艂onny. Analizuj膮c produkcj臋 mi臋sa, mleka, jaj nale偶y spojrze膰 nie tylko na sam膮 hodowl臋, lecz szerzej na ca艂y cykl 鈥� od produkcji paszy po utylizacj臋 odchod贸w zwierz臋cych.
鈥� podkre艣la dr Natalia Ratajczyk.
Hodowla zwierz膮t ma wp艂yw na:
- Niszczenie, wycinanie, przekszta艂canie teren贸w naturalnych w pastwiska i pod upraw臋 pasz. Ten problem jest szczeg贸lnie widoczny w Amazonii gdzie od lat 60. XX wieku mamy problem z wielkoobszarowymi wylesieniami. Szacuje si臋, 偶e 80% wszystkich teren贸w rolniczych na 艣wiecie, przeznaczonych jest w艂a艣nie pod plantacje pasz (w tym soi) lub wykorzystywanych jako pastwiska.
- Emisj臋 gaz贸w cieplarnianych, zwi膮zan膮 z pe艂nym 艂a艅cuchem dostaw w hodowli zwierz膮t, kt贸ra stanowi ponad 14% globalnej antropogenicznej emisji tych gaz贸w. Najwi臋kszy udzia艂 ma byd艂o hodowane na wo艂owin臋 i mleko, odpowiadaj膮c za oko艂o dwie trzecie tej warto艣ci. G艂贸wnym problemem jest emisja metanu, powstaj膮cego w procesie fermentacji jelitowej.
- Eutrofizacj臋 w贸d, kt贸ra powodowana jest przez sp艂yw biogen贸w z p贸l nawo偶onych odchodami zwierz膮t.
- Utrat臋 r贸偶norodno艣ci biologicznej w wyniku przeznaczania teren贸w pod produkcj臋 ro艣linn膮 lub zwierz臋c膮. Wskutek monotypizacji upraw tracimy nie tylko bogactwo gatunkowe ro艣lin, zwierz膮t czy grzyb贸w, ale wr臋cz ca艂e ekosystemy. Dodatkowo tego typu rolnictwo wymaga stosowania na masow膮 skal臋 nawoz贸w sztucznych i 艣rodk贸w ochrony ro艣lin, kt贸re wp艂ywaj膮 negatywnie nie tylko na organizmy 偶ywe, ale te偶 na gleb臋 i wody powierzchniowe.
- Powstawanie i rozprzestrzenianie si臋 chor贸b odzwierz臋cych, kt贸re maj膮 zdolno艣膰 przenoszenia si臋 na ludzi np. 艣wi艅ska czy ptasia grypa.
W jaki spos贸b ograniczenie lub rezygnacja z jedzenia mi臋sa mo偶e przyczyni膰 si臋 do ochrony 艣rodowiska?
Ograniczenie spo偶ycia mi臋sa i produkt贸w zwierz臋cych wp艂ynie na ograniczenie skutk贸w, o kt贸rych m贸wi艂am, a w efekcie na polepszenie stanu 艣rodowiska nie tylko w naszym kraju, ale i w innych regionach planety. Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na t臋 sie膰 wzajemnych powi膮za艅 pomi臋dzy hodowl膮 zwierz膮t a jako艣ci膮 艣rodowiska, z kt贸rej by膰 mo偶e nie zdajemy sobie sprawy jedz膮c niedzielny obiad.
鈥� m贸wi dr Natalia Ratajczyk.
Ograniczenie diety mi臋snej mo偶e te偶 mie膰 korzy艣ci zdrowotne, szczeg贸lnie gdy spo偶ywamy mi臋so codziennie lub kilka razy dziennie. Badania, kt贸re by艂y przeprowadzone w Polsce pokazuj膮, 偶e jemy go za du偶o, ponad 120 g na dzie艅, natomiast zalecana norma to oko艂o 70 g. Z drugiej strony nie my艣l臋, 偶e powinni艣my nagle wszyscy zrezygnowa膰 z diety mi臋snej. Moim zdaniem metoda ma艂ych krok贸w jest bardziej skuteczna ni偶 natychmiastowa rewolucja.
Co ciekawe, zauwa偶alna jest tendencja, 偶e im pa艅stwo staje si臋 bardziej rozwini臋te, bogatsze tym wzrasta konsumpcja mi臋sa. Zak艂ada si臋 wi臋c, 偶e wraz ze wzrostem liczby ludzi na 艣wiecie, nasilaj膮cym si臋 procesem urbanizacji i rozwojem pa艅stw, zapotrzebowanie na mi臋so b臋dzie rosn膮膰. Dlatego te偶 Unia Europejska podejmuje dzia艂ania, aby zmienia膰 nawyki 偶ywieniowe, ograniczy膰 spo偶ycie mi臋sa lub znajdowa膰 zamienniki w postaci bia艂ka pochodz膮cego z owad贸w.
Polska jest relatywnie bogatym krajem i mamy mo偶liwo艣膰 wyboru preferowanej diety. Produkty ro艣linne i zamienniki mi臋sa s膮 stale dost臋pne, a ich oferta w sklepach z roku na rok staje si臋 coraz bogatsza. S膮 jednak obszary na 艣wiecie, jak np. g贸rskie i podg贸rskie regiony zachodni ch Chin, gdzie rdzenna ludno艣膰 bazuje na hodowli byd艂a i bez niego nie by艂aby w stanie prze偶y膰. Udomowione jaki doskonale przystosowa艂y si臋 do trudnych, g贸rskich warunk贸w. Dostarczaj膮 mieszka艅com podstawowych produkt贸w, tj. mleka, mi臋sa czy we艂ny, s艂u偶膮 jako zwierz臋ta juczne i poci膮gowe oraz pe艂ni膮 wa偶n膮 rol臋 w 偶yciu codziennym, religii i kulturze.
Czy w zwi膮zku z tym, 偶e coraz wi臋cej m贸wi si臋 o wp艂ywie sektora hodowlanego na 艣rodowisko widzi pani korzystne zmiany w tym obszarze?
Pierwszy sygna艂, jaki mo偶na zauwa偶y膰 to fakt, 偶e problem wp艂ywu hodowli zwierz膮t na 艣rodowisko sta艂 si臋 tematem powszechnym, na sta艂e istniej膮cym w 艣wiadomo艣ci spo艂ecznej, a coraz wi臋cej organizacji, medi贸w i grup zwraca na niego uwag臋. Dowodem s膮 te偶 kampanie promuj膮ce zmian臋 diety na wega艅sk膮 i akcje typu Veganuary.
Hodowcy r贸wnie偶 zastanawiaj膮 si臋 jak zmniejszy膰 wp艂yw sektora na 艣rodowisko i zmiany klimatu. Podejmuje si臋 dzia艂ania maj膮ce na celu ograniczenie emisji gaz贸w cieplarnianych poprzez ulepszenie procesu produkcyjnego tj. zastosowanie lepszej paszy, dodawanie do niej odpowiednich suplement贸w, lepsze zagospodarowanie odchod贸w zwierz臋cych. To co martwi, to niewiele m贸wi si臋 o ograniczeniu hodowli przemys艂owych i liczby zwierz膮t hodowlanych.
W Unii Europejskiej mamy te偶 opcj臋 pozyskania mi臋sa i produkt贸w zwierz臋cych pochodz膮cych z rolnictwa ekologicznego. S膮 to produkty podlegaj膮ce certyfikacji i oznaczone na opakowaniu zielonym li艣ciem. W rolnictwie ekologicznym nie stosuje si臋 nawoz贸w sztucznych, GMO, dba si臋 o dobrostan zwierz膮t.
Przechodz膮c na poziom jednostki mo偶emy zauwa偶y膰 dobre trendy w naszym kraju. Widoczny jest wzrost liczby os贸b, kt贸re s膮 na diecie bezmi臋snej. Obecnie w Polsce ok.8% mieszka艅c贸w deklaruje si臋 jako weganie b膮d藕 wegetarianie. S膮 to g艂贸wnie osoby m艂ode, z pokolenia Z.
Jakie dzia艂ania mo偶e podejmowa膰 ka偶dy z nas, by przyczyni膰 si臋 do ochrony 艣rodowiska?
Podstawow膮 rzecz膮, kt贸r膮 ka偶dy na diecie mi臋snej m贸g艂by zrobi膰 to skorygowa膰 swoje nawyki 偶ywieniowe. Jest to jednak dosy膰 trudne. Je艣li kto艣 rzeczywi艣cie chcia艂by zrezygnowa膰 z jedzenia mi臋sa to my艣l臋, 偶e powinien si臋 do tego odpowiednio przygotowa膰. Zmiana nawyku to bardzo trudny proces, wi臋c warto np. zaplanowa膰 posi艂ki, odpowiednie zakupy, znale藕膰 osoby, kt贸re b臋d膮 wsparciem. W przypadku dzia艂ania spontanicznego trudniej jest wytrwa膰, bo w pewnym momencie przychodzi kryzys, pojawia si臋 t臋sknota za smakiem mi臋sa i plan rozpada si臋 jak domek z kart. Dlatego te偶 zmiana diety musi by膰 przemy艣lana i zaplanowana.
鈥� radzi dr Natalia Ratajczyk.
W latach 90. XX wieku pojawi艂 si臋 te偶 ruch fleksitarianizmu skupiaj膮cy osoby spo偶ywaj膮ce posi艂ki ro艣linne, ale nie rezygnuj膮ce ca艂kowicie z mi臋sa. Od takiej postawy mo偶na zacz膮膰 zmian臋 nawyk贸w. Mo偶na te偶 spr贸bowa膰 w jednym dniu tygodnia zrezygnowa膰 z produkt贸w pochodzenia zwierz臋cego, sprawdzi膰 jak si臋 z tym czujemy, wyrabia膰 sobie nawyk zmiany diety.
My艣l臋, 偶e wa偶n膮 spraw膮 s膮 r贸wnie偶 艣wiadome zakupy, czyli to by艣my wiedzieli sk膮d pochodz膮 produkty, z kt贸rych korzystamy, jaki jest ich realny wp艂yw na 艣rodowisko. Tu zalecenia s膮 dosy膰 proste i m贸wi膮 o tym, 偶eby kupowa膰 lokalnie, od sprawdzonych dostawc贸w i je艣膰 produkty dost臋pne sezonowo. B臋d膮c na diecie wega艅skiej, kt贸ra oparta jest o truskawki z Chin, awokado z Meksyku czy winogrona z Chile te偶 przyczyniamy si臋 do degradacji 艣rodowiska i klimatu.
Dodatkowo chc膮c ograniczy膰 wp艂yw hodowli zwierz膮t na 艣rodowisko powinni艣my ograniczy膰 marnowanie 偶ywno艣ci. Szacuje si臋, 偶e od 30 do nawet 40% 偶ywno艣ci na 艣wiecie jest marnowane. My艣l臋, 偶e ju偶 samo podj臋cie dzia艂ania w tym obszarze wp艂ynie korzystnie na 艣rodowisko.
Miesi膮c stycze艅 si臋 ju偶 ko艅czy, ale to nie znaczy, 偶e nie mo偶emy do艂膮czy膰 do akcji i zapozna膰 si臋 z propozycjami i mo偶liwo艣ciami przej艣cia na diet臋 wega艅sk膮.
Dr Natalia Ratajczyk jest starszym wyk艂adowc膮 w Katedrze Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁, Pe艂nomocnikiem Dziekana ds. zr贸wnowa偶onego rozwoju oraz Pe艂nomocnikiem Dziekana ds. kierunk贸w: Ochrona 艢rodowiska, EkoMiasto, Biomonitoring i Biotechnologie Ekologiczne. Prowadzi zaj臋cia na kierunku Ochrona 艢rodowiska i EkoMiasto, podczas kt贸rych stara si臋 uwra偶liwia膰 student贸w na aspekty zwi膮zane z nadmiern膮 konsumpcj膮, ochron膮 zasob贸w oraz kszta艂towaniem 艣wiadomo艣ci ekologicznej. Realizuje dzia艂ania zwi膮zane z podnoszeniem 艣wiadomo艣ci na temat zr贸wnowa偶onego rozwoju i jest wsp贸艂autork膮 projektu .
惭补迟别谤颈补艂: Dr Natalia Ratajczyk, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska
窜诲箩臋肠颈别: