Hemoglobina 鈥� bia艂ko, kt贸re zmieni艂o nauk臋
W trakcie wyk艂adu prof. Derewenda przedstawi艂 dwustuletni膮 histori臋 bada艅 nad hemoglobin膮, podkre艣laj膮c jej fundamentalne znaczenie dla rozwoju biochemii, fizyki molekularnej i krystalografii bia艂ek. By艂a ona pierwszym bia艂kiem poddanym krystalizacji (1840), pierwszym, kt贸rego mas臋 cz膮steczkow膮 oznaczono metod膮 ultrawirowania (1925), a tak偶e sta艂a si臋 punktem wyj艣cia do rewolucyjnych bada艅 rentgenograficznych Maxa Perutza, kt贸re umo偶liwi艂y poznanie struktur bia艂ek i stworzenie teorii kooperatywno艣ci.
Hemoglobina by艂a pierwszym bia艂kiem, kt贸re by艂o poddawane badaniom strukturalnym, wobec tego wszystkie obserwacje, kt贸rych dokonano na bazie hemoglobiny niejako odnosi艂y si臋 na wszystkie inne bia艂ka w organizmie ludzkim w przyrodzie. Dlatego by艂o to tak bardzo wa偶ne, tak prze艂omowe.
鈥� podkre艣la prof. Derewenda.
Profesor przypomnia艂 r贸wnie偶 prze艂omowe osi膮gni臋cie zwi膮zane z U艁: w 1976 roku dw贸ch m艂odych naukowc贸w z Katedry Biofizyki 鈥� Andrzej M. Brzozowski i Zygmunt Derewenda 鈥� uzyska艂o unikalne kryszta艂y semioxy-hemoglobiny ludzkiej. Odkrycie to, rozwijane pod kierunkiem profesor贸w Wandy Leyko i Romana Gondko oraz dzi臋ki wsparciu prof. Mieczys艂awa Grabowskiego, sta艂o si臋 podstaw膮 serii publikacji w Nature i pocz膮tkiem dw贸ch imponuj膮cych karier naukowych.
Historia kariery naukowej pisana przez pozytywne zbiegi okoliczno艣ci
Prof. Zygmunt Derewenda jest jednym z najbardziej cenionych na 艣wiecie polskich biolog贸w strukturalnych. Pe艂ni funkcj臋 Distinguished Harrison Professor na University of Virginia (UVA) w Charlottesville w Stanach Zjednoczonych. Z Uniwersytetem 艁贸dzkim zwi膮zany jest od czas贸w studenckich 鈥� uko艅czy艂 tu studia magisterskie w 1977 roku, obroni艂 doktorat w 1980 roku, a w 2004 roku uzyska艂 habilitacj臋.
W 1969 roku b臋d膮c na zakupach w sklepie zobaczy艂em ksi膮偶k臋 鈥濼he double Helix鈥�. Okaza艂o si臋, 偶e to s膮 wspomnienia Jamesa Watsona, kt贸ry by艂 oczywi艣cie wsp贸艂autorem struktury DNA i tak jak bardzo wiele os贸b z mojego pokolenia by艂em zafascynowany t膮 histori膮. (鈥�) Mia艂em j膮 w g艂owie przez 10 lat i nie zadawa艂em sobie sprawy z tego, 偶e 10 lat p贸藕niej b臋d臋 sta艂 dok艂adnie w tym samym miejscu w Cambridge
鈥� wspomina naukowiec.
W wyk艂adzie podkre艣la艂, 偶e post臋p w naukach biomolekularnych rodzi si臋 na styku wielu dziedzin. Prof. Derewenda zwraca艂 uwag臋 na kluczow膮 rol臋 interdyscyplinarnej wsp贸艂pracy oraz 蝉别谤别苍诲测辫苍辞艣肠颈, czyli naukowych odkry膰 dokonywanych przypadkiem, kt贸re cz臋sto prowadz膮 do prze艂om贸w.
Zmieszali艣my hemoglobin臋 i glikol i wlali艣my to do prob贸wek. Odstawili艣my na st贸艂 i przyszli艣my dwa dni p贸藕niej, a tam by艂y kryszta艂y, niekt贸re z nich po kilka milimetr贸w i purpurowe, to jest oksyhemoglobina. My艣my tego nie wiedzieli, a dokonali艣my odkrycia, kt贸re p贸藕nej zosta艂o opisane w literaturze
鈥� opowiada o prze艂omowym odkryciu z 1976 roku prof. Derewenda.
Zostawi膰 nast臋pc贸w: jak BioLAB otworzy艂 drog臋 nowym pokoleniom badaczy
W 2000 roku profesor zainicjowa艂 program sta偶y naukowych w USA 鈥� BioLAB 鈥� dla polskich student贸w studi贸w magisterskich, kt贸ry umo偶liwi艂 ju偶 ponad 600 m艂odym naukowcom zdobywanie do艣wiadczenia w presti偶owych o艣rodkach badawczych, w tym 40 osobom zwi膮zanym z U艁. O swojej motywacji do zainicjowania programu m贸wi tak:
Ka偶dy naukowiec jest zar贸wno badaczem, jak i dydaktykiem (鈥�) i musimy pozostawi膰 po sobie kogo艣 kto b臋dzie kontynuowa膰 (nasz膮 prac臋 鈥� przyp. autora). My艣l臋, 偶e dla mnie bardzo wa偶nym elementem by艂o to, 偶e ludzie m艂odzi na 艣wiecie maj膮 bardzo podobne predyspozycje, bardzo podobny potencja艂. Akurat kiedy zaczyna艂em program m艂odzie偶 w Polsce mia艂a mniej mo偶liwo艣ci do rozwoju ni偶 m艂odzie偶, kt贸ra udzieli艂a si臋 w Stanach Zjednoczonych, Niemczech czy Wielkiej Brytanii. Pomy艣la艂em, 偶e gdyby tej m艂odzie偶 da膰 szans臋 w innej uczelni to by膰 mo偶e zobaczyliby艣my bardzo utalentowanych ludzi. I to si臋 sprawdzi艂o.
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska (Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)
窜诲箩臋肠颈补: Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)